ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 13.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.244.1
अनुद्विग्नमतेर्जन्तोरस्मिन्संसारमण्डले ।
शोकव्याधिजरादुःखैर्निर्वाणं नोपपद्यते ॥ १३.२४४.१ ॥
ಈ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ವೇಗವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನ ಜೀವಿಗೂ ಶೋಕ, ರೋಗ, ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಾಣ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.2
तस्मादुद्वेगजननं मनोऽवस्थानपं तथा ।
ज्ञानं ते सम्प्रवक्ष्यामि तन्मूलममृतं हि वै ॥ १३.२४४.२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಉದ್ವೇಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದರ ಮೂಲವೇ ಅಮೃತ.
13.244.3
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १३.२४४.३ ॥
ಶೋಕದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಭಯದ ನೂರಾರು ಸ್ಥಾನಗಳು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಢನನ್ನೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ; ಪಂಡಿತನನ್ನಲ್ಲ.
13.244.4
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहो दुःखमिति ध्यायञ्शोकस्य पदमाव्रजेत् ॥ १३.२४४.४ ॥
ಧನ, ಪತ್ನಿ, ಮಗ ಅಥವಾ ತಂದೆ ನಷ್ಟವಾದರೆ ಅಥವಾ ಸತ್ತರೆ, 'ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ದುಃಖ!' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಮನುಷ್ಯ ಶೋಕದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.
13.244.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये शुभास्तान्न चिन्तयेत् ।
ताननाद्रियमाणस्य शोकबन्धः प्रणश्यति ॥ १३.२४४.५ ॥
ವಸ್ತುಗಳು ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇಲೆ, ಯಾವುವು ಶುಭವಾಗಿದ್ದವೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಾರದು; ಅವನ್ನು ಗೌರವಿಸದವನ ಶೋಕದ ಬಂಧನ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
13.244.6
सम्प्रयोगादनिष्टस्य विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मानुषा मानसैर्दुःखैः संयुज्यन्तेऽल्पबुद्धयः ॥ १३.२४४.६ ॥
ಅಪ್ರಿಯದ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದ ವಿಯೋಗದಿಂದ, ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.
13.244.7
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
सन्तापेन च युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १३.२४४.७ ॥
ಸತ್ತವನನ್ನೋ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋದದ್ದನ್ನೋ, ಕಳೆದುಹೋದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸಂತಾಪದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಅವರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.8
उत्पन्नमिह मानुष्ये गर्भप्रभृति मानवम् ।
विविधान्युपवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १३.२४४.८ ॥
ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಾನವನಿಗೆ ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ನಾನಾ ವಿಧದ ದುಃಖಗಳೂ ಸುಖಗಳೂ ಬಂದು ಒದಗುತ್ತವೆ.
13.244.9
तयोरेकतरो मार्गो यद्येनमभिसंनमेत् ।
सुखं प्राप्य न संहृष्येन्न दुःखं प्राप्य संज्वरेत् ॥ १३.२४४.९ ॥
ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾರಿ ಇವನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದರೆ, ಸುಖ ಪಡೆದು ಹಿಗ್ಗಬಾರದು; ದುಃಖ ಪಡೆದು ಸಂತಪ್ತನಾಗಬಾರದು.
13.244.10
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र स्नेहः प्रवर्तते ।
अनिष्टेनान्वितं पश्येद्यथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १३.२४४.१० ॥
ಎಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನು ಕಾಣುವವನಾಗಬೇಕು; ಅನಿಷ್ಟದೊಡನೆ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬೇಕು, ಆಗ ಬೇಗನೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
13.244.11
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वज्ज्ञातिसमागमः ॥ १३.२४४.११ ॥
ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮರದ ತುಂಡುಗಳು ಕೂಡಿ, ಕೂಡಿ ಮತ್ತೆ ಬೇರಾಗುವಂತೆ, ಬಂಧುಗಳ ಸಮಾಗಮವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
13.244.12
अदर्शनादापतिताः पुनश्चादर्शनं गताः ।
स्नेहस्तत्र न कर्तव्यो विप्रयोगो हि तैर्ध्रुवम् ॥ १३.२४४.१२ ॥
ಕಾಣದಿರುವುದರಿಂದ ಬಂದು ಮತ್ತೆ ಕಾಣದಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ನೇಹ ಇಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಂದ ಅಗಲಿಕೆ ಖಂಡಿತ.
13.244.13
कुटुम्बपुत्रदारांश्च शरीरं धनसञ्चयम् ।
ऐश्वर्यं स्वस्तिता चेति न मुह्येत्तत्र पण्डितः ॥ १३.२४४.१३ ॥
ಕುಟುಂಬ, ಪುತ್ರರು, ಪತ್ನಿಯರು, ದೇಹ, ಧನಸಂಚಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕ್ಷೇಮ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳಬಾರದು.
13.244.14
सुखमेकान्ततो नास्ति शक्रस्यापि त्रिविष्टपे ।
तत्रापि सुमहद्दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १३.२४४.१४ ॥
ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೂ ಪೂರ್ಣ, ಶಾಶ್ವತ ಸುಖವಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾ ದುಃಖವಿದೆ, ಸುಖ ಸದಾ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.15
सुखस्यान्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
क्षया निचयाः सर्वे पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ॥ १३.२४४.१५ ॥
ಸುಖದ ನಂತರ ದುಃಖ, ದುಃಖದ ನಂತರ ಸುಖ. ಎಲ್ಲ ಸಂಚಯಗಳು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲ ಉನ್ನತಿಗಳು ಪತನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
13.244.16
संयोगा मरणान्तं च जीवितम् ।
उच्छ्रयांश्च निपाताश्च दृष्ट्या प्रत्यक्षतस्त्रयम्।
अनित्यमसुखं चेति व्यवस्येत्सर्वमेव च ॥ १३.२४४.१६ ॥
ಸಂಯೋಗಗಳು ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಜೀವನವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಉನ್ನತಿ, ಪತನ ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸುಖ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಬೇಕು.
13.244.17
अर्थानामार्जने दुःखमार्जितानां तु रक्षणे ।
नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थं दुःखभाजनम् ॥ १३.२४४.१७ ॥
ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದುಃಖ; ಗಳಿಸಿದುದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದುಃಖ; ನಾಶದಲ್ಲಿ ದುಃಖ; ವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ. ದುಃಖದ ಪಾತ್ರೆಯಾದ ಆ ಧನಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರ.
13.244.18
अर्थवन्तं नरं नित्यं पञ्चाभिघ्नन्ति शत्रवः ।
राजा चोरश्च दायादा भूतानि क्षय एव च ॥ १३.२४४.१८ ॥
ಧನವಂತನನ್ನು ಸದಾ ಐವರು ಶತ್ರುಗಳು ಬಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ: ರಾಜ, ಕಳ್ಳ, ದಾಯಾದಿಗಳು, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳು, ಕ್ಷಯ.
13.244.19
अर्थमेव ह्यनर्थस्य मूलमित्यवधारय ।
न ह्यनर्थाः प्रबाधन्ते नरमर्तविवर्जितम् ॥ १३.२४४.१९ ॥
ಸಂಪತ್ತೇ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಮರ್ತ್ಯ ಜೀವನ ಇಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅನರ್ಥಗಳು ಪೀಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.20
अर्थप्राप्तिर्महद्दुःखमाकिञ्चिन्यं परं सुखम् ।
उपद्रवेषु चार्थानां दुःखं हि नियतं भवेत् ॥ १३.२४४.२० ॥
ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ; ಏನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಸಂಪತ್ತಿನ ಉಪದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
13.244.21
धनलोभेन तृष्णाया न तृप्तिरुपलभ्यते ।
लब्धाश्रयो विवर्धेत समिद्ध इव पावकः ॥ १३.२४४.२१ ॥
ಧನಲೋಭದಿಂದ ತೃಷ್ಣೆಗೆ ತೃಪ್ತಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆಶ್ರಯ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದು ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
13.244.22
जित्वाऽपि पृथिवीं कृत्स्नां चतुःसागरमेखलाम् ।
सागराणां पुनः पारं जेतुमिच्छत्यसंशयम् ॥ १३.२४४.२२ ॥
ನಾಲ್ಕು ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಮೇಖಲೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರೂ, ಅವನು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗರಗಳ ಆಚೆಯ ತೀರವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
13.244.23
अलं परिग्रहेणेह दोषवान्हि परिग्रहः ।
कोशकारः क्रिमिर्देवि बध्यते हि परिग्रहात् ॥ १३.२४४.२३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗ್ರಹ ಸಾಕು; ಪರಿಗ್ರಹ ದೋಷಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು. ದೇವಿ, ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳು ತನ್ನ ಪರಿಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
13.244.24
एकोऽपि पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति च ।
एकस्मिन्नेव राष्ट्रे तु स चापि निवसेन्नृपः ॥ १३.२४४.२४ ॥
ಒಬ್ಬನೇ ರಾಜನು ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಏಕಚ್ಛತ್ರದಿಂದ ಆಳುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಆ ರಾಜನು ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.244.25
तस्मिन्राष्ट्रेऽपि नगरमेकमेवाधितिष्ठति ।
नगरेऽपि गृहं चैकं भवेत्तस्य निवेशनम् ॥ १३.२४४.२५ ॥
ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ಅವನು ಒಂದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ನಗರದಲ್ಲೂ ಅವನ ವಾಸಸ್ಥಳ ಒಂದೇ ಮನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
13.244.26
एक एव प्रतिष्ठः स्यादावासस्तद्गृहेऽपि च ।
आवासे शयनं चैकं निशि यत्र प्रलीयते ॥ १३.२४४.२६ ॥
ಅವನ ಸ್ಥಾನವೂ ಒಂದೇ; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವೂ ಒಂದೇ. ಆ ವಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹಾಸಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಅವನು ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
13.244.27
शयनस्यार्धमेवास्य स्त्रियाश्चार्धं विधीयते ।
तदनेन प्रसङ्गेन स्वल्पेनैव हि युज्यते ॥ १३.२४४.२७ ॥
ಅವನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಅರ್ಧವೇ ಅವನದು; ಉಳಿದರ್ಧ ಅವನ ಪತ್ನಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪದರಿಂದಲೇ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
13.244.28
सर्वं ममेति सम्मूढो बलं पश्यति बालिशः ।
एवं सर्वोपयोगेषु स्वल्पमस्य प्रयोजनम् ॥ १३.२४४.२८ ॥
'ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನದು' ಎಂದು ಮೋಹಗೊಂಡ ಮೂಢನು ತನ್ನ ಬಲವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಉಪಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಅಲ್ಪವೇ.
13.244.29
तण्डुलप्रस्थमात्रेण यात्रा स्यात्सर्वदेहिनाम् ।
ततो भूयस्तरो योगो दुःखाय तपनाय च ॥ १३.२४४.२९ ॥
ಒಂದು ತಂಡುಲಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದಲೇ ದೇಹಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲರ ಜೀವನಯಾತ್ರೆ ನಡೆಯಬಲ್ಲದು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಂಧ ದುಃಖಕ್ಕೂ ಸಂತಾಪಕ್ಕೂ ಮಾತ್ರ.
13.244.30
नास्ति तृष्णासमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ।
सर्वान्कामान्परित्यज्य ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १३.२४४.३० ॥
ತೃಷ್ಣೆಗೆ ಸಮನಾದ ದುಃಖವಿಲ್ಲ; ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಸುಖವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.
13.244.31
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥ १३.२४४.३१ ॥
ದುರ್ಮತಿಗಳಿಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗದ, ವೃದ್ಧನಾದವನಲ್ಲಿಯೂ ವೃದ್ಧಿಸದ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವ ರೋಗವಾದ ಆ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನಿಗೆ ಸುಖವುಂಟು.
13.244.32
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कुष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १३.२४४.३२ ॥
ಆಸೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೋಗಗಳ ಅನುಭವದಿಂದ ಶಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತುಪ್ಪದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
13.244.33
अलाभेनैव कामानां शोकं त्यजति पण्डितः ।
आयासविटपस्तीव्रः कामाग्निः कर्षणारणिः।
इन्द्रियार्थैश्च सम्मोह्य दहत्यकुशलं जनम् ॥ १३.२४४.३३ ॥
ಪಂಡಿತನು ಆಸೆಗಳು ದೊರೆಯದಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರಮವೆಂಬ ಕೊಂಬೆಗಳುಳ್ಳ, ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಮಾಗ್ನಿ ಕಡೆಯುವ ಅರಣಿಯಂತಿದೆ; ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತಗೊಳಿಸಿ ಅಕುಶಲ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ.
13.244.34
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य पर्याप्तमिति पश्यन्न मुह्यति ॥ १३.२४४.३४ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭತ್ತ, ಬಾರ್ಲಿ, ಚಿನ್ನ, ಪಶುಗಳು, ಸ್ತ್ರೀಯರು — ಇವು ಒಬ್ಬನಿಗೂ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೋಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.35
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १३.२४४.३५ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮಸುಖ, ದಿವ್ಯವಾದ ಮಹಾಸುಖ — ಇವು ತೃಷ್ಣೆಯ ಕ್ಷಯದ ಸುಖದ ಹದಿನಾರನೆಯ ಕಲೆಗೂ ಸಮನಲ್ಲ.
13.244.36
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु नैव धीरो नियोजयेत् ।
मनःषष्ठानि संयम्य नित्यमात्मनि योजयेत ॥ १३.२४४.३६ ॥
ಧೀರನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಬಾರದು; ಮನಸ್ಸು ಆರನೆಯದಾಗಿರುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.
13.244.37
इन्द्रियाणां विसर्गेण दोषमृच्छत्यसंशयम् ।
संनियम्य नु तान्येव ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १३.२४४.३७ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಗೆ ಬಿಡುವುದರಿಂದ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ದೋಷ ಬರುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳನ್ನೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಂತರ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.
13.244.38
षण्णामात्मनि युक्तानामैश्वर्यं योऽधिगच्छति ।
न च पापैर्न चानर्थैः संयुज्येत विचक्षणः ॥ १३.२४४.३८ ॥
ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರನ್ನೂ (ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು) ಯಾರು ಆಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ವಿವೇಕಿ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಅನರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.39
अप्रमत्तः सदा रक्षेदिन्द्रियाणि विचक्षणः ।
अरक्षितेषु तेष्वाशु नरो नरकमेति हि ॥ १३.२४४.३९ ॥
ವಿವೇಕಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅವು ರಕ್ಷಿತವಾಗದಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
13.244.40
हृदि काममयश्चित्रो मोहसञ्चयसम्भवः ।
अज्ञानरूढमूलस्तु विवित्सापरिषेचनः ॥ १३.२४४.४० ॥
ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮಮಯವಾದ, ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಮೋಹದ ರಾಶಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ವೃಕ್ಷವಿದೆ; ಅದರ ಬೇರು ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ; ತಿಳಿಯುವ ಆಸೆ ಅದಕ್ಕೆ ನೀರು ಹನಿಸುತ್ತದೆ.
13.244.41
रोषलोभमहास्कन्धः पुरा दुष्कृतसारवान् ।
आयासविटपस्तीव्रशोकपुष्पो भयाङ्कुरः ॥ १३.२४४.४१ ॥
ಕೋಪ ಮತ್ತು ಲೋಭ ಇದರ ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಡ; ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳ ಸಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಶ್ರಮವೇ ಇದರ ಕೊಂಬೆಗಳು; ತೀವ್ರ ಶೋಕವೇ ಇದರ ಹೂವುಗಳು; ಭಯವೇ ಇದರ ಚಿಗುರುಗಳು.
13.244.42
नानासङ्कल्पपत्राढ्यः प्रमादात्परिवर्धितः ।
महतीभिः पिपासाभिः समन्तात्परिवेष्टितः ॥ १३.२४४.४२ ॥
ಹಲವು ಸಂಕಲ್ಪಗಳೆಂಬ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಅಸಾವಧಾನದಿಂದ ಬೆಳೆದಿದೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೊಡ್ಡ ದಾಹಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
13.244.43
संरोहत्यकृतप्रज्ञे पादपः कामसम्भवः ।
नैव रोहति तत्वज्ञे रूढो वा छिद्यते पुनः ॥ १३.२४४.४३ ॥
ಅಪಕ್ವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವನಲ್ಲಿ ಕಾಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ವೃಕ್ಷ ಚಿಗುರುತ್ತದೆ. ತತ್ತ್ವಜ್ಞನಲ್ಲಿ ಅದು ಚಿಗುರುವುದಿಲ್ಲ; ಚಿಗುರಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಕಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
13.244.44
कृच्छ्रोपायेष्वनित्येषु निःसारेषु फलेषु च ।
दुःखादिषु दुरन्तेषु कामयोगेषु का रतिः ॥ १३.२४४.४४ ॥
ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅನಿತ್ಯವೂ ನಿಃಸಾರವೂ ಆದ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಮಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆನಂದವಿದೆ?
13.244.45
इन्द्रियेषु च जीर्यत्सु च्छिद्यमाने तताऽऽयुषि ।
पुरस्ताच्च स्थिते मृत्यौ किं सुखं पश्यतासुखे ॥ १३.२४४.४५ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕುಂದುತ್ತಿವೆ, ಆಯುಷ್ಯ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಮೃತ್ಯು ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದೆ; ಈ ದುಃಖಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾವ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೀರಿ?
13.244.46
व्याधिभिः पीड्यमानस्य नित्यं शारीरमानसैः ।
नरस्याकृतकृत्यस्य किं सुखं मरणे सति ॥ १३.२४४.४६ ॥
ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ರೋಗಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಪೀಡಿತನಾದ, ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ, ಮರಣ ಬಂದಾಗ ಯಾವ ಸುಖ?
13.244.47
सञ्चिन्वानं तमेवार्थं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवारण्ये मृत्युरादाय गच्छति ॥ १३.२४४.४७ ॥
ಕಾಮಗಳಿಂದ ಎಂದೂ ತೃಪ್ತನಾಗದೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಪಶುವನ್ನು ಹಿಡಿದೊಯ್ಯುವಂತೆ ಮೃತ್ಯು ಹಿಡಿದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
13.244.48
जन्ममृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानस्तु पापान्नोद्विजते जनः ॥ १३.२४४.४८ ॥
ಜನನ, ಮರಣ, ಮುಪ್ಪಿನ ದುಃಖಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಪಾಪದಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.49
केनोपायेन मर्त्यानां निवर्त्येते जरान्तकौ ।
यद्यस्ति भगवन्मह्यमेतदाचक्ष्व माचिरम् ॥ १३.२४४.४९ ॥
ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಮರ್ತ್ಯರ ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು? ಓ ಭಗವಂತನೇ, ಅಂಥದ್ದು ನನಗೆ ಇದ್ದರೆ ತಡಮಾಡದೆ ಹೇಳು.
13.244.50
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा ।
रसायनप्रयोगैर्वा केनात्येति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५० ॥
ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೋ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೋ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ರಸಾಯನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದಲೋ — ಯಾವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ?
13.244.51
नैतदस्ति महाभागे जरामृत्युनिवर्तनम् ।
सर्वलोकेषु जानीहि मोक्षादन्यत्र भामिनि ॥ १३.२४४.५१ ॥
ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯೇ, ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಉಪಾಯ ಇದಲ್ಲ. ಓ ಭಾಮಿನಿಯೇ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿ.
13.244.52
न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसाऽपि वा ।
मरणं नातितरते विना मुक्त्या शरीरिणः ॥ १३.२४४.५२ ॥
ಧನದಿಂದಲೂ, ರಾಜ್ಯದಿಂದಲೂ, ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ದೇಹಧಾರಿಯು ಮರಣವನ್ನು ದಾಟುವುದಿಲ್ಲ; ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಮರಣವನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.53
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।
न तरन्ति जरामृत्यू निर्वाणाधिगमाद्विना ॥ १३.२४४.५३ ॥
ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧಗಳೂ ನೂರು ವಾಜಪೇಯಗಳೂ ನಿರ್ವಾಣದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.54
ऐस्वर्यं धनधान्यं च विद्यालाभस्तपस्तथा ।
रसायनप्रयोगाद्वै न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५४ ॥
ಐಶ್ವರ್ಯ, ಧನಧಾನ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಲಾಭ, ತಪಸ್ಸು, ಹಾಗೆಯೇ ರಸಾಯನ ಪ್ರಯೋಗ — ಇವುಗಳಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯರು ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ದಾಟುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.55
दानयज्ञतपःशीलरसायनविदोऽपि वा ।
स्वाध्यायनिरता वाऽपि न तरन्ति जरान्तकौ ॥ १३.२४४.५५ ॥
ದಾನ, ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ಶೀಲ, ರಸಾಯನಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಲಾರರು.
13.244.56
देवदानवगन्धर्वकिन्नरोरगराक्षसान् ।
स्ववशे कुरुते कालो न कालस्यास्त्यगोचरः ॥ १३.२४४.५६ ॥
ಕಾಲವು ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ಉರಗರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಗೋಚರವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.
13.244.57
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः ।
स्रेयं प्रपद्यते ध्यानमजस्रं ध्रुवमव्ययम् ॥ १३.२४४.५७ ॥
ದಿನಗಳು ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ, ತಿಂಗಳುಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿಗಳೂ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧ್ಯಾನವು ನಿರಂತರ, ಸ್ಥಿರ, ಅವ್ಯಯವಾದುದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
13.244.58
स्रवन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव ।
आयुरादाय मर्त्यानामहोरात्रेषु सन्ततम् ॥ १३.२४४.५८ ॥
ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಮರ್ತ್ಯರ ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
13.244.59
जीवितं सर्वभूतानामक्षयः क्षपयन्नसौ ।
आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १३.२४४.५९ ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವನವು ಅಕ್ಷಯವಲ್ಲ; ಆ ಆದಿತ್ಯನು ಅದನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
13.244.60
यस्यां रात्र्यां व्यतीतायामायुरल्पतरं भवेत् ।
गाधोदके मत्स्य इव किन्नु तस्य कुमारता ॥ १३.२४४.६० ॥
ಯಾವ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಾಗ ಆಯುಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಪವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ಮೀನಿನಂತೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಅವನ ಬಾಲ್ಯ ಹೇಗೆ?
13.244.61
मरणं हि शरीरस्य नियतं ध्रुवमेव च ।
तिष्ठन्नपि क्षणं सर्वः कालस्यैति वशं पुनः ॥ १३.२४४.६१ ॥
ದೇಹದ ಮರಣ ನಿಶ್ಚಿತ, ಧ್ರುವ. ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಂತವರೂ ಮತ್ತೆ ಕಾಲದ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
13.244.62
न म्रियेरन्न जीर्येरन्यदि स्युः सर्वदेहिनः ।
न चानिष्टं प्रवर्तेत शोको वा प्राणिनं क्वचित् ॥ १३.२४४.६२ ॥
ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳೂ ಸಾಯದೆ, ಮುಪ್ಪಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಯಾವ ಅನಿಷ್ಟವೂ ಸಂಭವಿಸದು, ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಶೋಕ ಬಾಧಿಸದು.
13.244.63
अप्रमत्तः प्रमत्तेषु कालो भूतेषु तिष्ठति ।
अप्रमत्तस्य कालस्य क्षयं प्राप्तो न मुच्यते ॥ १३.२४४.६३ ॥
ಕಾಲವು ಅಪ್ರಮತ್ತವಾಗಿ ಪ್ರಮತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತಿದೆ; ಅಪ್ರಮತ್ತ ಕಾಲದ ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.64
श्वःकार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
कोपि तद्वेद यत्रासौ मृत्युना नाभिवीक्षितः ॥ १३.२४४.६४ ॥
ನಾಳೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇಂದೇ ಮಾಡಬೇಕು; ಪೂರ್ವಾಹ್ನದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಪರಾಹ್ನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನು ಎಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರು ಬಲ್ಲರು?
13.244.65
वर्षास्विदं करिष्यामि इदं ग्रीष्मवसन्तयोः ।
इति बालश्चिन्तयति अन्तरायं न बुध्यति ॥ १३.२४४.६५ ॥
'ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು' ಎಂದು ಬಾಲಕ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಅವನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.66
इदं मे स्यादिदं मे स्यादित्येवं मनसा नराः ।
अनवाप्तेषु कामेषु ह्रियन्ते मरणं प्रति ॥ १३.२४४.६६ ॥
'ಇದು ನನಗೆ ಆಗಲಿ, ಇದು ನನಗೆ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರು, ಆಸೆಗಳು ಈಡೇರುವ ಮುನ್ನವೇ ಮರಣದ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
13.244.67
कालपाशेन बद्धानामहन्यहनि जीर्यताम् ।
का श्रद्धा प्राणिनां मार्गे विषमे भ्रमतां सदा ॥ १३.२४४.६७ ॥
ಕಾಲಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದ, ದಿನದಿನವೂ ಮುಪ್ಪಾಗುವ, ವಿಷಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಲೆದಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಭರವಸೆ?
13.244.68
युवैव धर्मशीलः स्यादनिमित्तं हि जीवितम् ।
फलानामिव पक्वानां सदा हि पतनाद्भयम् ॥ १३.२४४.६८ ॥
ಯೌವನದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮಶೀಲನಾಗಿರಬೇಕು; ಜೀವನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸೂಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಹಣ್ಣಾದ ಫಲಗಳಂತೆ ಬೀಳುವ ಭಯ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.
13.244.69
मर्त्यस्य किं धनैर्दारैः पुत्रैर्भोगैः प्रियैरपि ।
एकाह्ना सर्वमुत्सृज्य मृत्योस्तु वशमन्वियात्। ॥ १३.२४४.६९ ॥
ಮರ್ತ್ಯನಿಗೆ ಧನ, ಹೆಂಡತಿಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ಭೋಗಗಳು, ಪ್ರಿಯರು ಇವುಗಳಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಅವನು ಮೃತ್ಯುವಿನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.
13.244.70
जायामानांश्च सम्प्रेक्ष्य म्रियमाणांस्तथैव च ।
न संवेगोस्ति चेत्पुंसः काष्ठलोसमो हि सः ॥ १३.२४४.७० ॥
ಹುಟ್ಟುವವರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಯುವವರನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಂವೇಗ ಉಂಟಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಮರದ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಗಡ್ಡೆಯಂತೆ.
13.244.71
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यद्गच्छति सर्वमेवं ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १३.२४४.७१ ॥
ನಾಶಶೀಲನಾದ, ಅಸ್ಥಿರ ಜೀವನವುಳ್ಳವನಿಗೆ ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೋದವನು ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.
13.244.72
एवं चिन्तयतो नित्यं सर्वार्थानामनित्यताम् ।
उद्वेगो जायते शीघ्रं निर्वाणस्य पुरस्सरः ॥ १३.२४४.७२ ॥
ಹೀಗೆ ಸದಾ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವನಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ವೇಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ನಿರ್ವಾಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ.
13.244.73
तेनोद्वेगेन चाप्यस्य विमर्शो जायते पुनः ।
विमर्शो नाम वैराग्यं सर्वद्रव्येषु जायते ॥ १३.२४४.७३ ॥
ಆ ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಮರ್ಶೆಯೇ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗುತ್ತದೆ.
13.244.74
वैराग्येण परां शान्तिं लभन्ते मानवाः शुभे ।
मोक्षस्योपनिषद्दिव्यं वैराग्यमिति निश्चितम् ॥ १३.२४४.७४ ॥
ಓ ಶುಭೆಯೇ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮಾನವರು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವೈರಾಗ್ಯವೇ ಮೋಕ್ಷದ ದಿವ್ಯ ರಹಸ್ಯೋಪದೇಶ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ.
13.244.75
एतत्ते कथितं देवि वैराग्योत्पादनं वचः ।
एवं सञ्चिन्त्य सञ्चिन्त्य मुच्यन्ते हि मुमुक्षवः ॥ १३.२४४.७५ ॥
ಓ ದೇವಿ, ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಈ ಮಾತನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಚಿಂತಿಸಿ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.