Mahābhārata · Adhyāya 13.246
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.246.1
साङ्ख्यज्ञाने नियुक्तानां यथावत्कीर्तितं मया ।
योगधर्मं पुनः कृत्स्नं कीर्तयिष्यामि ते शृणु ॥ १३.२४६.१ ॥
A quienes se dedican al conocimiento del Sāṅkhya ya se lo he expuesto tal como es. Ahora te volveré a exponer por completo el dharma del yoga; escucha.
13.246.2
स च योगो द्विधा भिन्नो ब्रह्मिदेवर्षिसम्मतः ।
समानमुभयत्रापि वृत्तं शास्त्रप्रचोदितम् ॥ १३.२४६.२ ॥
Ese yoga se divide en dos, aprobado por brahmanes, dioses y sabios. En ambos la conducta es la misma, prescrita por las escrituras.
13.246.3
च चाष्टगुणमैश्वर्यमधिकृत्य विधीयते ।
सायुज्यं सर्वदेवानां योगधर्मं परं श्रिताः ॥ १३.२४६.३ ॥
Se prescribe tomando como meta el señorío de ocho cualidades y la unión (sāyujya) con todos los dioses; quienes se acogen al supremo dharma del yoga los alcanzan.
13.246.4
ज्ञानं सर्वस्य योगस्य मूलमित्यवधारय ।
व्रतोपवासनियमैस्तत्सर्वं चापि बृंहयेत् ॥ १३.२४६.४ ॥
Ten por cierto que el conocimiento es la raíz de todo yoga; con votos, ayunos y observancias debe fortalecerse todo ello.
13.246.5
ऐकात्म्यं बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वशः ।
आत्मनो वेदितं प्राज्ञे ज्ञानमेतत्तु योगिनाम् ॥ १३.२४६.५ ॥
La perfecta unidad del intelecto, la mente y los sentidos, y el conocimiento del yo tal como lo conoce el sabio: este es el conocimiento de los yoguis.
13.246.6
अर्चयेद्ब्राह्मणानग्निं देवतायतनानि च ।
वर्जयेदशिवं भावं सर्वसत्त्वमुपाश्रितः ॥ १३.२४६.६ ॥
Se debe honrar a los brahmanes, al fuego y a los templos de los dioses, y evitar la disposición inauspiciosa, acogiéndose a todos los seres.
13.246.7
दानमध्ययनं श्रुद्धा व्रतानि नियमास्तथा ।
सत्यमाहारशुद्धिश्च शौचमिन्द्रियनिग्रहः।
एतैश्च वर्धते तेजः पापं चाप्यवधूयते ॥ १३.२४६.७ ॥
La generosidad, el estudio, la fe, los votos y las observancias, así como la veracidad, la pureza del alimento, la pureza y el dominio de los sentidos: con estos crece el esplendor y el pecado se sacude.
13.246.8
निर्धूतपापस्तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
अमोधो निर्मलो दान्तः पश्चाद्योगं समाचरेत् ॥ १३.२४६.८ ॥
Habiéndose sacudido el pecado, siendo radiante, ligero en el alimento, vencedor de los sentidos, infalible, sin mancha y dominado, practique entonces el yoga.
13.246.9
अवरुध्यात्मनः पूर्वं मत्स्यघात इवामिषम् ।
एकान्ते विजने देशे सर्वतः संवृते शुचौ।
कल्पयेदासनं तत्र स्वास्तीर्णं मृदुभिः कुशैः ॥ १३.२४६.९ ॥
Primero, como el pescador retiene el cebo, que se contenga a sí mismo. En un lugar solitario, desierto, cerrado por todos lados y puro, prepare un asiento bien extendido con suaves hierbas kuśa.
13.246.10
उपविश्यासने तस्मिन्नृजुकायशिरोधरः ।
अव्यग्रः सुखमासीनः स्वाङ्गानि न विकम्पयेत्।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ १३.२४६.१० ॥
Sentado en ese asiento, con el cuerpo y la cabeza rectos, sin distracción y cómodamente sentado, no mueva sus miembros; mirando la punta de su nariz, sin mirar en las direcciones.
13.246.11
मनोऽवस्थापनं देवि योगस्योपनिषद्भवेत् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मनोऽवस्थापयेत्सदा ॥ १३.२४६.११ ॥
Oh diosa, fijar la mente es la esencia misma del yoga. Por tanto, con todo esfuerzo, siempre debe mantenerse firme la mente.
13.246.12
त्वक्छ्रोत्रं च ततो जिह्वा घ्राणं चक्षुश्च संहरेत् ।
पञ्चेन्द्रियाणि सन्धाय मनसि स्थापयेद्बुधः ॥ १३.२४६.१२ ॥
Luego debe retraer el tacto, el oído, la lengua, el olfato y la vista; el sabio, reuniendo los cinco sentidos, debe fijarlos en la mente.
13.246.13
सर्वं चापोह्य सङ्कल्पमात्मनि स्थापयेन्मनः ।
यदैतान्यवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि ॥ १३.२४६.१३ ॥
Habiendo abandonado toda intención, debe fijar la mente en el yo; cuando estos, con la mente como sexto, permanecen firmes en el yo.
13.246.14
प्राणापानौ तदा तस्य युगपत्तिष्ठतो वशे ।
प्राणे हि वशमापन्ने योगसिद्धिर्ध्रुवा भवेत् ॥ १३.२४६.१४ ॥
Entonces su aliento inspirado y espirado permanecen juntos bajo control; cuando el aliento vital ha quedado bajo control, el éxito en el yoga es seguro.
13.246.15
शरीरं चिन्तयेत्सर्वं विपाट्य च समीपतः ।
अन्तर्देहगतिं चापि प्राणानां परिचिन्तयेत् ॥ १३.२४६.१५ ॥
Debe contemplar todo el cuerpo, como si lo abriera desde cerca; y debe meditar atentamente en el movimiento de los alientos vitales dentro del cuerpo.
13.246.16
ततो मूर्धानमग्निं च शरीरं परिपालयेत् ।
प्राणो मूर्धनि च श्वासो वर्तमाने विचेष्टते ॥ १३.२४६.१६ ॥
Luego debe proteger bien el cuerpo mediante la coronilla y el fuego; el aliento vital está en la coronilla, y mientras el aliento está presente, se agita.
13.246.17
सज्जस्तु सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनो बुद्धिरहङ्कारो भूतानि विषयांश्च सः ॥ १३.२४६.१७ ॥
Él, el yo de todos los seres, el Varón eterno, está ciertamente siempre presente; él es la mente, el intelecto, el sentido del ego, los elementos y los objetos de los sentidos.
13.246.18
बस्तिर्मूलं गुदं चैव पावकं च समाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषं च सदाऽपानः प्रवर्तते ॥ १३.२४६.१८ ॥
Residiendo en la vejiga, la raíz, el ano y el fuego, llevando orina y excrementos, el apāna opera siempre.
13.246.19
अतः प्रवृत्तिर्देहषु कर्म चापानसंयुतम् ।
उदीरयन्सर्वधातूनन्त ऊर्ध्वं प्रवर्तते।
उदान इति तं विद्युरध्यात्मकुशला जनाः ॥ १३.२४६.१९ ॥
Por eso, en los cuerpos procede la acción unida al apāna. Lo que, agitando todos los componentes interiores, se mueve hacia arriba, las personas expertas en lo interior lo llaman udāna.
13.246.20
सन्धौसन्धौ स निर्विष्टः सर्वचेष्टाप्रवर्तकः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते ॥ १३.२४६.२० ॥
Penetrando cada articulación, pone en marcha todas las actividades. En los cuerpos humanos se enseña que es el vyāna.
13.246.21
धातुष्वग्नौ च विततः समानोऽग्निः समीरणः ।
स एव सर्वचेष्टानामन्तकाले निवर्तकः ॥ १३.२४६.२१ ॥
Extendido por los humores corporales y el fuego, el samāna es el fuego y el viento. Él solo, en el momento de la muerte, retira todas las actividades.
13.246.22
प्राणानां सन्निपातेषु संसर्गाद्यः प्रजायते ।
ऊष्मा सोग्निरिति ज्ञेयः सोन्नं पचति देहिनाम् ॥ १३.२४६.२२ ॥
Sabed que el calor que surge del contacto de los alientos en su conjunción es el fuego. Él cuece el alimento de los seres encarnados.
13.246.23
अपानप्राणयोर्मध्ये व्यानोदानावुपाश्रितौ ।
समन्वितः समानेन सम्यक्पचति पावकः ॥ १३.२४६.२३ ॥
Entre el apāna y el prāṇa se hallan el vyāna y el udāna. Unido al samāna, el fuego cuece perfectamente.
13.246.24
शरीरमध्ये नाभिः स्यान्नाभ्यामग्निः प्रतिष्ठितः ।
अग्नौ प्राणाश्च संयुक्ताः प्राणेष्वात्मा व्यवस्थितः ॥ १३.२४६.२४ ॥
En el centro del cuerpo está el ombligo; en el ombligo se asienta el fuego. En el fuego están unidos los alientos vitales, y en los alientos reside el ātman.
13.246.25
पक्वाशयस्त्वधो नाभेरूर्ध्वमामाशयस्तथा ।
नाभिर्मध्ये शरीरस्य सर्वप्राणाश्च संश्रिताः ॥ १३.२४६.२५ ॥
El intestino inferior está debajo del ombligo, y de igual modo el estómago está arriba. El ombligo está en el centro del cuerpo, y todos los alientos vitales se apoyan en él.
13.246.26
स्थिताः प्राणादयः सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधश्वराः ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणाग्निचोदिताः ॥ १३.२४६.२६ ॥
Todos los alientos que comienzan con prāṇa, moviéndose hacia los lados, hacia arriba y hacia abajo, están establecidos. Los canales, impulsados por los diez alientos y por el fuego, transportan las esencias del alimento.
13.246.27
योगिनामेष मार्गस्तु पञ्चस्वेतेषु तिष्ठति ।
जितश्रमः समासीनो मूर्धन्यात्मानमादधेत् ॥ १३.२४६.२७ ॥
Este es el camino de los yoguis, que se sostiene en estos cinco. Quien ha vencido la fatiga, sentado con firmeza, debe colocar el ātman en la coronilla.
13.246.28
मूर्धन्यात्मानमाधाय भ्रुवोर्मध्ये मनस्तथा ।
सन्निरुध्य ततः प्राणानात्मानं चिन्तयेत्परम् ॥ १३.२४६.२८ ॥
Habiendo colocado el ātman en la coronilla y la mente entre las cejas, y luego habiendo contenido los alientos, debe contemplar el ātman supremo.
13.246.29
प्राणे त्वपानं युञ्जीत प्राणांश्चापानकर्मणि ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरो भवेत् ॥ १३.२४६.२९ ॥
Uno debe unir el apāna al prāṇa, y los alientos a la acción del apāna. Habiendo detenido los movimientos de prāṇa y apāna, debe dedicarse al control de la respiración.
13.246.30
एवमन्तः प्रयुञ्जीत पञ्च प्राणान्परस्परम् ।
विजने सम्मिताहारो मुनस्तूष्णीं निरुच्छ्वसन् ॥ १३.२४६.३० ॥
Así, interiormente, debe unir los cinco alientos vitales unos con otros; en soledad, el sabio moderado en la comida, en silencio, exhalando sin ruido, debe practicar.
13.246.31
अश्रान्तश्चिन्तयेद्योगी उत्थाय च पुनःपुनः ।
तिष्ठन्गच्छन्स्वपंस्चापि युञ्जीतैवमतन्द्रितः ॥ १३.२४६.३१ ॥
El yogui, sin cansarse, debe meditar, levantándose una y otra vez; de pie, caminando o incluso durmiendo, debe así aplicarse, libre de pereza.
13.246.32
एवं नियुञ्जतस्तस्य योगिनो युक्तचेतसः ।
प्रसीदति मनः क्षिप्रं प्रसन्ने दृश्यते परम् ॥ १३.२४६.३२ ॥
Para el yogui de mente concentrada que así se aplica, la mente pronto se serena; y cuando la mente está serena, lo Supremo es visto.
13.246.33
विधूम इव दीप्तोऽग्निरादित्य इव रश्मिवान् ।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे पुरुषो दृश्यतेऽव्ययः ॥ १३.२४६.३३ ॥
Como un fuego ardiente sin humo, como el sol con sus rayos, como el fuego del relámpago en el cielo, así se ve la Persona imperecedera.
13.246.34
दृष्ट्वा तदात्मनो ज्योतिरैश्वर्याष्टगुणैर्युतः ।
प्राप्नोति परमं स्थानं स्पृहणीयं सुरैरपि ॥ १३.२४६.३४ ॥
Habiendo visto esa luz de su propio yo, dotado de las ocho cualidades de señorío, alcanza el estado supremo, deseado incluso por los dioses.
13.246.35
इमान्योगस्य दोषांश्च दशैव परिचक्षते ।
दोषैर्विघ्ने वरारोहे योगिनां कविभिः स्मृताः ॥ १३.२४६.३५ ॥
Los sabios enumeran estas faltas del yoga, en efecto diez; oh de bellas caderas, los obstáculos de los yoguis surgen de estas faltas, según han recordado los sabios.
13.246.36
कामः क्रोधो भयं स्वप्नः स्नेहमत्यशनं तथा ।
वैचित्यं व्याधिरालस्यं लोभं च दशमं स्मृतम् ॥ १३.२४६.३६ ॥
Deseo, ira, miedo, sueño, apego, exceso de comida, así como inquietud mental, enfermedad, pereza y avaricia: estos se recuerdan como el décimo.
13.246.37
एतैस्तेषां भवेद्विघ्नो दशभिर्देवकारितैः ।
तस्मादेतानपास्यादौ युञ्जीत च परं मनः ॥ १३.२४६.३७ ॥
Por estos diez obstáculos creados por los dioses, los yoguis encuentran impedimento. Por ello, abandonándolos primero, se debe unir la mente a lo supremo.
13.246.38
इमानपि गुणानष्टौ योगस्य परिचक्षते ।
गुणैस्तैरष्टभिर्द्रव्यमैश्वर्यमधिगम्यते ॥ १३.२४६.३८ ॥
También se declaran estas ocho cualidades del yoga.
13.246.39
अणिमा महिमा चैव प्राप्तिः प्राकाम्यमेव हि ।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता ॥ १३.२४६.३९ ॥
Aṇimā, mahimā, prāpti, prākāmya; īśitva y vaśitva; y aquello en que el deseo se cumple.
13.246.40
एतानष्टौ गुणान्प्राप्य कथञ्चिद्योगिनां वराः ।
ईशाः सर्वस्य लोकस्य देवानप्यतिशेरते ॥ १३.२४६.४० ॥
Tras alcanzar de algún modo estas ocho cualidades, los mejores de los yoguis, señores de todo el mundo, superan incluso a los dioses.
13.246.41
योगोस्ति नैवात्यशिनो न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य नातिजागतरस्तथा ॥ १३.२४६.४१ ॥
El yoga no es para quien come en exceso, ni para quien ayuna por completo; ni para quien duerme en demasía, ni para quien vela en exceso — así también.
13.246.42
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ १३.२४६.४२ ॥
Para quien es moderado en la comida y el descanso, cuyas acciones son mesuradas y cuyo sueño y vigilia están regulados, el yoga se convierte en destructor del sufrimiento.
13.246.43
अनेनैव विधानेन सायुज्यं तत्प्रकल्प्यते ।
सायुज्यं देवसात्कृत्वा प्रयुञ्जीतात्मभक्तितः ॥ १३.२४६.४३ ॥
Por este mismo método se logra esa unión. Habiendo convertido la unión en un estado divino, uno debe practicar el yoga mediante la devoción al yo.
13.246.44
अनन्यमनसा देवि नित्यं तद्गतचेतसा ।
सायुज्यं प्राप्यते देवैर्यत्नेन महता चिरात् ॥ १३.२४६.४४ ॥
Oh diosa, con una mente indivisa y el corazón fijo siempre en él, la unión es alcanzada por los dioses mismos mediante gran esfuerzo, tras largo tiempo.
13.246.45
हविर्भिरर्चनैर्होमैः प्रणामैर्नित्यचिन्तया ।
अर्चयित्वा यथाशक्ति स्वकं देशं विशन्ति ते ॥ १३.२४६.४५ ॥
Habiendo adorado según su capacidad con ofrendas, cultos, ritos de fuego, reverencias y meditación constante, entran en su propia morada.
13.246.46
सायुज्यानां विशिष्टं च मामकं वैष्णवं तथा ।
मां प्राप्य न निवर्तन्ते विष्णु वा शुभलोचने ॥ १३.२४६.४६ ॥
Entre quienes alcanzan la unión, mi mundo y el de Viṣṇu son supremos. Habiéndome alcanzado a mí o a Viṣṇu, no regresan, oh de hermosos ojos.
13.246.47
इति ते कथितो देवि योगधर्मः सनातनः ।
न शक्यः प्रष्टुमन्येन योगधर्मस्त्वया विना ॥ १३.२४६.४७ ॥
Así, oh diosa, te he expuesto el dharma eterno del yoga. Nadie más que tú puede preguntar por este dharma del yoga.