మహాభారతం · అధ్యాయం 13.246
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.246.1
साङ्ख्यज्ञाने नियुक्तानां यथावत्कीर्तितं मया ।
योगधर्मं पुनः कृत्स्नं कीर्तयिष्यामि ते शृणु ॥ १३.२४६.१ ॥
సాంఖ్య జ్ఞానంలో నియుక్తులైన వారికి నేను యథావిధిగా చెప్పాను. ఇప్పుడు యోగధర్మాన్ని పూర్తిగా మళ్లీ నీకు చెబుతాను, వినుము.
13.246.2
स च योगो द्विधा भिन्नो ब्रह्मिदेवर्षिसम्मतः ।
समानमुभयत्रापि वृत्तं शास्त्रप्रचोदितम् ॥ १३.२४६.२ ॥
ఆ యోగం రెండు విధాలుగా విభజింపబడింది; ఇది బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, ఋషులచే అంగీకరించబడినది. రెండింటిలోనూ ఆచరణ ఒక్కటే, శాస్త్రం విధించినది.
13.246.3
च चाष्टगुणमैश्वर्यमधिकृत्य विधीयते ।
सायुज्यं सर्वदेवानां योगधर्मं परं श्रिताः ॥ १३.२४६.३ ॥
అష్టగుణ ఐశ్వర్యాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని విధించబడింది; సర్వదేవతలతో సాయుజ్యాన్ని, పరమ యోగధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన వారు పొందుతారు.
13.246.4
ज्ञानं सर्वस्य योगस्य मूलमित्यवधारय ।
व्रतोपवासनियमैस्तत्सर्वं चापि बृंहयेत् ॥ १३.२४६.४ ॥
జ్ఞానమే సర్వయోగానికి మూలమని తెలుసుకో. వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, నియమాలతో అదంతా వృద్ధి చేయాలి.
13.246.5
ऐकात्म्यं बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वशः ।
आत्मनो वेदितं प्राज्ञे ज्ञानमेतत्तु योगिनाम् ॥ १३.२४६.५ ॥
బుద్ధి, మనస్సు, ఇంద్రియాలు సర్వవిధాలా ఏకత్వం పొందడం; ఆత్మను తెలుసుకోవడం — ఇదే ప్రాజ్ఞునిచే తెలిసిన యోగుల జ్ఞానం.
13.246.6
अर्चयेद्ब्राह्मणानग्निं देवतायतनानि च ।
वर्जयेदशिवं भावं सर्वसत्त्वमुपाश्रितः ॥ १३.२४६.६ ॥
బ్రాహ్మణులను, అగ్నిని, దేవాలయాలను పూజించాలి; సర్వ ప్రాణులను ఆశ్రయించి అశుభ భావాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
13.246.7
दानमध्ययनं श्रुद्धा व्रतानि नियमास्तथा ।
सत्यमाहारशुद्धिश्च शौचमिन्द्रियनिग्रहः।
एतैश्च वर्धते तेजः पापं चाप्यवधूयते ॥ १३.२४६.७ ॥
దానం, అధ్యయనం, శ్రద్ధ, వ్రతాలు, నియమాలు, అలాగే సత్యం, ఆహార శుద్ధి, శౌచం, ఇంద్రియ నిగ్రహం—వీటివల్ల తేజస్సు పెరుగుతుంది, పాపం కూడా తొలగిపోతుంది.
13.246.8
निर्धूतपापस्तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
अमोधो निर्मलो दान्तः पश्चाद्योगं समाचरेत् ॥ १३.२४६.८ ॥
పాపం తొలగినవాడై, తేజస్వియై, తక్కువ ఆహారం తీసుకొని, ఇంద్రియాలను జయించి, అమోఘుడై, నిర్మలుడై, దాంతుడై తరువాత యోగాన్ని ఆచరించాలి.
13.246.9
अवरुध्यात्मनः पूर्वं मत्स्यघात इवामिषम् ।
एकान्ते विजने देशे सर्वतः संवृते शुचौ।
कल्पयेदासनं तत्र स्वास्तीर्णं मृदुभिः कुशैः ॥ १३.२४६.९ ॥
ముందుగా చేపలు పట్టేవాడు ఎరను ఎలాగో అలా తనను తాను నిగ్రహించుకోవాలి. ఏకాంతమైన, జనసంచారం లేని, అన్నివైపులా మూసిన, శుచియైన ప్రదేశంలో మృదువైన దర్భలతో బాగా పరచిన ఆసనాన్ని సిద్ధం చేసుకోవాలి.
13.246.10
उपविश्यासने तस्मिन्नृजुकायशिरोधरः ।
अव्यग्रः सुखमासीनः स्वाङ्गानि न विकम्पयेत्।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ १३.२४६.१० ॥
ఆ ఆసనంపై కూర్చొని, శరీరాన్ని తలను నిటారుగా ఉంచి, చలించకుండా సుఖంగా ఆసీనుడై తన అంగాలను కదపకూడదు; తన ముక్కు కొనను చూస్తూ, దిక్కులవైపు చూడకూడదు.
13.246.11
मनोऽवस्थापनं देवि योगस्योपनिषद्भवेत् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मनोऽवस्थापयेत्सदा ॥ १३.२४६.११ ॥
ఓ దేవీ, మనస్సును నిలపడమే యోగానికి రహస్యం. కాబట్టి అన్ని ప్రయత్నాలతో ఎల్లప్పుడూ మనస్సును స్థిరంగా నిలపాలి.
13.246.12
त्वक्छ्रोत्रं च ततो जिह्वा घ्राणं चक्षुश्च संहरेत् ।
पञ्चेन्द्रियाणि सन्धाय मनसि स्थापयेद्बुधः ॥ १३.२४६.१२ ॥
స్పర్శ, శ్రవణం, తరువాత నాలుక, ఘ్రాణం, చక్షువు—వీటిని ఉపసంహరించాలి. జ్ఞాని ఐదు ఇంద్రియాలను ఒకచోట చేర్చి మనస్సులో నిలపాలి.
13.246.13
सर्वं चापोह्य सङ्कल्पमात्मनि स्थापयेन्मनः ।
यदैतान्यवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि ॥ १३.२४६.१३ ॥
అన్ని సంకల్పాలను విడిచి, మనస్సును ఆత్మలో నిలపాలి. మనస్సు ఆరవది అయిన ఈ ఇంద్రియాలు ఆత్మలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు.
13.246.14
प्राणापानौ तदा तस्य युगपत्तिष्ठतो वशे ।
प्राणे हि वशमापन्ने योगसिद्धिर्ध्रुवा भवेत् ॥ १३.२४६.१४ ॥
అప్పుడు అతని ప్రాణ-అపానాలు ఏకకాలంలో వశమై నిలుస్తాయి. ప్రాణం వశమైతే యోగసిద్ధి నిశ్చయంగా కలుగుతుంది.
13.246.15
शरीरं चिन्तयेत्सर्वं विपाट्य च समीपतः ।
अन्तर्देहगतिं चापि प्राणानां परिचिन्तयेत् ॥ १३.२४६.१५ ॥
శరీరాన్ని పూర్తిగా, దగ్గరగా చీల్చి చూసినట్లు ధ్యానించాలి. శరీరం లోపల ప్రాణాల గతిని కూడా బాగా చింతించాలి.
13.246.16
ततो मूर्धानमग्निं च शरीरं परिपालयेत् ।
प्राणो मूर्धनि च श्वासो वर्तमाने विचेष्टते ॥ १३.२४६.१६ ॥
తరువాత తలపైన అగ్నితో శరీరాన్ని బాగా కాపాడాలి. ప్రాణం తలపై, శ్వాస ఉన్నప్పుడు చలిస్తుంది.
13.246.17
सज्जस्तु सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनो बुद्धिरहङ्कारो भूतानि विषयांश्च सः ॥ १३.२४६.१७ ॥
ఆయనే సర్వభూతాల ఆత్మ, సనాతన పురుషుడు, ఎప్పుడూ ఉన్నవాడు. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, భూతాలు, విషయాలు కూడా ఆయనే.
13.246.18
बस्तिर्मूलं गुदं चैव पावकं च समाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषं च सदाऽपानः प्रवर्तते ॥ १३.२४६.१८ ॥
బస్తి, మూలం, గుదంలో, అగ్నిలో ఆశ్రయించి, మూత్రాన్ని, మలాన్ని మోస్తూ అపానం ఎల్లప్పుడూ పనిచేస్తుంది.
13.246.19
अतः प्रवृत्तिर्देहषु कर्म चापानसंयुतम् ।
उदीरयन्सर्वधातूनन्त ऊर्ध्वं प्रवर्तते।
उदान इति तं विद्युरध्यात्मकुशला जनाः ॥ १३.२४६.१९ ॥
కాబట్టి దేహాలలో అపానంతో కూడిన కర్మ జరుగుతుంది. లోపల అన్ని ధాతువులను ప్రేరేపిస్తూ పైకి ప్రవర్తించేదాన్ని అధ్యాత్మ నిపుణులు ఉదానం అని తెలుసుకుంటారు.
13.246.20
सन्धौसन्धौ स निर्विष्टः सर्वचेष्टाप्रवर्तकः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते ॥ १३.२४६.२० ॥
ప్రతి కీలులోనూ వ్యాపించి, అన్ని చేష్టలను ప్రవర్తింపజేసేవాడు అతడు. మనుషుల శరీరాల్లో అతడు వ్యానం అని చెప్పబడతాడు.
13.246.21
धातुष्वग्नौ च विततः समानोऽग्निः समीरणः ।
स एव सर्वचेष्टानामन्तकाले निवर्तकः ॥ १३.२४६.२१ ॥
ధాతువులలో, అగ్నిలో వ్యాపించిన సమానం అనేది అగ్ని, వాయువు. అంత్యకాలంలో అన్ని చేష్టలను ఉపసంహరించేవాడు అతడే.
13.246.22
प्राणानां सन्निपातेषु संसर्गाद्यः प्रजायते ।
ऊष्मा सोग्निरिति ज्ञेयः सोन्नं पचति देहिनाम् ॥ १३.२४६.२२ ॥
ప్రాణాల సంయోగంలో, సంసర్గం వల్ల పుట్టే ఊష్మమే అగ్ని అని తెలుసుకోవాలి. అది దేహధారుల అన్నాన్ని పచనం చేస్తుంది.
13.246.23
अपानप्राणयोर्मध्ये व्यानोदानावुपाश्रितौ ।
समन्वितः समानेन सम्यक्पचति पावकः ॥ १३.२४६.२३ ॥
అపానం, ప్రాణం మధ్య వ్యానం, ఉదానం ఆశ్రయించి ఉంటాయి. సమానంతో కూడిన అగ్ని చక్కగా పచనం చేస్తుంది.
13.246.24
शरीरमध्ये नाभिः स्यान्नाभ्यामग्निः प्रतिष्ठितः ।
अग्नौ प्राणाश्च संयुक्ताः प्राणेष्वात्मा व्यवस्थितः ॥ १३.२४६.२४ ॥
శరీరం మధ్యలో నాభి ఉంటుంది; నాభిలో అగ్ని స్థిరంగా ఉంది. అగ్నిలో ప్రాణాలు కలిసి ఉన్నాయి; ప్రాణాలలో ఆత్మ స్థితమై ఉంది.
13.246.25
पक्वाशयस्त्वधो नाभेरूर्ध्वमामाशयस्तथा ।
नाभिर्मध्ये शरीरस्य सर्वप्राणाश्च संश्रिताः ॥ १३.२४६.२५ ॥
పక్వాశయం నాభికి క్రింద ఉంటుంది; అలాగే ఆమాశయం పైన ఉంటుంది. శరీర మధ్యలో నాభి ఉంది; సర్వ ప్రాణాలు దానినే ఆశ్రయించి ఉన్నాయి.
13.246.26
स्थिताः प्राणादयः सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधश्वराः ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणाग्निचोदिताः ॥ १३.२४६.२६ ॥
ప్రాణం మొదలైనవన్నీ అడ్డంగా, పైకి, క్రిందికి సంచరిస్తూ స్థితమై ఉన్నాయి. పది ప్రాణాలు, అగ్ని చేత ప్రేరేపితమైన నాడులు అన్నరసాలను మోసుకెళ్తాయి.
13.246.27
योगिनामेष मार्गस्तु पञ्चस्वेतेषु तिष्ठति ।
जितश्रमः समासीनो मूर्धन्यात्मानमादधेत् ॥ १३.२४६.२७ ॥
యోగులకు ఈ మార్గం ఈ ఐదింటిలో నిలిచి ఉంది. అలసటను జయించినవాడు స్థిరంగా కూర్చుని ఆత్మను శిరస్సుపై నిలపాలి.
13.246.28
मूर्धन्यात्मानमाधाय भ्रुवोर्मध्ये मनस्तथा ।
सन्निरुध्य ततः प्राणानात्मानं चिन्तयेत्परम् ॥ १३.२४६.२८ ॥
ఆత్మను శిరస్సుపై నిలిపి, మనస్సును కనుబొమ్మల మధ్య ఉంచి, తరువాత ప్రాణాలను నిగ్రహించి, పరమాత్మను ధ్యానించాలి.
13.246.29
प्राणे त्वपानं युञ्जीत प्राणांश्चापानकर्मणि ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरो भवेत् ॥ १३.२४६.२९ ॥
ప్రాణంలో అపానాన్ని, అపాన కర్మలో ప్రాణాలను కలపాలి. ప్రాణ, అపాన గతులను నిరోధించి, ప్రాణాయామంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
13.246.30
एवमन्तः प्रयुञ्जीत पञ्च प्राणान्परस्परम् ।
विजने सम्मिताहारो मुनस्तूष्णीं निरुच्छ्वसन् ॥ १३.२४६.३० ॥
ఈ విధంగా లోపల ఐదు ప్రాణాలను ఒకదానితో ఒకటి పరస్పరం నియోజించాలి. ఏకాంతంలో, మితాహారం తీసుకునే ముని మౌనంగా, శ్వాసను శబ్దం లేకుండా విడిచిపెడుతూ (సాధన చేయాలి).
13.246.31
अश्रान्तश्चिन्तयेद्योगी उत्थाय च पुनःपुनः ।
तिष्ठन्गच्छन्स्वपंस्चापि युञ्जीतैवमतन्द्रितः ॥ १३.२४६.३१ ॥
యోగి అలసట లేకుండా ధ్యానించాలి; మళ్లీ మళ్లీ లేచి. నిలబడినా, నడిచినా, నిద్రిస్తున్నా కూడా ఈ విధంగా బద్ధకం లేకుండా (సాధనలో) నిమగ్నుడై ఉండాలి.
13.246.32
एवं नियुञ्जतस्तस्य योगिनो युक्तचेतसः ।
प्रसीदति मनः क्षिप्रं प्रसन्ने दृश्यते परम् ॥ १३.२४६.३२ ॥
ఈ విధంగా సాధన చేస్తున్న ఆ సమచిత్తుడైన యోగి మనస్సు త్వరగా ప్రసన్నమవుతుంది; మనస్సు ప్రసన్నమైనప్పుడు పరమతత్త్వం కనిపిస్తుంది.
13.246.33
विधूम इव दीप्तोऽग्निरादित्य इव रश्मिवान् ।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे पुरुषो दृश्यतेऽव्ययः ॥ १३.२४६.३३ ॥
పొగ లేని మండే అగ్నిలా, కిరణాలతో కూడిన సూర్యునిలా, ఆకాశంలో మెరుపు అగ్నిలా—ఈ విధంగా అవ్యయుడైన పురుషుడు కనిపిస్తాడు.
13.246.34
दृष्ट्वा तदात्मनो ज्योतिरैश्वर्याष्टगुणैर्युतः ।
प्राप्नोति परमं स्थानं स्पृहणीयं सुरैरपि ॥ १३.२४६.३४ ॥
తన ఆత్మ యొక్క ఆ జ్యోతిని చూచి, ఐశ్వర్యపు ఎనిమిది గుణాలతో కూడినవాడై, దేవతలు కూడా కోరే పరమస్థానాన్ని పొందుతాడు.
13.246.35
इमान्योगस्य दोषांश्च दशैव परिचक्षते ।
दोषैर्विघ्ने वरारोहे योगिनां कविभिः स्मृताः ॥ १३.२४६.३५ ॥
యోగంలోని ఈ దోషాలను, పదింటినీ జ్ఞానులు వివరిస్తారు. ఓ సుందరజంఘా, యోగులకు అడ్డంకులు ఈ దోషాల వల్లనే కలుగుతాయని కవులు చెప్పారు.
13.246.36
कामः क्रोधो भयं स्वप्नः स्नेहमत्यशनं तथा ।
वैचित्यं व्याधिरालस्यं लोभं च दशमं स्मृतम् ॥ १३.२४६.३६ ॥
కామం, క్రోధం, భయం, నిద్ర, స్నేహం, అతిభోజనం, అలాగే, చిత్తచాంచల్యం, వ్యాధి, బద్ధకం, లోభం — ఇవి పదవది అని చెప్పబడ్డాయి.
13.246.37
एतैस्तेषां भवेद्विघ्नो दशभिर्देवकारितैः ।
तस्मादेतानपास्यादौ युञ्जीत च परं मनः ॥ १३.२४६.३७ ॥
ఈ పది దేవతా-సృష్ట ఆటంకాల వల్ల యోగులకు విఘ్నం కలుగుతుంది. కాబట్టి ముందు వీటిని విడిచి మనసును పరమునందు నిలపాలి.
13.246.38
इमानपि गुणानष्टौ योगस्य परिचक्षते ।
गुणैस्तैरष्टभिर्द्रव्यमैश्वर्यमधिगम्यते ॥ १३.२४६.३८ ॥
యోగానికి ఈ ఎనిమిది గుణాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి.
13.246.39
अणिमा महिमा चैव प्राप्तिः प्राकाम्यमेव हि ।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता ॥ १३.२४६.३९ ॥
అణిమ, మహిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యం; ఈశిత్వం, వశిత్వం, మరియు కోరిక నెరవేరే స్థితి.
13.246.40
एतानष्टौ गुणान्प्राप्य कथञ्चिद्योगिनां वराः ।
ईशाः सर्वस्य लोकस्य देवानप्यतिशेरते ॥ १३.२४६.४० ॥
ఈ ఎనిమిది గుణాలను ఏవిధంగానో పొందిన యోగులలో శ్రేష్ఠులు, సమస్త లోకాలకు ప్రభువులై దేవతలను కూడా అధిగమిస్తారు.
13.246.41
योगोस्ति नैवात्यशिनो न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य नातिजागतरस्तथा ॥ १३.२४६.४१ ॥
అతిగా తినేవానికి యోగం లేదు, పూర్తిగా ఉపవాసం ఉండేవానికీ లేదు; అతినిద్రాశీలునికీ లేదు, అతిజాగరణశీలునికీ లేదు — అలాగే.
13.246.42
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ १३.२४६.४२ ॥
ఆహారంలో, విహారంలో మితంగా ఉండేవాడికి, కర్మల్లో సంయమంగా ప్రవర్తించేవాడికి, నిద్ర మేల్కొనడంలో మితంగా ఉండేవాడికి యోగం దుఃఖాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
13.246.43
अनेनैव विधानेन सायुज्यं तत्प्रकल्प्यते ।
सायुज्यं देवसात्कृत्वा प्रयुञ्जीतात्मभक्तितः ॥ १३.२४६.४३ ॥
ఈ విధానం ద్వారానే ఆ సాయుజ్యం సిద్ధిస్తుంది. సాయుజ్యాన్ని దైవత్వంగా చేసి, ఆత్మభక్తితో యోగాన్ని అభ్యసించాలి.
13.246.44
अनन्यमनसा देवि नित्यं तद्गतचेतसा ।
सायुज्यं प्राप्यते देवैर्यत्नेन महता चिरात् ॥ १३.२४६.४४ ॥
దేవీ, అనన్య మనసుతో, నిత్యం అతనిపైనే చిత్తం నిలిపి, గొప్ప ప్రయత్నంతో దేవతలు కూడా చాలా కాలానికి సాయుజ్యాన్ని పొందుతారు.
13.246.45
हविर्भिरर्चनैर्होमैः प्रणामैर्नित्यचिन्तया ।
अर्चयित्वा यथाशक्ति स्वकं देशं विशन्ति ते ॥ १३.२४६.४५ ॥
హవిస్సులు, పూజలు, హోమాలు, ప్రణామాలు, నిత్య ధ్యానంతో యథాశక్తి ఆరాధించి, వారు తమ స్వంత లోకంలో ప్రవేశిస్తారు.
13.246.46
सायुज्यानां विशिष्टं च मामकं वैष्णवं तथा ।
मां प्राप्य न निवर्तन्ते विष्णु वा शुभलोचने ॥ १३.२४६.४६ ॥
సాయుజ్యం పొందేవారిలో నా లోకం, విష్ణువు లోకం శ్రేష్ఠమైనవి. నన్నో, విష్ణువునో పొందినవారు తిరిగిరారు, శుభనేత్రీ.
13.246.47
इति ते कथितो देवि योगधर्मः सनातनः ।
न शक्यः प्रष्टुमन्येन योगधर्मस्त्वया विना ॥ १३.२४६.४७ ॥
దేవీ, ఈ విధంగా నేను నీకు సనాతన యోగధర్మాన్ని చెప్పాను. నీవు తప్ప మరొకరు ఈ యోగధర్మాన్ని అడగలేరు.