มหาภารตะ · อัธยายะ 13.246
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.246.1
साङ्ख्यज्ञाने नियुक्तानां यथावत्कीर्तितं मया ।
योगधर्मं पुनः कृत्स्नं कीर्तयिष्यामि ते शृणु ॥ १३.२४६.१ ॥
ต่อผู้ที่ตั้งมั่นในสางขยญาณ เราได้กล่าวไว้ตามสมควรแล้ว บัดนี้เราจะกล่าวธรรมแห่งโยคะทั้งหมดแก่เจ้าอีกครั้ง จงฟังเถิด
13.246.2
स च योगो द्विधा भिन्नो ब्रह्मिदेवर्षिसम्मतः ।
समानमुभयत्रापि वृत्तं शास्त्रप्रचोदितम् ॥ १३.२४६.२ ॥
โยคะนั้นแบ่งออกเป็นสองแบบ เป็นที่ยอมรับของพราหมณ์ เทวดา และฤๅษี การประพฤติในทั้งสองแบบเหมือนกัน ตามที่คัมภีร์บัญญัติไว้
13.246.3
च चाष्टगुणमैश्वर्यमधिकृत्य विधीयते ।
सायुज्यं सर्वदेवानां योगधर्मं परं श्रिताः ॥ १३.२४६.३ ॥
มีการกำหนดให้มีอิศวรรยะแปดประการเป็นเป้าหมาย และการรวมเป็นหนึ่งเดียวกับเทวดาทั้งปวง ผู้ที่ยึดถือธรรมอันสูงสุดของโยคะย่อมบรรลุสิ่งเหล่านั้น
13.246.4
ज्ञानं सर्वस्य योगस्य मूलमित्यवधारय ।
व्रतोपवासनियमैस्तत्सर्वं चापि बृंहयेत् ॥ १३.२४६.४ ॥
จงเข้าใจว่าญาณคือรากของโยคะทั้งปวง และควรเสริมสร้างทั้งหมดนั้นด้วยวัตร การอดอาหาร และข้อปฏิบัติ
13.246.5
ऐकात्म्यं बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वशः ।
आत्मनो वेदितं प्राज्ञे ज्ञानमेतत्तु योगिनाम् ॥ १३.२४६.५ ॥
การรวมเป็นหนึ่งของพุทธิและมนัส และของอินทรีย์ทั้งหลายโดยสิ้นเชิง กับการรู้อาตมันดังที่ผู้มีปัญญารู้ นี่คือญาณของโยคี
13.246.6
अर्चयेद्ब्राह्मणानग्निं देवतायतनानि च ।
वर्जयेदशिवं भावं सर्वसत्त्वमुपाश्रितः ॥ १३.२४६.६ ॥
ควรบูชาพราหมณ์ ไฟ และศาลเจ้าของเทวดา และควรละเว้นจากจิตที่ไม่เป็นมงคล โดยยึดมั่นในสรรพสัตว์
13.246.7
दानमध्ययनं श्रुद्धा व्रतानि नियमास्तथा ।
सत्यमाहारशुद्धिश्च शौचमिन्द्रियनिग्रहः।
एतैश्च वर्धते तेजः पापं चाप्यवधूयते ॥ १३.२४६.७ ॥
การให้ทาน การศึกษา ศรัทธา วัตรและข้อปฏิบัติ ความสัตย์ ความบริสุทธิ์ของอาหาร ความสะอาด และการข่มอินทรีย์ ด้วยสิ่งเหล่านี้ เดชะย่อมเจริญขึ้น และบาปย่อมถูกสลัดออกไป
13.246.8
निर्धूतपापस्तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
अमोधो निर्मलो दान्तः पश्चाद्योगं समाचरेत् ॥ १३.२४६.८ ॥
ผู้สลัดบาปออกแล้ว มีเดชะ บริโภคอาหารน้อย ข่มอินทรีย์ได้ ไม่พลาดพลั้ง บริสุทธิ์ ข่มใจได้ ควรประกอบโยคะหลังจากนั้น
13.246.9
अवरुध्यात्मनः पूर्वं मत्स्यघात इवामिषम् ।
एकान्ते विजने देशे सर्वतः संवृते शुचौ।
कल्पयेदासनं तत्र स्वास्तीर्णं मृदुभिः कुशैः ॥ १३.२४६.९ ॥
ก่อนอื่น พึงควบคุมตนเอง ดุจชาวประมงรั้งเหยื่อล่อ ในที่สงัด ไม่มีผู้คน ปิดล้อมโดยรอบ และบริสุทธิ์ พึงจัดที่นั่งไว้ตรงนั้น ปูด้วยหญ้ากุศะที่อ่อนนุ่มให้เรียบร้อย
13.246.10
उपविश्यासने तस्मिन्नृजुकायशिरोधरः ।
अव्यग्रः सुखमासीनः स्वाङ्गानि न विकम्पयेत्।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ १३.२४६.१० ॥
เมื่อนั่งบนที่นั่งนั้น ตั้งลำตัวและศีรษะให้ตรง ไม่วอกแวก นั่งอย่างสบาย ไม่ให้แขนขาสั่นไหว มองปลายจมูกของตน ไม่มองไปยังทิศต่างๆ
13.246.11
मनोऽवस्थापनं देवि योगस्योपनिषद्भवेत् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मनोऽवस्थापयेत्सदा ॥ १३.२४६.११ ॥
ข้าแต่เทวี การตั้งมั่นของจิตคือแก่นแท้ของโยคะ เพราะฉะนั้น ด้วยความพยายามทั้งปวง พึงทำให้จิตตั้งมั่นอยู่เสมอ
13.246.12
त्वक्छ्रोत्रं च ततो जिह्वा घ्राणं चक्षुश्च संहरेत् ।
पञ्चेन्द्रियाणि सन्धाय मनसि स्थापयेद्बुधः ॥ १३.२४६.१२ ॥
จากนั้นพึงดึงผิวหนัง การได้ยิน ลิ้น การดม และการเห็นกลับเข้ามา ผู้มีปัญญาพึงรวบอินทรีย์ทั้งห้าเข้าด้วยกัน แล้วตั้งไว้ในใจ
13.246.13
सर्वं चापोह्य सङ्कल्पमात्मनि स्थापयेन्मनः ।
यदैतान्यवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि ॥ १३.२४६.१३ ॥
ละความคิดปรุงแต่งทั้งหมดเสีย แล้วตั้งใจไว้ในอาตมัน เมื่ออินทรีย์เหล่านี้ มีใจเป็นที่หก ตั้งมั่นอยู่ในอาตมัน
13.246.14
प्राणापानौ तदा तस्य युगपत्तिष्ठतो वशे ।
प्राणे हि वशमापन्ने योगसिद्धिर्ध्रुवा भवेत् ॥ १३.२४६.१४ ॥
ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกของผู้นั้นก็จะอยู่ในอำนาจพร้อมกันในขณะนั้น เมื่อปราณอยู่ในอำนาจแล้ว ความสำเร็จในโยคะย่อมแน่นอน
13.246.15
शरीरं चिन्तयेत्सर्वं विपाट्य च समीपतः ।
अन्तर्देहगतिं चापि प्राणानां परिचिन्तयेत् ॥ १३.२४६.१५ ॥
พึงพิจารณาร่างกายทั้งหมด ราวกับผ่าออกดูจากใกล้ๆ และพึงพิจารณาการเคลื่อนไหวของปราณทั้งหลายภายในร่างอย่างใกล้ชิด
13.246.16
ततो मूर्धानमग्निं च शरीरं परिपालयेत् ।
प्राणो मूर्धनि च श्वासो वर्तमाने विचेष्टते ॥ १३.२४६.१६ ॥
จากนั้น พึงคุ้มครองร่างกายด้วยกำลังที่กระหม่อมและไฟ ปราณอยู่ที่กระหม่อม และขณะที่ลมหายใจยังมีอยู่ มันก็เคลื่อนไหว
13.246.17
सज्जस्तु सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनो बुद्धिरहङ्कारो भूतानि विषयांश्च सः ॥ १३.२४६.१७ ॥
บุรุษนั้นคือ อาตมันของสรรพสัตว์ เป็นนิรันดร์ เขาคือมนัส พุทธิ อหังการ ธาตุทั้งหลาย และวิษยะทั้งหลาย
13.246.18
बस्तिर्मूलं गुदं चैव पावकं च समाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषं च सदाऽपानः प्रवर्तते ॥ १३.२४६.१८ ॥
อาศัยอยู่ที่กระเพาะปัสสาวะ โคนอวัยวะ ทวารหนัก และไฟ นำพาปัสสาวะและอุจจาระ อปานะย่อมดำเนินอยู่เสมอ
13.246.19
अतः प्रवृत्तिर्देहषु कर्म चापानसंयुतम् ।
उदीरयन्सर्वधातूनन्त ऊर्ध्वं प्रवर्तते।
उदान इति तं विद्युरध्यात्मकुशला जनाः ॥ १३.२४६.१९ ॥
เพราะฉะนั้น การเคลื่อนไหวในร่างกาย และกรรมที่ประกอบด้วยอปานะจึงเกิดขึ้น สิ่งที่กระตุ้นธาตุทั้งปวงภายในให้เคลื่อนขึ้นไปข้างบน ผู้ฉลาดในอัธยาตมะเรียกมันว่า อุทานะ
13.246.20
सन्धौसन्धौ स निर्विष्टः सर्वचेष्टाप्रवर्तकः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते ॥ १३.२४६.२० ॥
มันแทรกซึมในทุกข้อต่อ เป็นผู้ก่อให้เกิดกิจกรรมทั้งปวง ในร่างของมนุษย์ มันถูกสอนว่าคือ วยานะ
13.246.21
धातुष्वग्नौ च विततः समानोऽग्निः समीरणः ।
स एव सर्वचेष्टानामन्तकाले निवर्तकः ॥ १३.२४६.२१ ॥
ปราณสมานแผ่ซ่านอยู่ในธาตุทั้งหลายและในไฟ สมานคือทั้งไฟและลม และในยามสิ้นอายุขัย มีเพียงสมานนี้ที่ดึงกลับการเคลื่อนไหวทั้งปวง
13.246.22
प्राणानां सन्निपातेषु संसर्गाद्यः प्रजायते ।
ऊष्मा सोग्निरिति ज्ञेयः सोन्नं पचति देहिनाम् ॥ १३.२४६.२२ ॥
จงรู้ว่าไออุ่นที่เกิดขึ้นจากการประสานกันของลมปราณทั้งหลายนั้นคือไฟ ไฟนั้นย่อยอาหารของสิ่งมีชีวิตที่มีกาย
13.246.23
अपानप्राणयोर्मध्ये व्यानोदानावुपाश्रितौ ।
समन्वितः समानेन सम्यक्पचति पावकः ॥ १३.२४६.२३ ॥
ระหว่างอปานะกับปราณะ วยานะและอุทานะตั้งอยู่เป็นที่พึ่ง เมื่อประสานกับสมานะแล้ว ไฟนั้นย่อยอาหารได้อย่างทั่วถึง
13.246.24
शरीरमध्ये नाभिः स्यान्नाभ्यामग्निः प्रतिष्ठितः ।
अग्नौ प्राणाश्च संयुक्ताः प्राणेष्वात्मा व्यवस्थितः ॥ १३.२४६.२४ ॥
กลางกายคือสะดือ และในสะดือไฟตั้งอยู่ ในไฟลมปราณทั้งหลายประสานกัน และในลมปราณทั้งหลายอาตมันตั้งอยู่
13.246.25
पक्वाशयस्त्वधो नाभेरूर्ध्वमामाशयस्तथा ।
नाभिर्मध्ये शरीरस्य सर्वप्राणाश्च संश्रिताः ॥ १३.२४६.२५ ॥
ลำไส้ใหญ่อยู่ใต้สะดือ และกระเพาะอาหารอยู่เหนือสะดือ สะดือคืออยู่กลางกาย และลมปราณทั้งปวงอาศัยอยู่ที่นั่น
13.246.26
स्थिताः प्राणादयः सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधश्वराः ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणाग्निचोदिताः ॥ १३.२४६.२६ ॥
ลมปราณมีปราณะเป็นต้นทั้งหมดดำรงอยู่ เคลื่อนไปทางขวางและขึ้นข้างบนและลงข้างล่าง เส้นทางลำเลียงนั้น ถูกผลักดันด้วยลมปราณสิบประการและไฟ นำพาน้ำหล่อเลี้ยงจากอาหาร
13.246.27
योगिनामेष मार्गस्तु पञ्चस्वेतेषु तिष्ठति ।
जितश्रमः समासीनो मूर्धन्यात्मानमादधेत् ॥ १३.२४६.२७ ॥
นี่คือหนทางของโยคี ดำรงอยู่ในทั้งห้าเหล่านี้ เมื่อขจัดความเหนื่อยล้าแล้ว นั่งมั่นคง พึงตั้งอาตมันไว้ที่ยอดศีรษะ
13.246.28
मूर्धन्यात्मानमाधाय भ्रुवोर्मध्ये मनस्तथा ।
सन्निरुध्य ततः प्राणानात्मानं चिन्तयेत्परम् ॥ १३.२४६.२८ ॥
เมื่อตั้งอาตมันไว้ที่ยอดศีรษะ และตั้งใจไว้ระหว่างคิ้ว แล้วควบคุมลมปราณไว้ พึงภาวนาถึงอาตมันสูงสุด
13.246.29
प्राणे त्वपानं युञ्जीत प्राणांश्चापानकर्मणि ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरो भवेत् ॥ १३.२४६.२९ ॥
พึงเชื่อมอปานะเข้ากับปราณะ และเชื่อมปราณะเข้ากับการทำงานของอปานะ เมื่อกั้นการเคลื่อนไหวของปราณะและอปานะแล้ว พึงมุ่งมั่นในการฝึกลมหายใจ
13.246.30
एवमन्तः प्रयुञ्जीत पञ्च प्राणान्परस्परम् ।
विजने सम्मिताहारो मुनस्तूष्णीं निरुच्छ्वसन् ॥ १३.२४६.३० ॥
ดังนั้น พึงเชื่อมลมปราณทั้งห้าเข้าหากันภายใน ในที่สงัด ฤๅษีผู้กินอาหารพอประมาณ เงียบ หายใจออกโดยไม่มีเสียง พึงปฏิบัติ
13.246.31
अश्रान्तश्चिन्तयेद्योगी उत्थाय च पुनःपुनः ।
तिष्ठन्गच्छन्स्वपंस्चापि युञ्जीतैवमतन्द्रितः ॥ १३.२४६.३१ ॥
โยคีผู้ไม่ท้อถอยพึงภาวนา ลุกขึ้นแล้วทำซ้ำอีกและอีก ยืน เดิน หรือแม้แต่นอน พึงปฏิบัติเช่นนี้ โดยปราศจากความเกียจคร้าน
13.246.32
एवं नियुञ्जतस्तस्य योगिनो युक्तचेतसः ।
प्रसीदति मनः क्षिप्रं प्रसन्ने दृश्यते परम् ॥ १३.२४६.३२ ॥
เมื่อโยคีผู้มีจิตตั้งมั่นปฏิบัติเช่นนี้ จิตของเขาจะสงบอย่างรวดเร็ว และเมื่อจิตสงบ สิ่งสูงสุดก็ปรากฏ
13.246.33
विधूम इव दीप्तोऽग्निरादित्य इव रश्मिवान् ।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे पुरुषो दृश्यतेऽव्ययः ॥ १३.२४६.३३ ॥
ดุจไฟลุกโชนที่ปราศจากควัน ดุจดวงอาทิตย์พร้อมด้วยรัศมี ดุจไฟสายฟ้าในท้องฟ้า เช่นนั้นแหละ บุรุษอมตะย่อมปรากฏให้เห็น
13.246.34
दृष्ट्वा तदात्मनो ज्योतिरैश्वर्याष्टगुणैर्युतः ।
प्राप्नोति परमं स्थानं स्पृहणीयं सुरैरपि ॥ १३.२४६.३४ ॥
เมื่อได้เห็นแสงสว่างของอาตมันนั้นแล้ว ผู้นั้นย่อมประกอบด้วยคุณทั้งแปดแห่งอำนาจ และบรรลุฐานะสูงสุดที่แม้เทพเจ้าก็ปรารถนา
13.246.35
इमान्योगस्य दोषांश्च दशैव परिचक्षते ।
दोषैर्विघ्ने वरारोहे योगिनां कविभिः स्मृताः ॥ १३.२४६.३५ ॥
ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวถึงโทษของโยคะเหล่านี้ไว้สิบประการ โอ้ผู้มีสะโพกงดงาม อุปสรรคของโยคีเกิดจากโทษเหล่านี้ ดังที่กวีทั้งหลายได้บันทึกไว้
13.246.36
कामः क्रोधो भयं स्वप्नः स्नेहमत्यशनं तथा ।
वैचित्यं व्याधिरालस्यं लोभं च दशमं स्मृतम् ॥ १३.२४६.३६ ॥
ความปรารถนา ความโกรธ ความกลัว การหลับ ความยึดติด การกินมากเกินไป ความไม่สงบแห่งจิต โรคภัย ความเกียจคร้าน และความโลภ ประการที่สิบนี้ถูกบันทึกไว้
13.246.37
एतैस्तेषां भवेद्विघ्नो दशभिर्देवकारितैः ।
तस्मादेतानपास्यादौ युञ्जीत च परं मनः ॥ १३.२४६.३७ ॥
อุปสรรคของโยคีเกิดขึ้นจากสิบประการนี้ซึ่งเทพเจ้าสร้างขึ้น ดังนั้น พึงละสิ่งเหล่านี้เสียก่อน แล้วจึงเชื่อมจิตเข้ากับสิ่งสูงสุด
13.246.38
इमानपि गुणानष्टौ योगस्य परिचक्षते ।
गुणैस्तैरष्टभिर्द्रव्यमैश्वर्यमधिगम्यते ॥ १३.२४६.३८ ॥
คุณแปดประการของโยคะเหล่านี้ก็ถูกกล่าวไว้เช่นกัน
13.246.39
अणिमा महिमा चैव प्राप्तिः प्राकाम्यमेव हि ।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता ॥ १३.२४६.३९ ॥
อณิมา มหิมา และปราปติ ปราการยะ อีศิตวะ และวศิตวะ รวมทั้งสภาวะที่ความปรารถนาสำเร็จ
13.246.40
एतानष्टौ गुणान्प्राप्य कथञ्चिद्योगिनां वराः ।
ईशाः सर्वस्य लोकस्य देवानप्यतिशेरते ॥ १३.२४६.४० ॥
เมื่อได้คุณทั้งแปดนี้มาด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง โยคีผู้ประเสริฐเหล่านั้นเป็นเจ้าแห่งโลกทั้งปวง และย่อมเหนือกว่าแม้เทพเจ้า
13.246.41
योगोस्ति नैवात्यशिनो न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य नातिजागतरस्तथा ॥ १३.२४६.४१ ॥
โยคะย่อมไม่มีสำหรับผู้กินมากเกินไป และไม่มีสำหรับผู้อดอาหารโดยสิ้นเชิง ไม่มีสำหรับผู้ชอบนอนมากเกินไป และไม่มีสำหรับผู้ตื่นอยู่มากเกินไปเช่นกัน
13.246.42
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ १३.२४६.४२ ॥
สำหรับผู้มีการกินและการพักผ่อนพอดี มีการกระทำอย่างได้สัดส่วนในการงาน และมีการนอนและการตื่นอันเป็นระเบียบ โยคะย่อมกลายเป็นสิ่งขจัดทุกข์
13.246.43
अनेनैव विधानेन सायुज्यं तत्प्रकल्प्यते ।
सायुज्यं देवसात्कृत्वा प्रयुञ्जीतात्मभक्तितः ॥ १३.२४६.४३ ॥
ด้วยวิธีการนี้เองการรวมเป็นหนึ่งเดียวกับพระองค์จึงเกิดขึ้น เมื่อทำให้การรวมเป็นหนึ่งเดียวนั้นเป็นสภาวะของพระเจ้าแล้ว ควรปฏิบัติโยคะด้วยความภักดีต่ออาตมัน
13.246.44
अनन्यमनसा देवि नित्यं तद्गतचेतसा ।
सायुज्यं प्राप्यते देवैर्यत्नेन महता चिरात् ॥ १३.२४६.४४ ॥
ข้าแต่เทวี ด้วยจิตที่ไม่แยกเป็นอื่น และด้วยใจที่จดจ่อต่อพระองค์อยู่เป็นนิตย์ การรวมเป็นหนึ่งเดียวย่อมถูกบรรลุโดยเทวดาเองด้วยความเพียรอันยิ่งใหญ่ หลังจากเวลาอันยาวนาน
13.246.45
हविर्भिरर्चनैर्होमैः प्रणामैर्नित्यचिन्तया ।
अर्चयित्वा यथाशक्ति स्वकं देशं विशन्ति ते ॥ १३.२४६.४५ ॥
เมื่อบูชาตามกำลังด้วยเครื่องเซ่นไหว้ การบูชา การบูชาไฟ การก้มกราบ และการระลึกถึงอยู่เป็นนิตย์แล้ว เทวดาเหล่านั้นย่อมเข้าสู่ที่อยู่ของตน
13.246.46
सायुज्यानां विशिष्टं च मामकं वैष्णवं तथा ।
मां प्राप्य न निवर्तन्ते विष्णु वा शुभलोचने ॥ १३.२४६.४६ ॥
ในบรรดาผู้บรรลุการรวมเป็นหนึ่งเดียวนั้น โลกของเราและของพระวิษณุเป็นสูงสุด เมื่อได้บรรลุถึงเราหรือพระวิษณุแล้ว เขาย่อมไม่กลับมาอีก ข้าแต่ผู้มีดวงตางาม
13.246.47
इति ते कथितो देवि योगधर्मः सनातनः ।
न शक्यः प्रष्टुमन्येन योगधर्मस्त्वया विना ॥ १३.२४६.४७ ॥
ข้าแต่เทวี เราได้กล่าวธรรมแห่งโยคะอันเป็นนิรันดร์แก่เธอดังนี้แล้ว ธรรมแห่งโยคะไม่อาจถามโดยผู้อื่นใดนอกจากเธอได้