મહાભારત · અધ્યાય 13.250
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.250.1
पतिमत्या दिवारात्रं वृत्तान्तं श्रूयतां शुभम् ।
पत्युः पूर्वं समुत्थाय प्रातःक्रम समाचरेत् ॥ १३.२५०.१ ॥
પતિપરાયણ સ્ત્રીએ દિવસ-રાતનું શુભ આચરણ સાંભળવું જોઈએ: પતિ પહેલાં ઊઠીને પ્રાતઃકાળનો ક્રમ કરવો.
13.250.2
पत्युर्भावं विदित्वा तु पश्चात्सम्बोधयेत्तु तम् ।
नित्यं पौर्वाह्णिकं कार्यं स्वयं कुर्याद्यथाविधि ॥ १३.२५०.२ ॥
પતિનો ભાવ જાણીને પછી તેમને જગાડવા; પૂર્વાહ્નનાં નિત્યકર્મ વિધિ પ્રમાણે પોતે કરવાં.
13.250.3
निवेद्य च तथाऽऽहारं यथा सम्पद्यतामिति ।
तथैव कुर्यात्तत्सर्वं यथा पत्युः प्रियं भवेत् ॥ १३.२५०.३ ॥
ભોજન તૈયાર થાય એમ નિવેદન કરીને, પતિને જે પ્રિય લાગે તેમ બધું એમ જ કરવું.
13.250.4
यथा भर्ता तथा नारी गुरूणां प्रतिपद्यते ॥ १३.२५०.४ ॥
પતિ જેમ, તેમ જ સ્ત્રી પણ વડીલો પ્રત્યે વર્તે છે.
13.250.5
शुश्रूषापोषणविधौ पतिप्रियचिकीर्षया ।
भर्तुर्निष्क्रमणे कार्यं संस्मरेदप्रमादतः ॥ १३.२५०.५ ॥
સેવા અને પોષણની વિધિમાં પતિને પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી, પતિ બહાર જાય ત્યારે કરવાનું પ્રમાદ વિના યાદ રાખવું.
13.250.6
आगतं तु पतिं दृष्ट्वा सहसा परिचारणम् ।
स्वयं कुर्वीत सम्प्रीत्या कायश्रमहरं परम् ॥ १३.२५०.६ ॥
પાછા આવેલા પતિને જોતાં જ તરત પોતે પ્રેમથી સેવા કરવી; તે શરીરનો થાક દૂર કરનારી શ્રેષ્ઠ સેવા છે.
13.250.7
पाद्यसनाभ्यां शयनैर्वाक्यैश्च हृदयप्रियैः ।
अतिथीनामागमेन प्रीतियुक्ता सदा भवेत् ॥ १३.२५०.७ ॥
પાદ્ય, આસન, શય્યા અને હૃદયને પ્રિય લાગે એવા વચનો વડે, અતિથિઓના આગમને સદા પ્રેમયુક્ત રહેવું જોઈએ.
13.250.8
कर्मणा वचनेनापि तोषयेदतिथीन्सदा ।
मङ्गलं गृहशौचं च सर्वोपकरणानि च ॥ १३.२५०.८ ॥
કર્મ અને વચનથી પણ અતિથિઓને સદા સંતોષવા; મંગળ, ઘરની શુદ્ધતા અને સર્વ ઉપકરણો પણ (એ જ રીતે).
13.250.9
सर्वकालमवेक्षेत कारयन्ती च कुर्वती ।
धर्मकार्ये तु सम्प्राप्ते तद्वद्धर्मपरा भवेत् ॥ १३.२५०.९ ॥
સર્વ કાળે ધ્યાન રાખવું, પોતે કરતાં અને બીજાઓ પાસે કરાવતાં; ધર્મકાર્ય આવે ત્યારે પણ એ રીતે ધર્મપરાયણ રહેવું.
13.250.10
अर्थकार्ये पुनर्भर्तुः प्रमादालस्यवर्जिता ।
सा यत्नं परमं कुर्यात्तस्यि साहाय्यकारणात् ॥ १३.२५०.१० ॥
અર્થકાર્યમાં પતિની સહાય માટે, પ્રમાદ અને આળસ વિના તેણે પરમ પ્રયત્ન કરવો.
13.250.11
धुरन्धरा भवेद्भर्तुः साध्वी धर्मार्थयोः सदा ।
विहारकाले वै भर्तुर्ज्ञात्वा भावं हृदि स्थितम् ॥ १३.२५०.११ ॥
સાધ્વી પત્ની સદા ધર્મ અને અર્થમાં પતિનો ભાર ઉઠાવનારી હોવી; વિહારકાળે પતિના હૃદયમાં રહેલો ભાવ જાણીને (વર્તવું).
13.250.12
अलङ्कृत्य यथायोगं मन्दहाससमन्वितम् ।
वाक्यैर्मधुरसंयुक्तैः स्मयन्ती तोषयेत्पतिम् ॥ १३.२५०.१२ ॥
યથાયોગ્ય શણગાર સજીને, મંદ હાસ્ય સાથે, મધુર વચનો વડે, હસતાં હસતાં પતિને સંતોષવો.
13.250.13
कठोराणि न वाच्यानि अन्यथा प्रमदान्तरे ।
यस्यां कामी भवेद्भर्ता तस्याः प्रीतिकरी भवेत् ॥ १३.२५०.१३ ॥
બીજી સ્ત્રીની સામે કઠોર વચનો ન બોલવા; નહિતર જેના પ્રત્યે પતિ કામી હોય તેને તે પ્રિય લાગવું જોઈએ.
13.250.14
अप्रमादं पुरस्कृत्य मनसा तोषयेत्पतिम् ।
अनन्तरमथान्येषां भोजनावेक्षणं चरेत् ॥ १३.२५०.१४ ॥
સાવધાનીને આગળ રાખીને મનથી પતિને પ્રસન્ન કરવો; ત્યાર પછી બીજાઓના ભોજનની દેખરેખ રાખવી.
13.250.15
दासीदासबलीवर्दांश्चण्डालं च शुनस्तथा ।
अनाथान्कृपणांश्चैव भिक्षुकांश्च तथैव च।
पूजयेद्बलिभैक्षेण पत्युर्धर्मं विवर्धयेत् ॥ १३.२५०.१५ ॥
દાસ-દાસીઓ, બળદો, ચંડાળ, કૂતરાં, અનાથો, દીનો અને ભિક્ષુકોને પણ બલિ અને ભિક્ષા વડે પૂજવા; એ રીતે પતિનો ધર્મ વધારવો.
13.250.16
कुपितं वाऽर्थहीनं वा श्रान्तं वोपचरेत्पतिम् ।
यता स तुष्टः स्वस्थश्च तथा सन्तोषयेत्पतिम् ॥ १३.२५०.१६ ॥
પતિ ગુસ્સામાં હોય, ધનહીન હોય કે થાકેલો હોય, તો પણ તેની સેવા કરવી; જેથી તે સંતુષ્ટ અને સ્વસ્થ રહે; એ રીતે પતિને સંતોષ આપવો.
13.250.17
यथा कुटुम्बचिन्तायां विवादे वाऽर्थसञ्चये ।
आहूता तत्सहायार्थं तथा प्रियहितं वदेत् ॥ १३.२५०.१७ ॥
ઘરની ચિંતામાં, વિવાદમાં કે ધનસંચયમાં તેની સહાય માટે બોલાવાયેલી સ્ત્રીએ પ્રિય અને હિતકારી વાત કહેવી.
13.250.18
अप्रियं च हितं ब्रूयात्तस्य धर्मार्थकाङ्क्षया ।
एकान्तचर्याकथनं कलहं वर्जयेत्परैः ॥ १३.२५०.१८ ॥
તેના ધર્મ અને અર્થની ઇચ્છાથી અપ્રિય છતાં હિતકારી વાત કહેવી; એકાંતવાસની વાત અને બીજાઓ સાથે કલહ ટાળવો.
13.250.19
बहिरालोकनं चैव मोहं व्रीडां च पैशुनम् ।
बह्वाशित्वं दिवास्वप्नमेवमादि विवर्जयेत् ॥ १३.२५०.१९ ॥
બહાર જોવું, મોહ, લજ્જા, ચાડી, અતિશય ભોજન, દિવસે ઊંઘવું અને એવી બાબતો તેણે ટાળવી જોઈએ.
13.250.20
रहस्येकासनं साध्वी न कुर्यादात्मजैरपि ।
यद्यद्दद्यान्नियत्स्वेति न्यासवत्परिपालयेत् ॥ १३.२५०.२० ॥
સાધ્વી સ્ત્રીએ એકાંતમાં પોતાના પુત્રો સાથે પણ એક આસન પર ન બેસવું. જે કંઈ આપવામાં આવે તે ધરોહરની જેમ સંભાળપૂર્વક રાખવું.
13.250.21
विस्मृतं वाऽपि यद्द्रव्यं प्रतिपद्यात्स्वशौचतः ।
यत्किञ्चित्पतिना दत्तं लब्ध्वा तत्सा सुकी भवेत् ॥ १३.२५०.२१ ॥
ભૂલાઈ ગયેલી કોઈપણ વસ્તુ હોય તો પણ તેણે પોતાની શુદ્ધતાથી તે પાછી મેળવવી. પતિએ જે કંઈ આપ્યું હોય તે મેળવીને તે સુખી થવી જોઈએ.
13.250.22
अतीवाज्ञामतीर्ष्यां च दूरतः परिवर्जयेत् ।
बालवद्वृद्धवद्भार्या सदैवानुचरेत्पतिम् ॥ १३.२५०.२२ ॥
અતિશય અજ્ઞાન અને અતિશય ઈર્ષ્યાને દૂરથી જ ત્યજી દેવાં. પત્નીએ સદા પતિની સેવા કરવી, બાળકની જેમ અને વૃદ્ધની જેમ પણ તેની સંભાળ લઈને.
13.250.23
भार्याया व्रतमित्येव कर्तव्यं सततं विभो ।
एतत्पतिव्रतावृत्तमुक्तं देव समासतः ॥ १३.२५०.२३ ॥
હે વિભો, પત્નીનું આ જ વ્રત સતત પાળવું જોઈએ. હે દેવ, પતિવ્રતાનું આચરણ મેં સંક્ષેપમાં કહ્યું.
13.250.24
न च भोगे न चैश्वर्ये न सुखे न धने तथा ।
स्पृहा यस्यास्तथा भर्तुः सा नारीणां पतिव्रता ॥ १३.२५०.२४ ॥
ભોગ, ઐશ્વર્ય, સુખ કે ધનની જેને ઇચ્છા ન હોય, અને પતિની પણ તેવી ઇચ્છા ન હોય, તે જ સ્ત્રીઓમાં પતિવ્રતા છે.
13.250.25
पतिर्हि दैवतं स्त्रीणां पतिर्बन्धुः पतिर्गतिः ।
नान्यं गतिमहं पश्ये प्रमदाया यथा पतिः ॥ १३.२५०.२५ ॥
સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ દેવતા છે, પતિ જ બંધુ છે, પતિ જ ગતિ છે. સ્ત્રી માટે પતિ જેવી બીજી ગતિ હું જોતી નથી.
13.250.26
जातिष्वपि च वै स्त्रीत्वं विशिष्टं मे मतिः प्रभो ।
कायक्लेशेन महता पुरुषः प्राप्नुयात्फलम्।
तत्सर्वं लभते नारी सुखेन पतिपूजया ॥ १३.२५०.२६ ॥
જન્મોમાં પણ સ્ત્રીત્વ શ્રેષ્ઠ છે એવો મારો મત છે, હે પ્રભુ. પુરુષ મહાન શારીરિક ક્લેશથી ફળ મેળવે છે; સ્ત્રી પતિપૂજાથી સુખેથી એ બધું મેળવે છે.
13.250.27
यथासुखं पतिमती सर्वं पत्यनुकूलतः ।
ईदृशं धर्मसाकल्यं पश्य त्वं प्रमदां प्रति।
एतद्विसृज्य पच्यन्ते कुस्त्रियः पापमोहिताः ॥ १३.२५०.२७ ॥
પતિને અનુકૂળ પતિવ્રતા સ્ત્રી બધું સુખેથી મેળવે છે. સ્ત્રી વિશે આવી ધર્મની પૂર્ણતા તું જો. આને ત્યજીને પાપથી મોહિત દુષ્ટ સ્ત્રીઓ પીડા ભોગવે છે.
13.250.28
तपश्चर्या च दानं च पतौ तस्याः समर्पितम् ।
रूपं कुलं यशस्तेजः सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ १३.२५०.२८ ॥
તેની તપશ્ચર્યા અને દાન પણ પતિને જ સમર્પિત છે. રૂપ, કુળ, યશ, તેજ — સર્વ તેનામાં જ સ્થિર છે.
13.250.29
एवं व्रतसमाचाराः स्ववृत्तेनैव शोभनाः ।
स्वभर्त्रा च सम गच्छेत्पुण्यलोकान्सुकर्मणा ॥ १३.२५०.२९ ॥
આ રીતે વ્રતાચાર પોતાના આચરણથી જ શોભે છે. પોતાના પતિ સાથે સત્કર્મથી તે પુણ્યલોકોમાં જાય.
13.250.30
वृद्धो विरुपो बीभत्सो धनवान्निर्धनोऽपि वा ।
एवंभूतोपि वै भर्ता स्त्रीणां भूषणमुत्तमम् ॥ १३.२५०.३० ॥
વૃદ્ધ, વિરૂપ, ઘૃણાસ્પદ, ધનવાન કે નિર્ધન — એવો પતિ પણ સ્ત્રીઓનું ઉત્તમ આભૂષણ છે.
13.250.31
आढ्यं वा रूपयुक्तं वा विरूपं धनवर्जितम् ।
या पतिं तोषयेत्साध्वी सा पत्नीनां विशिष्यते ॥ १३.२५०.३१ ॥
ધનવાન હોય કે રૂપવાન, અથવા કુરૂપ અને ધનહીન હોય, જે સાધ્વી પતિને પ્રસન્ન રાખે છે, તે જ પત્નીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
13.250.32
दरिद्रांश्च विरूपाश्च प्रमूढान्कुष्टसंयुतान् ।
पतीनुपचरेल्लोकानक्षयान्प्रतिपद्यते ॥ १३.२५०.३२ ॥
દરિદ્ર, કુરૂપ, મૂઢ અને કોઢથી ગ્રસ્ત પતિઓની પણ જે સેવા કરે છે, તે અક્ષય લોક પામે છે.
13.250.33
एवं प्रवर्तमानायाः पतिः पूर्वं म्रियेत चेत् ।
तदाऽनुमरणं गच्छेत्पुनर्धर्मं चरेत वा ॥ १३.२५०.३३ ॥
આ રીતે વર્તતી સ્ત્રીનો પતિ પહેલાં મૃત્યુ પામે, તો તે અનુમરણ કરે અથવા ફરીથી ધર્મનું આચરણ કરે.
13.250.34
एतदेवं मया प्रोक्तं स्त्रियस्तु बहुधा स्मृताः ।
देवदानवगन्धर्वा मनुष्या इति नैकधा ॥ १३.२५०.३४ ॥
આ બધું મેં આ રીતે કહ્યું. સ્ત્રીઓ અનેક પ્રકારની સ્મરાય છે — દેવ, દાનવ, ગંધર્વ અને મનુષ્ય, એમ અનેક રીતે.
13.250.35
सौम्यशीलाः शुभाचाराः सर्वास्ताः सम्भवन्ति च ।
यथा शुभं प्रवक्ष्यामि स्त्रीणां धर्मं महेश्वर ॥ १३.२५०.३५ ॥
તે બધી સૌમ્ય સ્વભાવની અને શુભ આચરણવાળી પણ થઈ શકે છે. હે મહેશ્વર, શુભ એવો સ્ત્રીધર્મ હું કહીશ.
13.250.36
आसुर्यश्चैव पैशाच्यो राक्षस्यश्च भन्ति हि ।
तासां वृत्तमशेषेण श्रूयतां लोककारणात् ॥ १३.२५०.३६ ॥
આસુરી, પૈશાચી અને રાક્ષસી સ્ત્રીઓ પણ હોય છે. લોકકલ્યાણ માટે તેમનું આચરણ પૂરેપૂરું સાંભળો.
13.250.37
न्यायतो वाऽन्यथा प्रोक्ता भावदोषसमन्विताः ।
भर्तॄनुपचरन्त्येव रागद्वेषबलात्कृताः ॥ १३.२५०.३७ ॥
ન્યાયથી કે અન્યથા કહેવાયેલી, ભાવદોષથી યુક્ત, રાગ-દ્વેષના બળથી પ્રેરિત થઈને તેઓ પતિઓની સેવા કરે જ છે.
13.250.38
स्वधर्मविमुखा भूत्वा प्रदूष्यन्ति यतस्ततः ।
प्रवृद्दविषया नित्यं प्रतिकूलं वदन्ति च ॥ १३.२५०.३८ ॥
સ્વધર્મથી વિમુખ થઈને તેઓ આમતેમ ભ્રષ્ટ થાય છે; વિષયોમાં અતિ-આસક્ત થઈને તેઓ સદા પ્રતિકૂળ બોલે છે.
13.250.39
अर्थान्विनाशयन्त्येवं न गृह्णन्ति हितं क्वचित् ।
स्वबुद्धिनिरता भूत्वा जीवन्ति च यथा तथा ॥ १३.२५०.३९ ॥
આ રીતે તેઓ પોતાના હેતુઓનો નાશ કરે છે; હિતને ક્યારેય સ્વીકારતી નથી; પોતાની બુદ્ધિમાં રત થઈને જેમતેમ જીવે છે.
13.250.40
गुणवत्यः क्वचिद्भूत्वा पतिधर्मपरा इव ।
पुनर्भवन्ति पापिष्ठा विषमं वृत्तमास्थिताः ॥ १३.२५०.४० ॥
ક્યારેક ગુણવતી થઈને, જાણે પતિધર્મમાં તત્પર હોય તેમ; ફરી અતિ પાપિષ્ઠ થઈને વિષમ આચરણ અપનાવે છે.
13.250.41
अनवस्थितमर्यादा बहुवेषा व्यवस्थिताः ।
असन्तुष्टाश्च लुब्धाश्च ईर्ष्याक्रोधयुता भृशम् ॥ १३.२५०.४१ ॥
અસ્થિર મર્યાદાવાળી, અનેક વેશમાં સ્થિત, અસંતુષ્ટ અને લોભી, ઈર્ષ્યા તથા ક્રોધથી અત્યંત યુક્ત.
13.250.42
भोगप्रिया हितद्वेष्याः कामभोगपरायणाः ।
प्रायशोऽनृतभूयिष्ठा गुरूणां प्रतिलोमकाः ॥ १३.२५०.४२ ॥
ભોગપ્રિય, હિતનો દ્વેષ કરનારી, કામભોગમાં જ તત્પર, મોટે ભાગે અસત્યથી ભરેલી, ગુરુજનોની પ્રતિકૂળ ચાલનારી.
13.250.43
एवंवृत्तसमाचारा आसुरं भावमाश्रिताः ।
अपकारपरा नित्यं सततं कलहप्रिया ॥ १३.२५०.४३ ॥
આવા આચરણવાળી, આસુરી સ્વભાવનો આશ્રય લીધેલી, સદા અન્યનું અહિત કરવામાં તત્પર અને નિરંતર કલહ પ્રિય.
13.250.44
परुषा रुक्षवचना निर्घृणा निरपत्रपाः ।
निःस्नेहाः क्रोधनाश्चैव भर्तृपुत्रस्वबन्धुषु ॥ १३.२५०.४४ ॥
કઠોર, રૂક્ષ વચન બોલનારી, નિર્દય, નિર્લજ્જ, સ્નેહરહિત અને પતિ, પુત્ર તથા સ્વજનો પર ક્રોધ કરનારી.
13.250.45
घोरा मांसप्रिया नित्यं हसन्ति च रुदन्ति च ।
पतीन्व्यभिचरन्त्येव दुर्मार्गेण यथा तथा।
बन्धुभिर्भर्त्सिता भूत्वा गृहकार्याणि कुर्वते ॥ १३.२५०.४५ ॥
ભયંકર, સદા માંસપ્રિય, હસનારી પણ અને રડનારી પણ, પતિઓનો પણ વિશ્વાસઘાત કરનારી, ગમે તે રીતે દુર્માર્ગે ચાલનારી; સ્વજનોથી ધિક્કારાઈને ઘરનાં કામ કરનારી.
13.250.46
अथवा भर्त्सिता देव निवृत्ताः स्वेषु कर्मसु ।
तथैवात्मवधं घोरं व्यवस्येयुर्न संशयः ॥ १३.२५०.४६ ॥
અથવા હે દેવ, ધિક્કારાયેલી તેઓ પોતાના કર્મોથી વિમુખ થઈને, તેવી જ રીતે ભયંકર આત્મહત્યાનો નિશ્ચય કરે છે, એમાં સંદેહ નથી.
13.250.47
निर्दया निरनुक्रोशाः कुटुम्बार्थविलोपकाः ।
धर्मर्थरहिता घोराः सततं कुर्वते क्रियाः ॥ १३.२५०.४७ ॥
નિર્દય, કરુણારહિત, કુટુંબનું હિત નાશ કરનારી, ધર્મ અને અર્થ વિનાની, ભયંકર; નિરંતર એવાં જ કર્મો કરે છે.
13.250.48
अनर्थे निपुणाः पापाः परप्राणेषु निर्दयाः ।
एवंयुक्तसमाचाराः स्त्रियः पैशाचमाश्रिताः ॥ १३.२५०.४८ ॥
અનર્થમાં નિપુણ, પાપી, અન્યના પ્રાણ પ્રત્યે નિર્દય, આવા આચરણવાળી, પૈશાચિક સ્વભાવનો આશ્રય લીધેલી સ્ત્રીઓ.
13.250.49
अपरा मोहसंयुक्ता निर्लज्जा रोदनप्रियाः ।
अशुद्धा मलदिग्धाङ्ग्य पानमांसरता भृशम्।
वदन्त्यनृतवाक्यानि हसन्ति विलपन्ति च। ॥ १३.२५०.४९ ॥
અન્ય સ્ત્રીઓ મોહથી યુક્ત, નિર્લજ્જ, રડવાનું પસંદ કરનારી; અશુદ્ધ, મેલથી લીંપાયેલા અંગોવાળી; મદિરા અને માંસમાં અતિશય રત છે. તેઓ અસત્ય વચનો બોલે છે, હસે છે અને વિલાપ કરે છે.
13.250.50
दुष्पसादा महाक्रोधाः स्वप्नशीला निरन्तरम् ।
तामस्यो नष्टतत्वार्था मन्दशीला महोदराः।
भुञ्जते विविधं सिद्धं भोजनं तीव्रसम्भ्रमाः ॥ १३.२५०.५० ॥
તેઓ સહેલાઈથી પ્રસન્ન થતી નથી, મહાક્રોધી, નિરંતર નિદ્રાપ્રિય; તામસી, સત્યનો અર્થ ગુમાવેલી, મંદ સ્વભાવની અને મોટા પેટવાળી હોય છે. તીવ્ર ઉતાવળથી વિવિધ રાંધેલું ભોજન જમે છે.
13.250.51
गुणरूपवयोयुक्तं पतिं कामिनमुत्तमम् ।
हित्वाऽन्येनैव गच्छन्ति सर्वधा भृशतापिताः ॥ १३.२५०.५१ ॥
ગુણ, રૂપ, યૌવનથી યુક્ત, પ્રેમાળ ઉત્તમ પતિને છોડીને, અત્યંત પીડિત થઈને તેઓ સર્વથા બીજા પુરુષ પાસે જાય છે.
13.250.52
निर्लज्जा धर्मसन्दिग्धाः प्रतिकूलाः समन्ततः ।
एवंरूपसमाचाराः स्त्रियो राक्षसमाश्रिताः ॥ १३.२५०.५२ ॥
નિર્લજ્જ, ધર્મ વિષે સંદેહયુક્ત, સર્વથા પ્રતિકૂળ; આવા આચરણવાળી સ્ત્રીઓ રાક્ષસી સ્વભાવનો આશ્રય લે છે.
13.250.53
एवंविधानां सर्वासां न परत्र महासुखम् ।
नरकाद्विप्रमुक्तानां मानुष्यं दुर्लभं भवेत् ॥ १३.२५०.५३ ॥
આવી બધી સ્ત્રીઓને પરલોકમાં મહાસુખ નથી. નરકથી મુક્ત થયા પછી પણ તેમને મનુષ્યજન્મ દુર્લભ થશે.
13.250.54
कष्टं तत्रापि भुञ्जन्ते स्वकृतं दुःखजं बहु ।
दरिद्राः क्लेशभूयिष्ठा विरूपाः कुत्सिताः परैः।
विधवा दुर्भगा वाऽपि लभन्ते दुःखमीदृशम् ॥ १३.२५०.५४ ॥
ત્યાં પણ તેઓ પોતાનાં જ કર્મોથી ઉત્પન્ન થયેલું ઘણું દુઃખ ભોગવે છે. ગરીબ, ક્લેશથી ભરેલી, કુરૂપ અને બીજાઓથી તિરસ્કૃત, અથવા વિધવા અને અભાગી સ્ત્રીઓ આવું જ દુઃખ પામે છે.
13.250.55
शतवर्षसहस्राणि निरयं व्यभिचारिणी ।
व्रजेत्पतिं च पापेन संयोज्य स्वकुलं तथा ॥ १३.२५०.५५ ॥
વ્યભિચારિણી સ્ત્રી સો હજાર વર્ષો સુધી નરકમાં જાય છે; પાપથી તે પોતાના પતિને અને પોતાના કુળને પણ તેમાં સામેલ કરે છે.
13.250.56
एतद्विज्ञाय पतितं पुनश्चेद्धितमात्मनः ।
कुर्याद्भर्तारमाश्रित्य तथा धर्मवमाप्नुयात् ॥ १३.२५०.५६ ॥
આ જાણીને, પતિત સ્ત્રી પોતાના હિત માટે ફરી પતિનો આશ્રય લઈને આચરણ કરે તો તે ધર્મ પામશે.
13.250.57
अतिसंयान्ति ताँल्लोकान्पुण्यान्परमशोभनान् ।
अवमत्य च याः पूर्वं पतिं दुष्टेन चेतसा ॥ १३.२५०.५७ ॥
જે સ્ત્રીઓ પૂર્વે પતિનું અપમાન કરીને દુષ્ટ ચિત્તથી વર્તે છે, તે પુણ્ય અને અત્યંત સુંદર લોકો સુધી પહોંચતી નથી.
13.250.58
वर्तमानास्च सततं भर्तॄणां प्रतिकूलतः ।
भर्त्रानुमरणं काले याः कुर्वन्ति तथाविधाः ॥ १३.२५०.५८ ॥
જે સ્ત્રીઓ સદા પતિઓથી વિરુદ્ધ વર્તે છે, અને યોગ્ય સમયે પતિ સાથે અનુમરણ (સહગમન) કરે છે, તેઓ આવા પ્રકારની છે.
13.250.59
कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभादपहास्या भवन्ति ताः ।
आदिप्रभृति कुस्त्रीणां तथाऽनुमरणं वृथा ॥ १३.२५०.५९ ॥
કામ, ક્રોધ, ભય અને લોભથી તેઓ ઉપહાસને પાત્ર બને છે. દુષ્ટ સ્ત્રીઓ માટે આદિથી જ અનુમરણ વ્યર્થ છે.
13.250.60
आदिप्रभृति या साध्वी पत्युः प्रियपरायणा ।
ऊर्ध्वं गच्छति सा पूता भर्त्राऽनुमरणं गता ॥ १३.२५०.६० ॥
આદિથી જ પતિના પ્રિયમાં રત રહેલી જે સાધ્વી છે, તે પતિ સાથે અનુમરણ પામીને પવિત્ર થઈ ઊર્ધ્વે જાય છે.
13.250.61
एवं मृताया वै लोकानहं पश्यामि चक्षुषा ।
स्पृहणीयान्सुरगणैर्यान्गच्छन्ति पतिव्रताः ॥ १३.२५०.६१ ॥
આ રીતે મૃત સ્ત્રીના લોકોને હું મારી આંખે જોઉં છું; દેવગણો પણ ઇચ્છે તેવા, પતિવ્રતાઓ જાય છે તે લોકો.
13.250.62
अथवा भर्तरि मृते वैधव्यं धर्ममाश्रिताः ।
तूष्णीं भौमं जले नित्यमञ्जलिस्नानमुत्तमम्।
व्रतं च पतिमुद्दिश्य कुर्यश्चैव विधिं ततः ॥ १३.२५०.६२ ॥
અથવા પતિના મૃત્યુ પછી વૈધવ્યધર્મનો આશ્રય લઈ, મૌનપણે ભૂમિ પર સૂવું, નિત્ય જળમાં અંજલિસ્નાન કરવું; આ ઉત્તમ વ્રત છે. પતિને ઉદ્દેશીને વિધિ પણ કરવી.
13.250.63
एवं गच्छति सा नारी पतिलोकमनुत्तमम् ।
रमणीयमनिर्देश्यं दुष्प्रापं देवमानुषैः ॥ १३.२५०.६३ ॥
આ રીતે તે નારી પતિના ઉત્તમ લોકમાં જાય છે; તે રમણીય, અવર્ણનીય અને દેવ-માનવોને પણ દુર્લભ છે.
13.250.64
प्राप्नुयात्तादृशं लोकं केवलं या पतिव्रता ।
इति ते कथितं देव स्त्रीणां धर्मिमनुत्तमम् ॥ १३.२५०.६४ ॥
એવો લોક કેવળ પતિવ્રતા જ પામે છે. હે દેવ, આ રીતે મેં તમને સ્ત્રીઓનો ઉત્તમ ધર્મ કહ્યો.
13.250.65
भवतः प्रियकामिन्या यन्मयोक्तं तवाग्रतः ।
चापल्यान्मम देवेश तद्भवान्क्षन्तुमर्हति ॥ १३.२५०.६५ ॥
તમારી પ્રિયકામિની હોવાથી મેં તમારી સામે જે કહ્યું તે ચપળતાથી કહ્યું; હે દેવેશ, તે તમે ક્ષમા કરવા યોગ્ય છો.
13.250.66
एवं वदन्तीं रुद्राणीं लज्जाभावसमन्विताम् ।
प्रशशंस च देवेशो वाचा सञ्जनयन्प्रियम् ॥ १३.२५०.६६ ॥
આ રીતે બોલતી, લજ્જાભાવથી યુક્ત રુદ્રાણીની દેવેશે પ્રશંસા કરી; વાણીથી પ્રસન્નતા ઉત્પન્ન કરતાં.
13.250.67
ऋषयो देवगन्धर्वाः प्रमदाश्च सहस्रशः ।
प्रणम्य शिरसा देवीं स्तुतिभिश्चाभितुष्टुवुः ॥ १३.२५०.६७ ॥
ઋષિઓ, દેવો, ગંધર્વો અને હજારો સ્ત્રીઓએ માથું નમાવીને દેવીને પ્રણામ કરી સ્તુતિઓથી તેમની પૂર્ણ સ્તુતિ કરી.
13.250.68
पूजयामासुरपरे देवदेव मुदा युताः ।
संवादं चिन्तयन्त्यन्ते श्रद्दधानाः सुचेतसः ॥ १३.२५०.६८ ॥
અન્યોએ આનંદથી પૂજા કરી, હે દેવદેવ; પછી શ્રદ્ધાવાન અને શુદ્ધ મનવાળા થઈને આ સંવાદનું ચિંતન કરવા લાગ્યા.
13.250.69
ततस्तु देवदेवेशो देवीं वचनमब्रवीत् ।
शृणु कल्याणि मद्वाक्यं संवादोऽयं मया तव।
पुण्यं पवित्रं ख्यातं च भविता नात्र संशयः ॥ १३.२५०.६९ ॥
ત્યારે દેવદેવેશે દેવીને કહ્યું: હે કલ્યાણી, મારું વચન સાંભળ; આપણો આ સંવાદ પુણ્યમય, પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ થશે, એમાં સંશય નથી.
13.250.70
य इमं श्रावयेद्विद्वान्संवादं चावयोः प्रिये ।
शुचिर्भूत्वा नरान्युक्तान्स तैः स्वर्गं व्रजेत्सुखम् ॥ १३.२५०.७० ॥
જે વિદ્વાન આપણો આ સંવાદ, હે પ્રિયે, યોગ્ય માણસોને સંભળાવે છે, તે શુદ્ધ થઈને તેમની સાથે સુખપૂર્વક સ્વર્ગે જાય.
13.250.71
यस्त्वेनं शृणुयान्नित्यं संवादं चावयोः शुभम् ।
कीर्तिमायुष्यमारोग्यं लभते स गतिं पराम् ॥ १३.२५०.७१ ॥
જે નિત્ય આપણો આ શુભ સંવાદ સાંભળે છે, તેને કીર્તિ, દીર્ઘાયુ અને આરોગ્ય મળે છે; તે પરમ ગતિ પામે છે.