মহাভারত · অধ্যায় 13.251
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.251.1
पिनाकिन्भगनेत्रघ्न सर्वलोकनमस्कृत ।
महात्म्यं वासुदेवस्य श्रोतुमिच्छाम शङ्कर ॥ १३.२५१.१ ॥
হে পিনাকী, ভগের নয়ন বিনাশকারী, সর্বলোকে নমস্কৃত শঙ্কর! বাসুদেবের মহিমা শুনতে আমরা ইচ্ছুক।
13.251.2
पितामहादपि वरः शाश्वतः पुरुषो हरिः ।
कृष्णो जाम्बूनदाभासो व्यभ्रे सूर्य इवोदितः ॥ १३.२५१.२ ॥
পিতামহের চেয়েও শ্রেষ্ঠ, শাশ্বত পুরুষ হরি, জাম্বূনদ সোনার আভাযুক্ত কৃষ্ণ, মেঘশূন্য আকাশে উদিত সূর্যের মতো।
13.251.3
दशबाहुर्महातेजा देवतारिनिषूदनः ।
श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतपूजितः ॥ १३.२५१.३ ॥
দশবাহু, মহাতেজা, দেবশত্রুদের বিনাশকারী, শ্রীবৎস চিহ্নধারী, হৃষীকেশ, সকল দেবতা কর্তৃক পূজিত।
13.251.4
ब्रह्मा तस्योदरभवस्तस्याहं च शिरोभवः ।
शिरोरुहेभ्यो ज्योतींषि रोमभ्यश्च सुराऽसुराः ॥ १३.२५१.४ ॥
ব্রহ্মা তাঁর উদর থেকে জন্মেছেন, আমি তাঁর মস্তক থেকে জন্মেছি। মস্তকের কেশ থেকে জ্যোতিষ্কমণ্ডলী এবং দেহের রোম থেকে সুর ও অসুরেরা উৎপন্ন হয়েছে।
13.251.5
ऋषयो देहसम्भूतास्तस्य लोकाश्च शाश्वताः ।
पितामहगृहं साक्षात्सर्वदेवगृहं च सः ॥ १३.२५१.५ ॥
ঋষিরা তাঁর দেহ থেকে উৎপন্ন হয়েছেন; তাঁর লোকসমূহ শাশ্বত। তিনি সাক্ষাৎ পিতামহের গৃহ এবং সকল দেবতার গৃহ।
13.251.6
सोस्याः पृथिव्याः कृत्स्नायाः स्रष्टा त्रिभुवनेश्वरः ।
संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च ॥ १३.२५१.६ ॥
তিনিই এই সমগ্র পৃথিবীর স্রষ্টা, ত্রিভুবনের ঈশ্বর; স্থাবর ও জঙ্গম সকল প্রাণীর সংহারকও তিনিই।
13.251.7
स हि देववरः साक्षाद्देवनाथः परन्तपः ।
सर्वज्ञः सर्वसंश्लिष्टः सर्वगः सर्वतोमुखः ॥ १३.२५१.७ ॥
তিনিই দেবতাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, প্রত্যক্ষভাবে দেবতাদের প্রভু, শত্রুদের দহনকারী। তিনি সর্বজ্ঞ, সবকিছুর সঙ্গে যুক্ত, সর্বব্যাপী এবং সর্বদিকে মুখবিশিষ্ট।
13.251.8
परमात्मा हृषीकेशः सर्वव्यापी महेश्वरः ।
न तस्मात्परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ॥ १३.२५१.८ ॥
তিনি পরমাত্মা, হৃষীকেশ, সর্বব্যাপী, মহেশ্বর। ত্রিলোকে তাঁর চেয়ে শ্রেষ্ঠ কোনো সত্তা নেই।
13.251.9
सनातनो वै मधुहा गोविन्द इति विश्रुतः ।
स सर्वान्पार्तिवान्सङ्ख्ये घातयिष्यति मानदः ॥ १३.२५१.९ ॥
তিনি সনাতন, মধুহন্তা, গোবিন্দ নামে বিখ্যাত। সম্মানদাতা তিনি যুদ্ধে সকল রাজাকে নিহত করাবেন।
13.251.10
सुरकार्यार्थमुत्पन्नो मानुषं वपुरास्थितः ।
न हि देवगणाः शक्तास्त्रिविक्रमविनाकृताः ॥ १३.२५१.१० ॥
দেবতাদের কার্যের জন্য তিনি মানবদেহ ধারণ করে জন্মেছেন। ত্রিবিক্রম ছাড়া দেবগণ সত্যিই সমর্থ নন।
13.251.11
भुवने देवकार्याणि कर्तुं नायकवर्जिताः ।
नायकः सर्वभूतानां सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १३.२५१.११ ॥
নেতৃত্বহীন হয়ে জগতে দেবতাদের কার্য সম্পাদনে তারা সমর্থ নন। তিনিই সর্বভূতের নায়ক, সকল দেবতার নমস্য।
13.251.12
एतस्य देवनाथस्य देवकार्यपरस्य च ।
ब्रह्मभूतस्य सततं ब्रह्मर्षिशरणस्य च ॥ १३.२५१.१२ ॥
এই দেবনাথের, যিনি দেবকার্যে সর্বদা নিবিষ্ট, ব্রহ্মস্বরূপ এবং ব্রহ্মর্ষিদের আশ্রয়।
13.251.13
ब्रह्मा वसति गर्भस्थः शरीरे सुखसंस्थितः ।
शर्वः सुखं संश्रितश्च् शरीरे सुखसंस्थितः ॥ १३.२५१.१३ ॥
ব্রহ্মা গর্ভে অবস্থান করে শরীরে সুখে বাস করেন। শর্বও শরীরে সুখে আশ্রিত হয়ে সুখে অবস্থান করেন।
13.251.14
सर्वाः सुखं संश्रिताश्च शरीरे तस्य देवताः ।
स देवः पुण्डरीकाक्षः श्रीगर्भः श्रीसहोषितः ॥ १३.२५१.१४ ॥
তাঁর শরীরে সমস্ত দেবতা সুখে আশ্রিত। সেই দেব পুণ্ডরীকাক্ষ, শ্রীর গর্ভস্বরূপ, শ্রীর সঙ্গে বাসকারী।
13.251.15
शार्ङ्गचक्रायुधः खड्गी सर्वनागरिपुध्वज ।
उत्तमेन स शीलेन दमेन च शमेन च ॥ १३.२५१.१५ ॥
শার্ঙ্গ ধনুক ও চক্র অস্ত্ররূপে ধারণকারী, খড়্গধারী, সকল নাগের শত্রু যাঁর ধ্বজা। তিনি উত্তম শীল, দম ও শমে যুক্ত।
13.251.16
पराक्रमेण वीर्येण वपुषा दर्शनेन च ।
आरोहेणि प्रमाणेन धैर्येणार्जवसम्पदा ॥ १३.२५१.१६ ॥
পরাক্রম, বীর্য, দেহ, দর্শন, উচ্চতা, যথাযথ মাপ, ধৈর্য ও সরলতার সম্পদ দ্বারা (যুক্ত)।
13.251.17
आनृशंस्येन रूपेण बलेन न समन्वितः ।
अस्त्रैः समुदितः सर्वैर्दिव्यैरद्भुतदर्शनैः ॥ १३.२५१.१७ ॥
দয়া, রূপ ও বলে যুক্ত। সকল দিব্য, অদ্ভুতদর্শন অস্ত্রে পরিপূর্ণ।
13.251.18
योगमायः सहस्राक्षो निरपायो महामनाः ।
वीरो मित्रजनश्लाघी ज्ञातिबन्धुजनप्रियः ॥ १३.२५१.१८ ॥
যোগমায়ার অধিপতি, সহস্রাক্ষ, অব্যর্থ, মহামনা, বীর, মিত্রজনের প্রশংসিত, জ্ঞাতি-বন্ধুজনের প্রিয়।
13.251.19
क्षमावांश्चानहंवादी ब्रह्मण्यो ब्रह्मनायकः ।
भयहर्ता भयार्तानां मित्राणां नन्दिवर्धनः ॥ १३.२५१.१९ ॥
তিনি ক্ষমাশীল, অহংকারশূন্য, ব্রাহ্মণদের প্রতি অনুরক্ত এবং ব্রহ্মজ্ঞানের নায়ক। ভয়ার্তদের ভয় হরণকারী এবং বন্ধুদের আনন্দ বর্ধনকারী।
13.251.20
शरण्यः सर्वभूतानां दीनानां पालने रतः ।
श्रुतवानर्थसम्पन्नः सर्वभूतनमस्कृतः ॥ १३.२५१.२० ॥
তিনি সর্বভূতের শরণ্য, দীনদের রক্ষায় রত। তিনি শাস্ত্রজ্ঞ, ঐশ্বর্যশালী এবং সর্বভূতের নমস্য।
13.251.21
समाश्रितानां वरदः शत्रूणामपि धर्मवित् ।
नीतिज्ञो नीतिसम्पन्नो ब्रह्मवादी जितेन्द्रियः ॥ १३.२५१.२१ ॥
যারা আশ্রয় নেয় তাদের তিনি বরদাতা; শত্রুর প্রতিও তিনি ধর্মজ্ঞ। তিনি নীতিজ্ঞ, নীতিসম্পন্ন, ব্রহ্মবাদী এবং জিতেন্দ্রিয়।
13.251.22
भवार्थमिह देवानां बुद्ध्या परमया युतः ।
प्राजापत्ये शुभे मार्गे मानवे धर्मसंस्कृते ॥ १३.२५१.२२ ॥
এখানে দেবতাদের কল্যাণের জন্য তিনি পরম বুদ্ধিযুক্ত হয়ে প্রজাপতির শুভ পথে, ধর্মে পরিশুদ্ধ মানবের পথে (আবির্ভূত হবেন)।
13.251.23
समुत्पत्स्यति गोविन्दो मनोर्वंशे महात्मनः ।
अङ्गो नाम मनोः पुत्रो अन्तर्धामा ततः परः ॥ १३.२५१.२३ ॥
মহাত্মা মনুর বংশে গোবিন্দ জন্মগ্রহণ করবেন। মনুর পুত্রের নাম অঙ্গ; তারপর অন্তর্ধামা।
13.251.24
अन्तर्धाम्नो हविर्धामा प्रजापतिरनिन्दितः ।
प्राचीनबर्हिर्भविता हविर्धाम्नः सुतो महान् ॥ १३.२५१.२४ ॥
অন্তর্ধামার পুত্র হবির্ধামা; তিনি নিষ্কলঙ্ক প্রজাপতি। হবির্ধামার মহান পুত্র হবেন প্রাচীনবর্হি।
13.251.25
तस्य प्रचेतःप्रमुखा भविष्यन्ति दशात्मजाः ।
प्राचेतसस्तथा दक्षो भवितेह प्रजापतिः ॥ १३.२५१.२५ ॥
তাঁর প্রচেতঃপ্রমুখ দশ পুত্র হবে; প্রাচেতসদের পর এখানে দক্ষ প্রজাপতি হবেন।
13.251.26
दाक्षायण्यास्तथाऽऽदित्यो मनुरादित्यतस्तथा ।
मनोश्च वंशज इला सुद्युम्नश्च भविष्यति ॥ १३.२५१.२६ ॥
দাক্ষায়ণী থেকে আদিত্য; আদিত্য থেকে মনু; মনুর বংশে ইলা হবেন, এবং সুদ্যুম্নও হবেন।
13.251.27
बुधात्पुरूरवाश्चापि तस्मादायुर्भविष्यति ।
नहुषो भविता तस्माद्ययातिस्तस्य चात्मजः ॥ १३.२५१.२७ ॥
বুধ থেকে পুরূরবা; তাঁর থেকে আয়ু হবেন; তাঁর থেকে নহুষ হবেন, এবং তাঁর পুত্র যযাতি।
13.251.28
यदुस्तस्मान्महासत्वः क्रोष्टा तस्माद्भविष्यति ।
क्रोष्टुश्चैव महान्पुत्रो वृजिनीवान्भविष्यति ॥ १३.२५१.२८ ॥
তাঁর থেকে মহাবল যদু হবেন; তাঁর থেকে ক্রোষ্টা হবেন; ক্রোষ্টার মহান পুত্র বৃজিনীবান হবেন।
13.251.29
वृजिनीवतश्च भविता उषङ्गुरपराजितः ।
उषङ्गोर्भविता पुत्रः शूरश्चित्ररथस्तथा।
तस्य त्ववरजः पुत्रः शूरो नाम भविष्यति ॥ १३.२५१.२९ ॥
বৃজিনীবান থেকে অপরাজিত উষঙ্গু হবেন; উষঙ্গুর পুত্র শূর এবং চিত্ররথও হবেন; তাঁর কনিষ্ঠ পুত্র শূর নামে হবেন।
13.251.30
तेषां विख्यातवीर्याणां चरित्रगुणशालिनाम् ।
यज्वनां सुविशुद्धानां वंशे ब्राह्मणसम्मते ॥ १३.२५१.३० ॥
যাঁরা বিখ্যাত বীর্যশালী, চরিত্র ও গুণে সমৃদ্ধ, যজ্ঞকারী, অতিশুদ্ধ, সেই বংশে, ব্রাহ্মণদের সম্মত।
13.251.31
स शूरः क्षत्रियश्रेष्ठो महावीर्यो महायशाः ।
स्ववंशविस्तरकरं जनयिष्यति मानदः।
वसुदेव इति ख्यातं पुत्रमानकदुन्दुभिम् ॥ १३.२५१.३१ ॥
তিনি শূর, ক্ষত্রিয়দের শ্রেষ্ঠ, মহাবীর্যবান, মহাযশস্বী ও মানদাতা; নিজ বংশের বিস্তারকারী, বসুদেব নামে খ্যাত আনকদুন্দুভি নামের পুত্রের জন্ম দেবেন।
13.251.32
तस्य पुत्रश्चतुर्बाहुर्वासुदेवो भविष्यति ।
दाता ब्राह्मणसत्कर्ता ब्रह्मभूतो द्विजप्रियः। ॥ १३.२५१.३२ ॥
তাঁর পুত্র চতুর্বাহু বাসুদেব হবেন; তিনি দাতা, ব্রাহ্মণদের সম্মানকারী, ব্রহ্মস্বরূপ এবং দ্বিজদের প্রিয় হবেন।
13.251.33
राज्ञो मागधसंरुद्धान्मोक्षयिष्यति यादवः ॥ १३.२५१.३३ ॥
মাগধের দ্বারা আবদ্ধ রাজাদের যাদব মুক্ত করবেন।
13.251.34
जरासन्धं तु राजानं निर्जित्य गिरिगह्वरे ।
सर्वपार्थिवरत्नाढ्यो भविष्यति स वीर्यवान् ॥ १३.२५१.३४ ॥
রাজা জরাসন্ধকে পর্বতগুহায় জয় করে সেই বীর্যবান সমস্ত রাজার রত্নে সমৃদ্ধ হবেন।
13.251.35
पृथिव्यामप्रतिहतो वीर्येण च भविष्यति ।
विक्रमेण च सम्पन्नः सर्वपार्थिवपार्थिवः ॥ १३.२५१.३५ ॥
পৃথিবীতে তিনি বীর্য ও বিক্রমে অপ্রতিহত হবেন এবং সকল রাজার রাজা হবেন।
13.251.36
शूरसेनेषु भूत्वा स द्वारकायां वसन्प्रभुः ।
पालयिष्यति गां देवीं विजित्य नयवित्सदा ॥ १३.२५१.३६ ॥
শূরসেনদের মধ্যে জন্মগ্রহণ করে, দ্বারকায় বাস করে সেই প্রভু নীতিজ্ঞ হয়ে জয় করে সর্বদা দেবী পৃথিবীকে পালন করবেন।
13.251.37
तं भवन्तः समासाद्य वाङ्भाल्यैरर्हणैर्वरैः ।
अर्चयन्तु यथान्यायं ब्रह्माणमिव शाश्वतम् ॥ १३.२५१.३७ ॥
আপনারা তাঁর কাছে গিয়ে বাক্য, মালা ও উত্তম অর্ঘ্যে যথাবিধি তাঁকে অর্চনা করুন, যেমন শাশ্বত ব্রহ্মাকে করা হয়।
13.251.38
यो हि मां द्रष्टुमिच्छेत ब्रह्माणं च पितामहम् ।
द्रष्टव्यस्तेन भगवान्वासुदेवः प्रतापवान् ॥ १३.२५१.३८ ॥
যে আমাকে বা পিতামহ ব্রহ্মাকে দেখতে চায়, তার প্রতাপশালী ভগবান বাসুদেবকে দেখা উচিত।
13.251.39
दृष्टे तस्मिन्नहं दृष्टो न मेऽत्रास्ति विचारणा ।
पितामहो वा देवेश इति वित्त तपोधनाः ॥ १३.२५१.३९ ॥
তাঁকে দেখলে আমাকেও দেখা হলো; এতে সংশয় নেই। হে তপোধনগণ, জেনে রাখুন তিনি পিতামহ অথবা দেবেশ।
13.251.40
स यस्य पुण्डरीकाक्षः प्रीतियुक्तो भविष्यति ।
तस्य देवगणः प्रीतो ब्रह्मपूर्वो भविष्यति ॥ १३.२५१.४० ॥
সেই পুণ্ডরীকাক্ষ যার প্রতি প্রসন্ন হবেন, তার প্রতি ব্রহ্মাকে সম্মুখে রেখে দেবগণও প্রসন্ন হবেন।
13.251.41
यश्च तं मानवे लोके संश्रयिष्यति केशवम् ।
तस्य कीर्तिर्जयश्चैव स्वर्गश्चैव भविष्यति ॥ १३.२५१.४१ ॥
যে মানবলোকে কেশবের আশ্রয় নেবে, তার কীর্তি, জয় ও স্বর্গ অবশ্যই হবে।
13.251.42
धर्माणां देशिकः साक्षात्स भविष्यति धऱ्मिभाक् ।
धर्मवद्भिः स देवेशो नमस्कार्यः सदोद्यतैः ॥ १३.२५१.४२ ॥
তিনি সাক্ষাৎ ধর্মের উপদেষ্টা হবেন, ধর্মের অংশভাগী হবেন; ধর্মপরায়ণেরা সর্বদা প্রস্তুত থেকে সেই দেবেশকে প্রণাম করবেন।
13.251.43
धर्म एव परो हि स्यात्तस्मिन्नभ्यर्चिते विभौ ।
सहि देवो महातेजाः प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १३.२५१.४३ ॥
সেই বিভুর পূজা হলে ধর্মই পরম হয়। সেই মহাতেজা দেব প্রজাদের হিত কামনায় (এরূপ) করেন।
13.251.44
धर्मार्थं पुरुषव्याघ्र ऋषिकोटीः ससर्ज ह ।
ताः सृष्टास्तेन विभुना पर्वते गन्धमादने ॥ १३.२५१.४४ ॥
ধর্মের জন্য সেই পুরুষব্যাঘ্র কোটি ঋষি সৃষ্টি করেছিলেন। সেই বিভুর দ্বারা সৃষ্ট তাঁরা গন্ধমাদন পর্বতে (অবস্থান করেছিলেন)।
13.251.45
सनत्कुमारप्रमुखास्तिष्ठन्ति तपसाऽन्विताः ।
तस्मात्स वाग्मी धर्मज्ञो नमस्यो द्विजपुङ्गवाः ॥ १३.२५१.४५ ॥
সনৎকুমার যাদের প্রধান, তাঁরা তপস্যায় যুক্ত হয়ে অবস্থান করছেন। অতএব তিনি বাগ্মী ও ধর্মজ্ঞ; হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ, তিনি নমস্য।
13.251.46
दिवि श्रेष्ठो हि भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः ।
वन्दितो हि स वन्देत मानितो मानयीत च।
अर्हितश्चार्हयेन्नित्यं पूजितः प्रतिपूजयेत् ॥ १३.२५१.४६ ॥
স্বর্গে শ্রেষ্ঠ হলেন ভগবান হরি নারায়ণ প্রভু। যিনি বন্দিত হন তিনি বন্দনা করেন; যিনি সম্মানিত হন তিনি সম্মান দেন; যিনি পূজিত হন তিনি নিত্য পূজা করেন, আর যিনি পূজা করেন তিনি প্রতিপূজিত হন।
13.251.47
दृष्टः पश्येदहरहः संश्रितः प्रतिसंश्रयेत् ।
अर्चितश्चार्चयेन्नित्यं स देवो द्विजसत्तमाः ॥ १३.२५१.४७ ॥
যাঁকে দেখা হয় তিনি প্রতিদিন দেখেন; যাঁর আশ্রয় নেওয়া হয় তিনি আশ্রয় দেন; যাঁকে অর্চনা করা হয় তিনি নিত্য অর্চনা করেন। সেই দেবই, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ।
13.251.48
एतत्तस्यानवद्यस्य विष्णोर्वै परमं व्रतम् ।
आदिदेवस्य महतः सज्जनाचरितं सदा ॥ १३.२५१.४८ ॥
এটিই সেই নির্দোষ বিষ্ণুর পরম ব্রত, সেই আদিদেব মহানের ব্রত, যা সজ্জনেরা সর্বদা আচরণ করেন।
13.251.49
भुवनेऽभ्यर्चितो नित्यं देवैरपि सनातनः ।
अभयेनानुरूपेणि युज्यन्ते तमनुव्रताः ॥ १३.२५१.४९ ॥
জগতে দেবতাদেরও দ্বারা সর্বদা পূজিত সেই সনাতনকে তাঁর অনুব্রতীরা নির্ভয়ে ও যথাযথভাবে লাভ করেন।
13.251.50
कर्मणा मनसा वाचा स नमस्यो द्विजैः सदा ।
यत्नवद्भिरुपस्थाय द्रष्टव्यो देवकीसुतः ॥ १३.२५१.५० ॥
কর্ম, মন ও বাক্যে তিনি সর্বদা দ্বিজদের দ্বারা নমস্কৃত হওয়ার যোগ্য; যত্নশীলেরা নিকটে গিয়ে দেবকীপুত্রকে দর্শন করবেন।
13.251.51
एष वोऽभिहितो मार्गो मया वै मुनिसत्तमाः ।
तं दृष्ट्वा सर्वशो देवं दृष्टाः स्युः सुरसत्तमाः ॥ १३.२५१.५१ ॥
হে মুনিশ্রেষ্ঠগণ, এই পথ আমি আপনাদের বললাম; সেই দেবতাকে সর্বতোভাবে দর্শন করলে শ্রেষ্ঠ দেবতারাও দৃষ্ট হবেন।
13.251.52
महावराहं तं देवं सर्वलोकपितामहम् ।
अहं चैव नमस्यामि नित्यमेव जगत्पतिम् ॥ १३.२५१.५२ ॥
সেই মহাবরাহ দেবতাকে, সর্বলোকের পিতামহকে, আমিও সর্বদা প্রণাম করি; জগৎপতিকেই।
13.251.53
तत्र च त्रितयं दृष्टं भविष्यति न संशयः ।
समस्ता हि वयं देवास्तस्य देहे वसामहे ॥ १३.२५१.५३ ॥
সেখানে তিনজনকেও দর্শন করা হবে, এতে সন্দেহ নেই; কারণ আমরা সমস্ত দেবতা তাঁর দেহেই বাস করি।
13.251.54
तस्य चैवाग्रजो भ्राता सिताद्रिनिचयप्रभः ।
हली बल इति ख्यातो भविष्यति धराधरः ॥ १३.२५१.५४ ॥
তাঁর জ্যেষ্ঠ ভ্রাতা, শ্বেত পর্বতরাশির ন্যায় প্রভাবিশিষ্ট, হলধর 'বল' নামে খ্যাত হবেন, পৃথিবী-ধারক।
13.251.55
त्रिशिरास्तस्य दिव्यश्च सातकुम्भमयो द्रुमः ।
ध्वजस्तृणेन्द्रो देवस्य भविष्यति रथाश्रितः ॥ १३.२५१.५५ ॥
তাঁর দিব্য ত্রিশির বৃক্ষ, সুবর্ণময়, দেবতার রথে আশ্রিত ধ্বজ হবে; তা তৃণেন্দ্র।
13.251.56
शिरो नागैर्महाभोगैः परिकीर्णं महात्मभिः ।
भविष्यति महाबाहोः सर्वलोकेश्वरस्य च ॥ १३.२५१.५६ ॥
মহাফণা মহাত্মা নাগদের দ্বারা পরিবেষ্টিত শির হবে — সেই মহাবাহু ও সর্বলোকেশ্বরের।
13.251.57
चिन्तितानि समेष्यन्ति शस्त्राण्यस्त्राणि चैव ह ।
अनन्तश्च स अवोक्तो भगवान्हरिरव्ययः ॥ १३.२५१.५७ ॥
চিন্তিত শস্ত্র ও অস্ত্রসমূহ একত্র হবে; আর অনন্ত বলে কথিত তিনি — ভগবান হরি, অব্যয়।
13.251.58
समादिष्टश्च विबुधैर्दर्शय त्वमिति प्रभो ।
सुपर्णो यस्य वीर्येण कश्यपस्यात्मजो बली।
अन्तं नैवाशकद्द्रष्टुं देवस्य परमात्मनः ॥ १३.२५१.५८ ॥
হে প্রভু, দেবগণ আদেশ করেছিলেন 'তুমি দেখাও'; যাঁর বীর্যে কশ্যপের বলবান পুত্র সুপর্ণ (গরুড়) সেই পরমাত্মা দেবের অন্ত দেখতে সক্ষম হননি।
13.251.59
स च शेषो विचरते परया वै मुदा युतः ।
अन्तर्वसति भोगेन परिरभ्य वसुन्धराम् ॥ १३.२५१.५९ ॥
সেই শেষ পরম আনন্দে বিচরণ করেন; তাঁর কুণ্ডলীর দ্বারা পৃথিবীকে আলিঙ্গন করে অন্তরে বাস করেন।
13.251.60
य एव विष्णुः सोऽनन्तो भगवान्वसुधाधरः ।
यो रामः स हृषीकेशो योच्युतः स धराधरः ॥ १३.२५१.६० ॥
যে বিষ্ণু, তিনিই ভগবান অনন্ত, বসুধার ধারক; যে রাম, তিনিই হৃষীকেশ; যে অচ্যুত, তিনিই ধরাধর।
13.251.61
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ दिव्यपराक्रमौ ।
द्रष्टव्यौ माननीयौ च चक्रलाङ्गलधारिणौ ॥ १३.२५१.६१ ॥
তাঁরা দুজনেই পুরুষব্যাঘ্র, দিব্য ও দিব্য পরাক্রমশালী; তাঁদের দর্শন ও সম্মান করা উচিত, তাঁরা চক্র ও লাঙল ধারণকারী।
13.251.62
एष वोऽनुग्रहः प्रोक्तो मया पुण्यस्तपोधनाः ।
यद्भवन्तो यदुश्रेष्ठं पूजयेयुः प्रयत्नतः ॥ १३.२५१.६२ ॥
হে তপোধন ঋষিগণ, এটি আমার পুণ্য অনুগ্রহ যা আপনাদের বলা হলো; আপনারা যদুশ্রেষ্ঠকে যত্নসহকারে পূজা করবেন।