महाभारत · अध्याय 13.252
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.252.1
अथ व्योम्नि महाञ्शब्दः सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ।
मेघैश्च गगनं नीलं संरुद्धमभवद्धनैः ॥ १३.२५२.१ ॥
तेव्हा आकाशात विजांच्या चमकेसह आणि मेघगर्जनेसह मोठा आवाज झाला, आणि निळे आकाश दाट मेघांनी झाकले गेले.
13.252.2
प्रावृषीव च पर्जन्यो ववृषे निर्मलं पयः ।
तमश्वैवाभवद्धोरं दिशश्च न चकाशिरे ॥ १३.२५२.२ ॥
पावसाळ्याप्रमाणे मेघाने स्वच्छ जलाचा वर्षाव केला; तो अंधार भयंकर झाला आणि दिशा प्रकाशल्या नाहीत.
13.252.3
ततो देवगिरौ तस्मिन्रम्ये पुण्ये सनातने ।
न शर्वं भूतसङ्घं वा ददृशुर्मनयस्तदा ॥ १३.२५२.३ ॥
तेव्हा त्या रमणीय, पुण्य आणि सनातन देवगिरीवर मुनींना शर्व किंवा भूतसमूह दिसला नाही.
13.252.4
व्यभ्रं च गगनं सद्यः क्षणेन समपद्यत ।
तीर्थयात्रां ततो विप्रा जग्मुश्चान्ये यथागतम् ॥ १३.२५२.४ ॥
क्षणार्धात आकाश लगेच मेघरहित झाले. मग विप्र तीर्थयात्रेला गेले, आणि इतर जसे आले होते तसेच परत गेले.
13.252.5
तदद्भुतमचिन्त्यं च दृष्ट्वा ते विस्मिताऽभवन् ।
शङ्करस्योमया सार्धं संवादं त्वत्कथाश्रयम् ॥ १३.२५२.५ ॥
त्या अद्भुत आणि अचिंत्य दृश्याने ते थक्क झाले. उमेसह शंकरांचा तो संवाद आपल्या कथेवर आधारित आहे.
13.252.6
स भवान्पुरुषव्याघ्र ब्रह्मभूतः सनातनः ।
यदर्थमनुशिष्टा स्मो गिरिपृष्ठे महात्मना ॥ १३.२५२.६ ॥
आपणच, हे पुरुषव्याघ्रा, सनातन ब्रह्मभूत आहात; ज्यासाठी महात्म्याने पर्वतशिखरावर आम्हाला उपदेश दिला, ते आपणच.
13.252.7
द्वितीयं त्वद्भुतमिदं त्वत्तेजःकृतमद्य वै ।
दृष्ट्वा च विस्मिताः कृष्ण सा च नः स्मृतिरागता ॥ १३.२५२.७ ॥
हे कृष्णा, आज तुझ्या तेजाने निर्माण झालेले हे दुसरे अद्भुत पाहून आम्ही चकित झालो; आणि ती स्मृती आम्हाला परत आली.
13.252.8
एतत्ते देवदेवस्य माहात्म्यं कथितं प्रभो ।
कपर्दिनो गिरीशस्य महाबाहो जनार्दन ॥ १३.२५२.८ ॥
हे प्रभो, देवांच्या देवाचे हे माहात्म्य तुला सांगितले; जटाधारी गिरीशाचे हे महत्त्व, हे महाबाहो जनार्दना.
13.252.9
इत्युक्ताः स तदा कृष्णस्तपोवननिवासिभिः ।
मानयामास तान्सर्वानृषीन्देवकिनन्दनः ॥ १३.२५२.९ ॥
तपोवनवासी असे म्हणाल्यावर देवकीनंदन कृष्णाने त्या सर्व ऋषींचा सन्मान केला.
13.252.10
अथर्षयः सम्प्रहृष्टाः पुनस्ते कृष्ममब्रुवन् ।
पुनःपुनर्दर्शयास्मान्सदैव मधुसूदन ॥ १३.२५२.१० ॥
मग अत्यंत हर्षित झालेल्या त्या ऋषींनी कृष्णाला पुन्हा सांगितले: हे मधुसूदना, आम्हाला तू सदैव वारंवार दर्शन दे.
13.252.11
न हि नः सा रति स्वर्गे या च त्वद्दर्शने विभो ।
तदृतं च महाबाहो यदाह भगवान्भवः ॥ १३.२५२.११ ॥
हे विभो, तुझ्या दर्शनातील जो आनंद आहे, तो स्वर्गातही आम्हाला नाही; आणि हे महाबाहो, भगवान भवाने जे सांगितले ते खरे आहे.
13.252.12
एतत्ते सर्वमाख्यातं रहस्यमरिकर्शन ।
त्वमेव ह्यर्ततत्त्वज्ञः पृष्टोऽस्मान्पृच्छसे यदा ॥ १३.२५२.१२ ॥
हे अरिकर्शना, हे सर्व रहस्य तुला सांगितले; तूच सत्यतत्त्व जाणणारा आहेस, तरीही आम्हाला विचारतोस.
13.252.13
तदस्माभिरिदं गुह्यं त्वत्प्रियार्थमुदाहृतम् ।
न च तेऽविदितं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १३.२५२.१३ ॥
म्हणून तुमच्या प्रीतीसाठी आम्ही हे गुह्य सांगितले. त्रिलोकांत तुमच्यापासून काहीही अज्ञात नाही.
13.252.14
जन्म चैव प्रसूतिश्च यच्चान्यत्कारणं विभो ।
वयं तु बहुचापल्यादशक्ता गुह्यधारणे ॥ १३.२५२.१४ ॥
हे विभो, जन्म, उत्पत्ती आणि जे इतर कारण आहे तेही (सांगितले). परंतु फार चपलतेमुळे आम्ही गुह्य धारण करण्यास असमर्थ आहोत.
13.252.15
ततः स्थिते त्वयि विभो लघुत्वात्प्रलपामहे ।
न हि किञ्चित्तदाश्चर्यं यन्न वेत्ति भवानिह ॥ १३.२५२.१५ ॥
नंतर, हे विभो, तुम्ही येथे असता लघुतेमुळे आम्ही बडबडतो. येथे असे कोणतेही आश्चर्य नाही जे तुम्हाला ठाऊक नाही.
13.252.16
दिवि वा भुवि वा देव सर्वं हि विदितं तव ।
साधयाम वयं कृष्ण बुद्धिं पुष्टिमवाप्नुहि ॥ १३.२५२.१६ ॥
स्वर्गात किंवा पृथ्वीवर, हे देवा, सर्व काही तुम्हाला ज्ञात आहे. हे कृष्णा, आम्ही (आमचे कार्य) साधू; तुम्ही बुद्धी आणि पुष्टी प्राप्त करा.
13.252.17
पुत्रस्ते सदृशस्तात विशिष्टो वा भविष्यति ।
महाप्रभावसंयुक्तो दीप्तिकीर्तिकरः प्रभुः ॥ १३.२५२.१७ ॥
हे तात, तुझा पुत्र तुझ्यासारखा किंवा त्याहूनही विशिष्ट होईल; महाप्रभावाने युक्त, तेज आणि कीर्ती देणारा, समर्थ प्रभू.
13.252.18
ततः प्रणम्य देवेशं यादवं पुरुषोत्तमम् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य प्रजग्मुस्ते महर्षयः ॥ १३.२५२.१८ ॥
नंतर देवांचा स्वामी, यादव, पुरुषोत्तम यांना नमस्कार करून, प्रदक्षिणा घालून ते महर्षी निघून गेले.
13.252.19
सोयं नारायणः श्रीमन्दीप्त्या परमया युतः ।
व्रतं यथावत्तच्चीर्त्वा द्वारकां पुनरागमत् ॥ १३.२५२.१९ ॥
तो श्रीमान नारायण, परम तेजाने युक्त होऊन, ते व्रत यथाविधी पूर्ण करून पुन्हा द्वारकेस परतला.
13.252.20
पूर्णे च दशमे मासि पुत्रोऽस्य परमाद्भुतः ।
रुक्मिण्यां सम्मतो जज्ञे शूरो वंशधरः प्रभो ॥ १३.२५२.२० ॥
दहावा महिना पूर्ण झाल्यावर, रुक्मिणीच्या ठायी त्यांना परम अद्भुत, प्रिय, शूर आणि वंशधर असा पुत्र झाला, हे प्रभो.
13.252.21
स कामः सर्वभूतानां सर्वभावगतो नृप ।
असुराणां सुराणां च चरत्यन्तर्गतः सदा ॥ १३.२५२.२१ ॥
हे नृपा, तो काम सर्व प्राण्यांत, सर्व भावांत व्याप्त आहे; तो असुरांच्या आणि देवांच्या अंतर्यामी सदैव संचार करतो.
13.252.22
सोयं पुरुषशार्दूलो मेघवर्णश्चतुर्भुजः ।
संश्रितः पाण्डवान्प्रेम्णा भवन्तश्चैनमाश्रिताः ॥ १३.२५२.२२ ॥
हा पुरुषव्याघ्र, मेघवर्ण, चतुर्भुज पांडवांना प्रेमाने आश्रित आहे; आपणही याचाच आश्रय घेतलेला आहात.
13.252.23
कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिश्चैवक स्वर्गमार्गस्तथैव च ।
यत्रैष संस्थितस्तत्र देवो विष्णुस्त्रिविक्रमः ॥ १३.२५२.२३ ॥
कीर्ती, लक्ष्मी, धृती आणि स्वर्गमार्गही जिथे हा स्थित आहे तिथेच आहेत; तिथेच त्रिविक्रम देव विष्णू आहे.
13.252.24
सेन्द्रा देवास्त्रयस्त्रिंशदेष नात्र विचारणा ।
आदिदेवो महादेवः सर्वभूतप्रतिश्रयः ॥ १३.२५२.२४ ॥
इंद्रासह तेहतीस देव — यात शंका नाही; तो आदिदेव, महादेव, सर्व प्राण्यांचा आश्रय आहे.
13.252.25
अनादिनिधनोऽव्यक्तो महात्मा मधुसूदनः ।
अयं जातो महातेजाः सुराणामर्थसिद्धये ॥ १३.२५२.२५ ॥
आदी व अंतरहित, अव्यक्त, महात्मा मधुसूदन. हा महातेजस्वी देवांचे प्रयोजन सिद्ध करण्यासाठी जन्मला आहे.
13.252.26
सुदुस्तरार्थतत्त्वस्य वक्ता कर्ता च माधवः ।
तव पार्थ जयः कृत्स्नस्तव कीर्तिस्तथाऽतुला ॥ १३.२५२.२६ ॥
अत्यंत दुस्तर तत्त्वार्थाचा वक्ता व कर्ता माधव आहेत. हे पार्था, तुझा संपूर्ण विजय व अतुल कीर्ती (त्यांच्यामुळेच) आहे.
13.252.27
तवेयं पृथिवी देवी कृत्स्ना नारायणाश्रयात् ।
अयं नाथस्तवाचिन्त्यो यस्य नारायणो गतिः ॥ १३.२५२.२७ ॥
नारायणाच्या आश्रयामुळे ही संपूर्ण पृथ्वीदेवी तुझीच आहे. तुला हा अचिंत्य स्वामी आहे, ज्याची गती नारायण आहेत.
13.252.28
स भवांस्त्वमुपाध्वर्यू रणाग्नौ हुतवान्नृपान् ।
कृष्णस्रुवेण महता युगान्ताग्निसमेन वै ॥ १३.२५२.२८ ॥
तूच सहाय्यक पुरोहित होऊन रणाग्नीत राजांची आहुती दिलीस — युगांताग्नीसम महान कृष्ण स्रुवाने.
13.252.29
दुर्योधनश्च शोच्योसौ सपुत्रभ्रातृबान्धवः ।
कृतवान्योऽबुधः क्रोधाद्धरिगाण्डीविविग्रहम् ॥ १३.२५२.२९ ॥
आणि हा दुर्योधनही शोचनीय आहे, ज्याने पुत्र, बंधू व नातेवाइकांसह मूर्खपणाने क्रोधाने हरि व गांडीवधारी यांच्याशी वैर केले.
13.252.30
दैतेया दानवेन्द्राश्च महाकाया महाबलाः ।
चक्राग्नौ क्षयमापन्ना दावाग्नौ शलभा इव ॥ १३.२५२.३० ॥
प्रचंड देह व महाबल असलेले दैत्य व दानवेंद्र चक्राग्नीत, वणव्यात पतंगांप्रमाणे नष्ट झाले.
13.252.31
प्रतियोद्धुं न शक्यो हि मानुषैरेव संयुगे ।
विहीनैः पुरुषव्याघ्र सत्त्वशक्तिबलादिभिः ॥ १३.२५२.३१ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, सत्त्व, शक्ती, बल इत्यादींनी रहित असल्याशिवाय मानवांना युद्धात त्यांचा प्रतिकार करणे शक्य नाही.
13.252.32
जयो योगी युगान्ताभः सव्यसाची रणाग्रगः ।
तेजसा हतवान्सर्वं सुयोधनवलं नृप ॥ १३.२५२.३२ ॥
हे नृपा, युगान्ताप्रमाणे तेजस्वी, सव्यसाची, रणाग्रात अग्रेसर असलेला योगी जय याने आपल्या तेजाने सुयोधनाचे सर्व सैन्य मारले.
13.252.33
यत्तु गोवृषभाङ्केन मुनिभ्यः समुदाहृतम् ।
पुराणं हिमवत्पृष्ठे तन्मे निगदतः शृणु ॥ १३.२५२.३३ ॥
गोवृषभ-चिन्हाच्या (शिवाने) हिमालयाच्या पाठीवर मुनींना जे पुराण सांगितले, ते मी सांगत असताना ऐक.
13.252.34
यावत्तस्य भवेत्पुष्टिस्तेजो जीप्तिः पराक्रमः ।
प्रभावः सन्नतिर्जन्म कृष्णे तत्त्रिगुणं विभो ॥ १३.२५२.३४ ॥
हे विभो, त्याचे जितके पोषण, तेज, दीप्ती, पराक्रम, प्रभाव, नम्रता आणि जन्म असतो, तो कृष्णामध्ये त्रिगुण असतो.
13.252.35
कः शक्नोत्यन्यथा कर्तुं तद्यदि स्यात्तथा शृणु ।
यत्रः कृष्णो हि भगवांस्तत्र पुष्टिरनुत्तमा ॥ १३.२५२.३५ ॥
त्याला अन्यथा कोण करू शकेल? ते तसे असेल तर ऐक: जिथे भगवान कृष्ण आहेत, तिथेच अनुत्तम पोषण आहे.
13.252.36
वयं त्विहाल्पमतयः परतन्त्राः सुविक्लबाः ।
ज्ञानपूर्वं प्रपन्नाः स्मो मृत्योः पन्थानमव्ययम् ॥ १३.२५२.३६ ॥
आम्ही येथे अल्पबुद्धी, परतंत्र आणि अत्यंत व्याकूळ आहोत; ज्ञानपूर्वक आम्ही मृत्यूच्या अव्यय मार्गाला शरण गेलो आहोत.
13.252.37
भवांश्चाप्यार्जवपरः पूर्वं कृत्वा प्रतिश्रयम् ।
राजवृत्तं न लभते प्रतिज्ञापालने रतः ॥ १३.२५२.३७ ॥
तुम्हीही सरळपणात तत्पर होऊन, पूर्वी प्रतिज्ञा करून, प्रतिज्ञापालनात रमल्यामुळे राजवृत्त प्राप्त करत नाही.
13.252.38
अत्येवात्मवधं लोके राजंस्त्वं बहु मन्यसे ।
न हि प्रतिज्ञा या दत्ता तां प्रहातुमरिंदम ॥ १३.२५२.३८ ॥
हे राजा, जगात आत्मवध सुद्धा तू फार मानतोस. हे शत्रुदमना, दिलेली प्रतिज्ञा सोडणे योग्य नाही.
13.252.39
कालेनायं जनः सर्वो निहतो रणमूर्धनि ।
वयं च कालेन हताः कालो हि परमेश्वरः ॥ १३.२५२.३९ ॥
कालामुळे हे सर्व लोक रणांगणाच्या अग्रभागी मारले गेले; आम्हीही कालामुळेच मारले गेलो; काल हाच परमेश्वर आहे.
13.252.40
न हि कालेन कालज्ञः स्पृष्टः शोचितुमर्हसि ।
कालो लोहितरक्ताक्षः कृष्णो दण्डी सनातनः ॥ १३.२५२.४० ॥
कालज्ञा, कालाने स्पर्श केलेल्या तुला शोक करणे योग्य नाही. काल रक्तासारखे लाल डोळे असलेला, काळा, दंडधारी आणि सनातन आहे.
13.252.41
तस्मात्कुन्तीसुत ज्ञातीन्नेह शोचितुमर्हसि ।
व्यपेतमन्युर्नित्यं त्वं भव कौरवनन्दन ॥ १३.२५२.४१ ॥
म्हणून, हे कुंतीपुत्रा, येथे नातेवाइकांसाठी तुला शोक करणे योग्य नाही. हे कौरवनंदना, तू नेहमी शोक व क्रोधरहित हो.
13.252.42
माधवस्यास्य महात्म्यं श्रुतं यत्कथितं मया ।
तदेव तावत्पर्याप्तं सज्जनस्य निदर्शनम् ॥ १३.२५२.४२ ॥
मी सांगितलेली आणि तू ऐकलेली ही माधवाची महती आत्तापुरती पुरेशी आहे; हे सज्जनाचे उदाहरण आहे.
13.252.43
व्यासस्य वचनं श्रुत्वा नारदस्य च धीमतः ।
स्वयं चैव महाराज कृष्णस्यार्हतमस्य वै ॥ १३.२५२.४३ ॥
व्यास आणि बुद्धिमान नारद यांचे वचन ऐकून, हे महाराजा, स्वतःही कृष्णाची ही योग्यता (जाणून).
13.252.44
प्रभावश्चर्षिपूगस्य कथितः सुमहान्मया ।
महेश्वरस्य संवादं शैलपुत्र्याश्च भारत ॥ १३.२५२.४४ ॥
ऋषिसमूहाचा महान प्रभाव मी सांगितला, आणि हे भारत, महेश्वर आणि शैलपुत्री (पार्वती) यांचा संवादही.
13.252.45
धारयिष्यति यश्चैनं महापुरुषसम्भवम् ।
शृणुयात्कथयेद्वा यः स श्रेयो लभते परम् ॥ १३.२५२.४५ ॥
महापुरुषापासून उत्पन्न झालेले हे जो धारण करेल, ऐकेल किंवा सांगेल, तो परम कल्याण प्राप्त करतो.
13.252.46
भवितारश्च तस्याथ सर्वे कामा यथेप्सिताः ।
प्रेत्य स्वर्गं च लभते नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ १३.२५२.४६ ॥
त्याच्या सर्व इच्छित कामना पूर्ण होतील; मृत्यूनंतर मनुष्य स्वर्ग प्राप्त करतो, यात संशय नाही.
13.252.47
न्याय्यं श्रेयोभिकामेन प्रतिपत्तुं जनार्दनः ।
एष एवाक्षयो विप्रैः स्तुतो राजञ्जनार्दनः ॥ १३.२५२.४७ ॥
कल्याणाची इच्छा करणाऱ्याने जनार्दनाचा स्वीकार करणे योग्य आहे; हे अक्षय जनार्दन ब्राह्मणांनी स्तुत्य मानले आहेत, हे राजा, जनार्दन.
13.252.48
महेश्वरमुखोत्सृष्टा ये च धर्मगुणाः स्मृताः ।
ते त्वया मनसा धार्याः कुरुराज दिवानिशम् ॥ १३.२५२.४८ ॥
महेश्वराच्या मुखातून निघालेले, स्मरण केलेले धर्मगुण, हे कुरुराजा, तू रात्रंदिवस मनात धारण करावेत.
13.252.49
एवं ते वर्तमानस्य सम्यग्दण्डधरस्य च ।
प्रजापालनदक्षस्य स्वर्गलोको भविष्यति ॥ १३.२५२.४९ ॥
असा आचरण करणारा, योग्य रीतीने दंड धारण करणारा आणि प्रजापालनात कुशल असलेल्या तुला स्वर्गलोक प्राप्त होईल.
13.252.50
धर्मोणापि सदा राजन्प्रजा रक्षितुमर्हसि ।
यस्तस्य विपुलो दण्डः सम्यग्धर्मः स कीर्त्यते ॥ १३.२५२.५० ॥
हे राजा, तू नेहमी धर्माने प्रजेचे रक्षण करावेस. त्यातील जो मोठा दंड आहे, त्यालाच सम्यक धर्म म्हटले जाते.
13.252.51
य एष कथितो राजन्मया सज्जनसन्निधौ ।
शङ्करस्योमया सार्धं संवादो धर्मसंहितः ॥ १३.२५२.५१ ॥
हे राजा, सज्जनांच्या सान्निध्यात मी जे सांगितले, ते उमेसह शंकराचे धर्मयुक्त संवाद आहे.
13.252.52
श्रुत्वा वा श्रोतुकामो वाऽप्यर्चयेद्वृषभध्वजम् ।
विशुद्धेनेह भावेन य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १३.२५२.५२ ॥
ऐकणाऱ्याने किंवा ऐकण्याची इच्छा असणाऱ्याने वृषभध्वजाची पूजा करावी; स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने येथे शुद्ध भावनेने असे करावे.
13.252.53
एष तस्यानवद्यस्य नारदस्य महात्मनः ।
संदेशो देवपूजार्थं तं तथा कुरु पाण्डव ॥ १३.२५२.५३ ॥
हा त्या निर्दोष महात्मा नारदाचा संदेश आहे, देवपूजेसाठी. हे पांडवा, तसेच कर.
13.252.54
एतदत्यद्भुतं वृत्तं पुण्ये हि भवति प्रभो ।
वासुदेवस्य कौन्तेय स्थाणोश्चैव स्वभावजम् ॥ १३.२५२.५४ ॥
हे प्रभो, ही अत्यंत अद्भुत घटना पुण्यस्थानी घडते; हे कौंतेया, ही वासुदेव आणि स्थाणू (शिव) यांच्या स्वभावातून उत्पन्न झाली आहे.
13.252.55
दशवर्शसहस्राणि बदर्यामेष शाश्वतः ।
तपश्चचार विपुलं सह गाण्डीवधन्वना ॥ १३.२५२.५५ ॥
या शाश्वत पुरुषाने बदरीमध्ये गाण्डीवधारी अर्जुनासह दहा हजार वर्षे महान तपश्चर्या केली.
13.252.56
त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनंजयौ ।
विदितौ नारदादेतौ मम व्यासाच्च पार्थिव ॥ १३.२५२.५६ ॥
हे राजा, हे दोघे त्रियुगी कमलनयन वासुदेव आणि धनंजय आहेत; हे मला नारद आणि व्यासांकडून कळले आहे.
13.252.57
बाल एव महाबाहुश्चकार कदनं महत् ।
कंसस्य पुण्डरीकाक्षो ज्ञातित्रामार्थकारणात् ॥ १३.२५२.५७ ॥
बालपणीच त्या महाबाहू कमलनयनाने ज्ञातींच्या रक्षणासाठी कंसाचा मोठा संहार केला.
13.252.58
कर्मणामस्य कौन्तेय नान्तं सङ्ख्यातुमुत्सहे ।
शाश्वतस्य पुराणस्य पुरुषस्य युधिष्ठिर ॥ १३.२५२.५८ ॥
हे कौंतेया, युधिष्ठिरा, या शाश्वत पुरातन पुरुषाच्या कर्मांचा अंत मोजण्यास मी समर्थ नाही.
13.252.59
ध्रुवं श्रेयः परं तात भविष्यति तवोत्तमम् ।
यस्य ते पुरुषव्याघ्रः सखा चायं जनार्दनः ॥ १३.२५२.५९ ॥
हे तात, तुला निश्चितच परम श्रेय प्राप्त होईल, कारण पुरुषव्याघ्र हे जनार्दन तुझे सखा आहेत.
13.252.60
दुर्योधनं तु शोचामि प्रेत्य लोकेऽपि दुर्मतिम् ।
यत्कृते पृथिवी सर्वा विनष्टा सहयद्विपा ॥ १३.२५२.६० ॥
पण दुर्बुद्धी दुर्योधनासाठी मी शोक करतो; ज्याच्यामुळे हत्ती-घोड्यांसह सर्व पृथ्वी नष्ट झाली, या लोकात आणि परलोकातही.
13.252.61
दुर्योधनापराधेन कर्णस्य शकुनेस्तथा ।
दुःशासनवतुर्थानां कुरवो निधनं गताः ॥ १३.२५२.६१ ॥
दुर्योधनाच्या अपराधामुळे, कर्ण आणि शकुनीच्या अपराधामुळे, तसेच दुःशासन आणि चौथ्याच्या कारणाने कुरू नाश पावले.
13.252.62
एवं सम्भाषमाणे तु गाङ्गेये पुरुषर्षभे ।
तूष्णीं बभूव कौरव्यो मध्ये तेषां महात्मनाम् ॥ १३.२५२.६२ ॥
अशा प्रकारे गाङ्गेय पुरुषश्रेष्ठ बोलत असताना, त्या महात्म्यांमध्ये कौरव मौन राहिला.
13.252.63
तच्छ्रुत्वा विस्मयं जग्मुर्धृतराष्ट्रादयो नृपाः ।
सम्पूज्य मनसा कृष्णं सर्वे प्राञ्जलयऽभवन् ॥ १३.२५२.६३ ॥
ते ऐकून धृतराष्ट्र इत्यादी राजे विस्मित झाले; मनात कृष्णाचा सन्मान करून सर्वजण हात जोडून उभे राहिले.
13.252.64
ऋषयश्चापि ते सर्वे नारदप्रमुखास्तदा ।
प्रतिगृह्याभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं प्रतिपूज्य च ॥ १३.२५२.६४ ॥
नारदादी प्रमुख सर्व ऋषींनीही ते वचन स्वीकारून त्याचा सन्मान करत आनंद व्यक्त केला.
13.252.65
इत्येतदखिलं सर्वैः पाण्डवो भ्रातृभिः सह ।
श्रुतवान्सुमहाश्चर्यं पुण्यं भीष्मानुशासनम् ॥ १३.२५२.६५ ॥
अशा प्रकारे पांडव आपल्या बंधूंसह अत्यंत अद्भुत आणि पुण्यकारक भीष्मोपदेश संपूर्णपणे ऐकता झाला.
13.252.66
युधिष्ठिरस्तु गाङ्गेयं विश्रान्तं भूरिदक्षिणम् ।
पुनरेव महाबुद्धिः पर्यपृच्छन्महीपतिः ॥ १३.२५२.६६ ॥
नंतर महाबुद्धिमान महीपती युधिष्ठिराने विश्रांती घेत असलेल्या, अपार ज्ञानी गाङ्गेय भीष्मांना पुन्हा प्रश्न विचारला.