મહાભારત · અધ્યાય 13.256
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.256.1
के पूज्याः के नमस्कार्या कथं वर्तेत केषु च ।
किमाचारः कीदृशेषु पितामह न रिष्यते ॥ १३.२५६.१ ॥
હે પિતામહ, કોની પૂજા કરવી, કોને નમસ્કાર કરવા, કોની સાથે કેવી રીતે વર્તવું, અને કેવા લોકો સાથે કેવો આચાર રાખવાથી નાશ થતો નથી?
13.256.2
ब्राह्मणानां परिभवः सादयेदपि देवताः ।
ब्राह्मणांस्तु नमस्कृत्य युधिष्ठिर न रिष्यते ॥ १३.२५६.२ ॥
બ્રાહ્મણોનો તિરસ્કાર દેવોને પણ પાડી શકે છે; પરંતુ હે યુધિષ્ઠિર, બ્રાહ્મણોને નમસ્કાર કરવાથી નાશ થતો નથી.
13.256.3
ते पूज्यास्ते नमस्कार्या वर्तेथास्तेषु पुत्रवत् ।
ते हि लोकानिमान्सर्वान्धारयन्ति मनीषिणः ॥ १३.२५६.३ ॥
તેઓ પૂજનીય છે, તેમને નમસ્કાર કરવા યોગ્ય છે; તેમની સાથે પુત્રની જેમ વર્તવું, કારણ કે તે મનીષીઓ આ સર્વ લોકને ધારણ કરે છે.
13.256.4
ब्राह्मणाः सर्वलोकानां महान्तो धर्मसेतवः ।
धनत्यागाभिरामास्चि वाक्सङ्गमधुराश्च ये ॥ १३.२५६.४ ॥
બ્રાહ્મણો સર્વ લોકના મહાન ધર્મસેતુ છે; ધનત્યાગમાં આનંદ માણનારા અને વાણી તથા સંગમાં મધુર છે.
13.256.5
रमणीयाश्च भूतानां नियमेन धृतव्रताः ।
प्रणेतारश्च कोशानां शास्त्राणां च यशस्विनः ॥ १३.२५६.५ ॥
તેઓ જીવોને રમણીય છે, નિયમથી વ્રતોમાં દૃઢ છે; કોશો અને શાસ્ત્રોના યશસ્વી પ્રણેતા છે.
13.256.6
तपो येषां धनं नित्यं वाक्चैव विपुलं बलम् ।
प्रसवाश्चैव धर्माणां धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १३.२५६.६ ॥
તપ જ જેમનું સદા ધન છે, વાણી જ જેમનું વિપુલ બળ છે, જે ધર્મોના ઉદ્ગમ છે; ધર્મજ્ઞ અને સૂક્ષ્મદર્શી છે.
13.256.7
धर्मकामाः स्थिता धर्मे सुकृतैर्धर्मसेवतः ।
यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ॥ १३.२५६.७ ॥
ધર્મની કામના કરનારા, ધર્મમાં સ્થિત, સત્કર્મો વડે ધર્મની સેવા કરનારા — તેમનો આશ્રય લઈને ચાર પ્રકારની સર્વ પ્રજા રહે છે.
13.256.8
पन्थानः सर्वनेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः ।
पितृपैतामहीं गुर्वीमुद्वहन्ति धुरं सदा ॥ १३.२५६.८ ॥
આ સનાતન માર્ગો સૌના માર્ગદર્શક છે, યજ્ઞને વહન કરનારા છે; તેઓ સદા પિતૃ-પિતામહનો ભારે ધૂંસરો ઉપાડે છે.
13.256.9
धुरि ये नावसीदन्ति विषमे सद्धया इव ।
पितृदेवातिथिमुखा हव्यकव्याग्रभोजिनः ॥ १३.२५६.९ ॥
જે વિષમ માર્ગે પણ સારા ઘોડાની જેમ ધૂંસરીમાં લથડતા નથી; પિતૃ, દેવ અને અતિથિને મુખ્ય રાખનારા, હવ્ય-કવ્યનો અગ્રભાગ ભોગવનારા.
13.256.10
भोजनादेव लोकांस्त्रींस्त्रायन्ते महतो भयात् ।
दीपः सर्वस्य लोकस्य चक्षुश्चक्षुष्मतामपि ॥ १३.२५६.१० ॥
ભોજન આપવાથી જ તેઓ ત્રણેય લોકને મહાન ભયથી બચાવે છે; તેઓ સમગ્ર જગતના દીપક છે, આંખવાળાની પણ આંખ છે.
13.256.11
सर्वशिल्पादिनिधयो निपुणाः सूक्ष्मदर्शिनः ।
गतिज्ञाः सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तकाः ॥ १३.२५६.११ ॥
તેઓ સર્વ કળાઓના મૂળ ભંડાર, નિપુણ, સૂક્ષ્મદર્શી છે; સર્વ પ્રાણીઓની ગતિ જાણનારા, અધ્યાત્મગતિનું ચિંતન કરનારા છે.
13.256.12
आदिमध्यावसानानां ज्ञातारश्छिन्नसंशयाः ।
परावरविशेषज्ञा गन्तारः परमां गतिम् ॥ १३.२५६.१२ ॥
આદિ, મધ્ય અને અંત જાણનારા; જેમના સંશયો છેદાઈ ગયા છે; પર-અવરનો ભેદ જાણનારા; પરમ ગતિ પામનારા.
13.256.13
विमुक्ता धूतपाप्मानो निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः ।
मानार्हा मानिता नित्यं ज्ञानविद्भिर्महात्मभिः ॥ १३.२५६.१३ ॥
મુક્ત, પાપ ખંખેરી નાખનારા, દ્વંદ્વોથી પર અને પરિગ્રહ વિનાના માન્ય છે; જ્ઞાની મહાત્માઓ દ્વારા સદા સન્માનિત થાય છે.
13.256.14
चन्दने मलपङ्के च भोजनेऽभोजने समाः ।
समं येषां दुकूलं च शाणक्षौमाजिनानि च ॥ १३.२५६.१४ ॥
ચંદન અને મળ-કીચડમાં, ભોજન અને અભોજનમાં તેઓ સમાન રહે છે; રેશમી વસ્ત્ર, શણ, લિનન અને મૃગચર્મ તેમને એકસમાન છે.
13.256.15
तिष्ठेयुरप्यभुञ्जाना बहूनि दिवसान्यपि ।
शोषयेयुश्च गात्राणि स्वाध्यायैः संयतेन्द्रियाः ॥ १३.२५६.१५ ॥
ઘણા દિવસો સુધી ભોજન વિના પણ તેઓ રહી શકે છે; ઇન્દ્રિયોને સંયમિત રાખી સ્વાધ્યાયથી પોતાના દેહને પણ સુકવી શકે છે.
13.256.16
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्यदैवतम् ।
लोकानन्यान्सृजेयुस्ते लोकपालांश्च कोपिताः ॥ १३.२५६.१६ ॥
ક્રોધિત થાય તો તેઓ અદૈવને દૈવ અને દૈવને અદૈવ બનાવી શકે; અન્ય લોકો અને લોકપાલોનું પણ સર્જન કરી શકે.
13.256.17
अपेयः सागरो येषामपि सापान्महात्मनाम् ।
येषां कोपाग्निरद्यापि दण्डके नोपशाम्यति ॥ १३.२५६.१७ ॥
જે મહાત્માઓને માટે સમુદ્ર પણ પીવા યોગ્ય નથી, અને જેમનો કોપાગ્નિ આજે પણ દંડકારણ્યમાં શાંત થયો નથી.
13.256.18
देवानामपि ये देवाः कारणं कारणस्य च ।
प्रमामस्य प्रमाणं च तस्मान्नाभिभवेद्बुधः ॥ १३.२५६.१८ ॥
જે દેવોના પણ દેવ, કારણના પણ કારણ અને પ્રમાણના પણ પ્રમાણ છે; તેથી બુદ્ધિમાને તેમનો તિરસ્કાર ન કરવો.
13.256.19
तेषां वृद्धाश्च बालाश्च सर्वे सन्मार्गदर्शिनः ।
तपोविद्याविशेषात्तु मानयन्ति परस्परम् ॥ १३.२५६.१९ ॥
તેમનામાં વૃદ્ધો અને બાળકો બધા સન્માર્ગ બતાવનારા છે; તપ અને વિદ્યાની વિશેષતાથી તેઓ એકબીજાનું સન્માન કરે છે.
13.256.20
अविद्वान्ब्राह्मणो देवः पात्रं वै पावनं महत् ।
विद्वान्भूयस्तरो देवः पूर्णसागरसन्निभः ॥ १३.२५६.२० ॥
અવિદ્વાન બ્રાહ્મણ પણ દેવ છે, તે મહાન પાવન પાત્ર છે; વિદ્વાન તો વધુ દેવ છે, ભરેલા સાગર સમાન.
13.256.21
अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत् ।
प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाऽग्निर्दैवतं महत् ॥ १३.२५६.२१ ॥
અવિદ્વાન અને વિદ્વાન બંને બ્રાહ્મણ મહાન દેવ છે, જેમ પ્રજ્વલિત અને અપ્રજ્વલિત અગ્નિ બંને મહાન દેવ છે.
13.256.22
श्मशाने ह्यपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति ।
हविर्यज्ञे च विधिवद्भूय एवाभिशोभते ॥ १३.२५६.२२ ॥
સ્મશાનમાં પણ તેજસ્વી પાવક કદી દૂષિત થતો નથી, અને હવિર્યજ્ઞમાં વિધિપૂર્વક તે વધુ શોભે છે.
13.256.23
एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तते सर्वकर्मसु ।
सर्वथा ब्राह्मणो मान्यो दैवतं विद्धि तत्परम् ॥ १३.२५६.२३ ॥
એ રીતે, તે સર્વ કર્મોમાં અનિષ્ટ કાર્યોમાં વર્તતો હોય તો પણ બ્રાહ્મણ સર્વથા માન્ય છે; તેને જ પરમ દેવ જાણ.