महाभारत · अध्याय 13.256
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.256.1
के पूज्याः के नमस्कार्या कथं वर्तेत केषु च ।
किमाचारः कीदृशेषु पितामह न रिष्यते ॥ १३.२५६.१ ॥
हे पितामह, कोणाची पूजा करावी, कोणाला नमस्कार करावा, कोणाशी कसे वागावे, आणि कोणत्या प्रकारच्या लोकांशी कोणते आचरण केल्याने हानी होत नाही?
13.256.2
ब्राह्मणानां परिभवः सादयेदपि देवताः ।
ब्राह्मणांस्तु नमस्कृत्य युधिष्ठिर न रिष्यते ॥ १३.२५६.२ ॥
ब्राह्मणांचा अपमान देवतांनाही पतन पावायला लावू शकतो; पण हे युधिष्ठिरा, ब्राह्मणांना नमस्कार केल्याने हानी होत नाही.
13.256.3
ते पूज्यास्ते नमस्कार्या वर्तेथास्तेषु पुत्रवत् ।
ते हि लोकानिमान्सर्वान्धारयन्ति मनीषिणः ॥ १३.२५६.३ ॥
ते पूज्य आहेत, त्यांना नमस्कार करावा; त्यांच्याशी पुत्राप्रमाणे वागावे, कारण ते मनीषी हे सर्व लोक धारण करतात.
13.256.4
ब्राह्मणाः सर्वलोकानां महान्तो धर्मसेतवः ।
धनत्यागाभिरामास्चि वाक्सङ्गमधुराश्च ये ॥ १३.२५६.४ ॥
ब्राह्मण सर्व लोकांचे महान धर्मसेतू आहेत; धनत्यागात आनंद मानणारे आणि वाणी व सहवासात मधुर आहेत.
13.256.5
रमणीयाश्च भूतानां नियमेन धृतव्रताः ।
प्रणेतारश्च कोशानां शास्त्राणां च यशस्विनः ॥ १३.२५६.५ ॥
ते प्राण्यांना रमणीय आहेत, नियमाने व्रतांत दृढ आहेत; कोश व शास्त्रांचे यशस्वी प्रणेते आहेत.
13.256.6
तपो येषां धनं नित्यं वाक्चैव विपुलं बलम् ।
प्रसवाश्चैव धर्माणां धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १३.२५६.६ ॥
तप हेच ज्यांचे नित्य धन, वाणी हेच ज्यांचे विपुल बल, जे धर्मांचे उगमस्थान आहेत; धर्मज्ञ व सूक्ष्मदर्शी आहेत.
13.256.7
धर्मकामाः स्थिता धर्मे सुकृतैर्धर्मसेवतः ।
यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः ॥ १३.२५६.७ ॥
धर्माची कामना करणारे, धर्मात स्थित असलेले, सत्कर्मांनी धर्माची सेवा करणारे — त्यांच्या आश्रयाने चार प्रकारच्या सर्व प्रजा टिकून राहतात.
13.256.8
पन्थानः सर्वनेतारो यज्ञवाहाः सनातनाः ।
पितृपैतामहीं गुर्वीमुद्वहन्ति धुरं सदा ॥ १३.२५६.८ ॥
हे सनातन मार्ग सर्वांचे नेते आहेत, यज्ञाचे वाहक आहेत; ते सदैव पितृ-पितामहांचे भारी जू वाहतात.
13.256.9
धुरि ये नावसीदन्ति विषमे सद्धया इव ।
पितृदेवातिथिमुखा हव्यकव्याग्रभोजिनः ॥ १३.२५६.९ ॥
जे विषम मार्गावरही उत्तम घोड्यांप्रमाणे जुंप्यात डगमगत नाहीत; पितर, देव आणि अतिथी ज्यांच्या मुखी आहेत, आणि हव्य-कव्याचा अग्रभाग जे भक्षण करतात.
13.256.10
भोजनादेव लोकांस्त्रींस्त्रायन्ते महतो भयात् ।
दीपः सर्वस्य लोकस्य चक्षुश्चक्षुष्मतामपि ॥ १३.२५६.१० ॥
अन्न देण्यानेच ते तिन्ही लोकांना मोठ्या भयापासून वाचवतात; ते सर्व जगाचा दीप आहेत, डोळस लोकांचेही डोळे आहेत.
13.256.11
सर्वशिल्पादिनिधयो निपुणाः सूक्ष्मदर्शिनः ।
गतिज्ञाः सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तकाः ॥ १३.२५६.११ ॥
ते सर्व कलांचे मूळ साठे, निपुण, सूक्ष्मदर्शी आहेत; सर्व प्राण्यांची गती जाणणारे, अध्यात्मगतीचा विचार करणारे आहेत.
13.256.12
आदिमध्यावसानानां ज्ञातारश्छिन्नसंशयाः ।
परावरविशेषज्ञा गन्तारः परमां गतिम् ॥ १३.२५६.१२ ॥
आदी, मध्य आणि अंत जाणणारे; ज्यांचे संशय छिन्न झाले आहेत; पर-अवराचा भेद जाणणारे; परम गती प्राप्त करणारे.
13.256.13
विमुक्ता धूतपाप्मानो निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः ।
मानार्हा मानिता नित्यं ज्ञानविद्भिर्महात्मभिः ॥ १३.२५६.१३ ॥
मुक्त, पापे झटकून टाकलेले, द्वंद्वातीत आणि परिग्रहरहित असे लोक मानास पात्र असतात; ज्ञानी महात्म्यांकडून ते नेहमी सन्मानित होतात.
13.256.14
चन्दने मलपङ्के च भोजनेऽभोजने समाः ।
समं येषां दुकूलं च शाणक्षौमाजिनानि च ॥ १३.२५६.१४ ॥
चंदनात आणि मळ-चिखलात, भोजनात आणि अभोजनात ते समान असतात; रेशमी वस्त्र, ताग, अंबाडी आणि हरणाचे कातडे त्यांना सारखेच असतात.
13.256.15
तिष्ठेयुरप्यभुञ्जाना बहूनि दिवसान्यपि ।
शोषयेयुश्च गात्राणि स्वाध्यायैः संयतेन्द्रियाः ॥ १३.२५६.१५ ॥
अनेक दिवस भोजन न करता ते राहू शकतात; इंद्रिये संयमित ठेवून स्वाध्यायाने ते आपली शरीरेही सुकवू शकतात.
13.256.16
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्यदैवतम् ।
लोकानन्यान्सृजेयुस्ते लोकपालांश्च कोपिताः ॥ १३.२५६.१६ ॥
कोपले तर ते अदैवाला दैवत करू शकतात, दैवतालाही अदैवत करू शकतात; इतर लोकांची निर्मिती करू शकतात आणि लोकपालांचीही.
13.256.17
अपेयः सागरो येषामपि सापान्महात्मनाम् ।
येषां कोपाग्निरद्यापि दण्डके नोपशाम्यति ॥ १३.२५६.१७ ॥
ज्या महात्म्यांसाठी समुद्रही पिण्यायोग्य नाही, ज्यांचा कोपाग्नी आजही दंडकारण्यात शांत झालेला नाही.
13.256.18
देवानामपि ये देवाः कारणं कारणस्य च ।
प्रमामस्य प्रमाणं च तस्मान्नाभिभवेद्बुधः ॥ १३.२५६.१८ ॥
जे देवांचेही देव, कारणाचेही कारण आणि प्रमाणाचेही प्रमाण आहेत; म्हणून बुद्धिमानाने त्यांचा अपमान करू नये.
13.256.19
तेषां वृद्धाश्च बालाश्च सर्वे सन्मार्गदर्शिनः ।
तपोविद्याविशेषात्तु मानयन्ति परस्परम् ॥ १३.२५६.१९ ॥
त्यांच्यात वृद्ध आणि बालकसुद्धा सर्व सन्मार्ग दाखवणारे आहेत; तप आणि विद्येच्या विशेषतेमुळे ते एकमेकांचा सन्मान करतात.
13.256.20
अविद्वान्ब्राह्मणो देवः पात्रं वै पावनं महत् ।
विद्वान्भूयस्तरो देवः पूर्णसागरसन्निभः ॥ १३.२५६.२० ॥
अविद्वान ब्राह्मणही देव आहे, तो महान पावन पात्र आहे; विद्वान तर अधिक देव आहे, परिपूर्ण सागरासारखा.
13.256.21
अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत् ।
प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाऽग्निर्दैवतं महत् ॥ १३.२५६.२१ ॥
अविद्वान आणि विद्वान दोघेही ब्राह्मण महान देव आहेत, जसा प्रज्वलित आणि अप्रज्वलित अग्नी हा महान देव आहे.
13.256.22
श्मशाने ह्यपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति ।
हविर्यज्ञे च विधिवद्भूय एवाभिशोभते ॥ १३.२५६.२२ ॥
स्मशानातही तेजस्वी पावक कधी दूषित होत नाही, आणि हविर्यज्ञात विधिपूर्वक तो अधिकच शोभतो.
13.256.23
एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तते सर्वकर्मसु ।
सर्वथा ब्राह्मणो मान्यो दैवतं विद्धि तत्परम् ॥ १३.२५६.२३ ॥
असे जरी तो सर्व कर्मांत अनिष्ट गोष्टींमध्ये वागत असला, तरी ब्राह्मण सर्वथा मान्य आहे; त्यालाच परम देव समज.