Mahābhārata · Adhyāya 13.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.261.1
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत् ।
शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रेः सुमहात्मनः ॥ १३.२६१.१ ॥
Thus addressed, Arjuna fell silent; then Vāyu said to him: Listen to the deed of the great-souled Atri, best of the Haihayas.
13.261.2
घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवाः ।
अविद्यत शरैस्तत्र स्वर्भानुः सोमभास्करौ ॥ १३.२६१.२ ॥
In the terrible darkness, gods and demons fought together; there Svarbhānu pierced the moon and the sun with arrows.
13.261.3
अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते स्म दानवैः ।
देवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा ॥ १३.२६१.३ ॥
Then they, seized by the darkness, were being slain by the dānavas; O tiger among kings, the gods were then being killed along with the strong.
13.261.4
असुरेर्वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकसः ।
अपश्यन्त तपस्यन्तमत्रिं विप्रं तपोधनम् ॥ १३.२६१.४ ॥
Struck down by the asuras, their life-breath fading, the heavenly ones saw the brahmin Atri, whose wealth is austerity, performing penance.
13.261.5
अथैनमब्रुवन्देवाः शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम् ।
असुरेरिषुभिर्विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ ॥ १३.२६१.५ ॥
Then the gods said to him, whose anger is calmed and who has conquered his senses: By the asuras' arrows these two, the moon and the sun, have been pierced.
13.261.6
वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसा वृते ।
नाधिगच्छाम शान्तिं च भयात्त्रायस्व नः प्रभो ॥ १३.२६१.६ ॥
We too, surrounded by darkness, are being slain by enemies, and find no peace. O lord, protect us from fear.
13.261.7
कथं रक्षामि भवतस्तेऽब्रुवंश्चन्द्रमा भव ।
तिमिरघ्नश्च सविता दस्युहन्ता च नो भव ॥ १३.२६१.७ ॥
Atri said: How shall I protect you? They said: 'Become the moon, and become Savitṛ, destroyer of darkness, and become the slayer of our enemies.'
13.261.8
एवमुक्तस्तदात्रिर्वै तमोनुदभवच्छशी ।
अपश्यत्सौम्यभावाच्च सोमवत्प्रियदर्शनः ॥ १३.२६१.८ ॥
Thus addressed, Atri then became the moon, the dispeller of darkness; and by his gentle nature, he was pleasant to behold, like the moon.
13.261.9
दृष्ट्वा नातिप्रभं सोमं तथा सूर्यं च पार्थिव ।
प्रकाशमकरोदत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे ॥ १३.२६१.९ ॥
O king, seeing that the moon and the sun were not very bright, Atri, in battle, produced light by his own austerity.
13.261.10
जगद्वितिमिरं चापि प्रदीप्तमकरोत्तदा ।
व्यजयच्छत्रुसङ्घांश्च देवानां स्वेन तेजसा ॥ १३.२६१.१० ॥
Then he made the world free of darkness and blazing, and by his own brilliance he conquered the hosts of enemies and the enemies of the gods.
13.261.11
अत्रिणा दह्यमानांस्तान्दृष्ट्वा देवा महासुरान् ।
पराक्रमैस्तेऽपिं तदा व्यघ्नन्नत्रिसुरक्षिताः।
उद्भासितश्च सविता देवास्त्राता हतासुराः ॥ १३.२६१.११ ॥
Seeing the great asuras being burned by Atri, the gods, well protected by Atri, then struck them down with their valour; Savitṛ shone forth, the gods were saved, and the asuras were slain.
13.261.12
अत्रिणा त्वथ सोमत्वं कृतमुत्तमतेजसा ।
द्विजेनाग्निद्वितीयेनि जपता चर्मवाससा ॥ १३.२६१.१२ ॥
Then Atri, the twice-born of supreme brilliance, reciting with fire as his second and clad in a hide, achieved the state of Soma.
13.261.13
फलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम् ।
तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रेः सुमहात्मनः।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वमत्रितः क्षत्रियं वरम् ॥ १३.२६१.१३ ॥
O royal sage, behold the deed Atri performed by living on fruit. Atri's deed has already been told at length, that of the greatly noble Atri. I shall tell another, or you, O excellent warrior, ask Atri for another.
13.261.14
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत् ।
शृणु राजन्महत्कर्म च्यवनस्य महात्मनः ॥ १३.२६१.१४ ॥
Thus addressed, Arjuna fell silent. Then Vāyu spoke: Listen, O king, to the great deed of the greatly noble Cyavana.
13.261.15
अश्विनोः प्रतिसंश्रुत्य च्यवनः पाकशासनम् ।
प्रोवाच सहितो देवैः सोमपावश्विनौ कुरु ॥ १३.२६१.१५ ॥
Having given his word to the Aśvins, Cyavana, together with the gods, spoke to Pākaśāsana (Indra): Make the Aśvins drinkers of Soma.
13.261.16
अस्माभिर्निन्दितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम् ।
देवैर्न सम्मितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व नः ॥ १३.२६१.१६ ॥
How could these two, reproached by us, become drinkers of Soma? The gods have not accepted them. Therefore do not speak thus to us.
13.261.17
अश्विभ्यां सह नेच्छामः सोमं पातुं महाव्रत ।
यदन्यद्वक्ष्यसे विप्र तत्करिष्याम ते वचः ॥ १३.२६१.१७ ॥
O one of great vows, we do not wish to drink Soma together with the Aśvins. O brahmin, whatever else you say, we shall do as you command.
13.261.18
पिबेतामश्विनौ सोमं भवद्भिः सहिताविमौ ।
उभावेतावपि सुरौ सूर्यपुत्रौ सुरेश्वर ॥ १३.२६१.१८ ॥
Let these two Aśvins drink Soma together with you. O lord of the gods, these two are also gods, sons of the Sun.
13.261.19
क्रियतां मद्वचो देवा यथा वै समुदाहृतम् ।
एतद्वः कुर्वतां श्रेयो भवेन्नैतदकुर्वताम् ॥ १३.२६१.१९ ॥
O gods, do as I have said. It will be good for you if you do this, and not good for those who do not.
13.261.20
अश्विभ्यां सह सोमं वै न पास्यामि द्विजोत्तम ।
पिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुमिहोत्सहे ॥ १३.२६१.२० ॥
O best of the twice-born, I will not drink soma together with the Aśvins. Let others drink as they wish; I am not willing to drink it here.
13.261.21
न चेत्करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदन ।
मया प्रमथितः सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे ॥ १३.२६१.२१ ॥
O slayer of Bala, if you do not do what I have said, you will at once be crushed by me and will drink soma at the sacrifice.
13.261.22
ततः कर्म समारब्धं हिताय सहसाऽश्विनोः ।
च्यवनेनि ततो मन्त्रैरभिभूताः सुराऽभवन् ॥ १३.२६१.२२ ॥
Then the rite for the benefit of the Aśvins was suddenly begun. Then Cyavana overpowered the gods by means of mantras.
13.261.23
तत्तु कर्म समारब्धं दृष्ट्वेन्द्रः क्रोधमूर्च्छितः ।
उद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत् ॥ १३.२६१.२३ ॥
Seeing that rite begun, Indra, as if faint with anger, raised a huge mountain and rushed toward Cyavana.
13.261.24
तथा वज्रेम भगवानमर्षाकुललोचनः ।
तमापतन्तं दृष्ट्वैव च्यवनस्तपसाऽन्वितः ॥ १३.२६१.२४ ॥
Thus the lord Indra, his eyes agitated with fury, rushed with the thunderbolt; and Cyavana, seeing him charging upon him, stood endowed with the power of austerity.
13.261.25
अद्भिः सिक्त्वाऽस्तम्ययतं सवज्रं सहपर्वतम् ।
अथेन्द्रस्य महाघोरं सोऽसृजच्छत्रुमेव हि ॥ १३.२६१.२५ ॥
Sprinkling it with water, he produced that dreadful enemy of Indra, hurled down together with the thunderbolt and the mountain.
13.261.26
मदं नामाहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनिः ।
तस्य दन्तसहस्रं तु बभूव शतयोजनम् ॥ १३.२६१.२६ ॥
The great sage created a being named Mada, made of oblations, with gaping jaws; its teeth numbered a thousand and it spanned a hundred yojanas.
13.261.27
द्वियोजनशतास्तस्य दंष्ट्राः परमदारुणाः ।
हनुस्तस्याभवद्भूमावास्यं चास्यास्पृशद्दिवम् ॥ १३.२६१.२७ ॥
Its tusks spanned two hundred yojanas and were most terrible; its jaw rested upon the earth, and its mouth touched the sky.
13.261.28
जिह्वामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवाः सवासवाः ।
तिमेरास्यमनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे ॥ १३.२६१.२८ ॥
At the root of its tongue stood all the gods together with Vāsava, as fish in the great ocean come into the mouth of a timi.
13.261.29
ते सम्मन्त्र्य ततो देवा मदस्यास्य समीपगाः ।
अब्रुवन्सहिताः शक्रं प्रणमास्मै द्विजातये ॥ १३.२६१.२९ ॥
Then the gods who stood near this Mada, having taken counsel together, said to Śakra: 'Bow down to this twice-born one.'
13.261.30
अश्विभ्यां सह सोमं च पिबाम विगतज्वराः ।
ततः स प्रणतः शक्रश्चकार च्यवनस्य तत् ॥ १३.२६१.३० ॥
'Let us drink soma together with the Aśvins, free from distress.' Then Śakra, bowing low, did that for Cyavana.
13.261.31
च्यवनः कृतवानेतावश्विनौ सोमपायिनौ ।
ततः प्रत्याहरत्कर्म मदं च व्यभजन्मुनिः ॥ १३.२६१.३१ ॥
Cyavana made these two Aśvins drinkers of soma. Then the sage withdrew that act and divided the intoxication.
13.261.32
अक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ।
एतैर्दोषैर्नरा राजन्क्षयं यान्ति न संशयः ॥ १३.२६१.३२ ॥
In dice, in hunting, in drink, and in women, O king, the mighty man is attached; by these faults men surely go to ruin, without doubt.
13.261.33
तस्मादेतान्नरो नित्यं दूरतः परिवर्जयेतद् ॥ १३.२६१.३३ ॥
Therefore a man should always keep far away from these.
13.261.34
एतत्ते च्यवनस्यापि कर्मि राजन्प्रकीर्तितम् ।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वं क्षत्रियं ब्राह्मणाद्वरम् ॥ १३.२६१.३४ ॥
O king, this deed of Cyavana has been related to you. I will tell another, or you tell one: is a kṣatriya superior to a brāhmaṇa?