મહાભારત · અધ્યાય 13.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.261.1
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत् ।
शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रेः सुमहात्मनः ॥ १३.२६१.१ ॥
આમ કહેવાતાં અર્જુન મૌન રહ્યો; ત્યારે વાયુએ તેને કહ્યું: હૈહયોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાત્મા અત્રિનું કર્મ સાંભળ.
13.261.2
घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवाः ।
अविद्यत शरैस्तत्र स्वर्भानुः सोमभास्करौ ॥ १३.२६१.२ ॥
ભયંકર અંધકારમાં દેવો અને દાનવો સાથે મળીને લડ્યા; ત્યાં સ્વર્ભાનુએ બાણો વડે ચંદ્ર અને સૂર્યને વીંધ્યા.
13.261.3
अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते स्म दानवैः ।
देवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा ॥ १३.२६१.३ ॥
ત્યારે તેઓ અંધકારથી ઘેરાઈને દાનવો વડે મરાઈ રહ્યા હતા; હે નૃપશાર્દૂલ, ત્યારે દેવો બળવાનો સાથે જ મરાઈ રહ્યા હતા.
13.261.4
असुरेर्वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकसः ।
अपश्यन्त तपस्यन्तमत्रिं विप्रं तपोधनम् ॥ १३.२६१.४ ॥
અસુરો વડે મારાતા, પ્રાણ ક્ષીણ થતા સ્વર્ગવાસીઓએ તપ કરતા તપોધન બ્રાહ્મણ અત્રિને જોયા.
13.261.5
अथैनमब्रुवन्देवाः शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम् ।
असुरेरिषुभिर्विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ ॥ १३.२६१.५ ॥
ત્યારે દેવોએ શાંતક્રોધ, જિતેન્દ્રિય એવા તેને કહ્યું: અસુરોનાં બાણોથી આ ચંદ્ર અને આદિત્ય બંને વીંધાયેલા છે.
13.261.6
वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसा वृते ।
नाधिगच्छाम शान्तिं च भयात्त्रायस्व नः प्रभो ॥ १३.२६१.६ ॥
અમે પણ અંધકારથી ઘેરાઈને શત્રુઓ વડે મરાઈ રહ્યા છીએ; શાંતિ પામતા નથી. હે પ્રભુ, ભયથી અમારું રક્ષણ કરો.
13.261.7
कथं रक्षामि भवतस्तेऽब्रुवंश्चन्द्रमा भव ।
तिमिरघ्नश्च सविता दस्युहन्ता च नो भव ॥ १३.२६१.७ ॥
અત્રિ બોલ્યા: હું તમારું રક્ષણ કેવી રીતે કરું? તેઓ બોલ્યા, 'તું ચંદ્ર બન, અને અંધકારનો નાશ કરનાર સવિતા તથા અમારા શત્રુઓનો સંહારક બન.'
13.261.8
एवमुक्तस्तदात्रिर्वै तमोनुदभवच्छशी ।
अपश्यत्सौम्यभावाच्च सोमवत्प्रियदर्शनः ॥ १३.२६१.८ ॥
આમ કહેવાતાં અત્રિ અંધકાર દૂર કરનાર ચંદ્ર બન્યા; સૌમ્ય સ્વભાવથી ચંદ્રની જેમ પ્રિયદર્શન બન્યા.
13.261.9
दृष्ट्वा नातिप्रभं सोमं तथा सूर्यं च पार्थिव ।
प्रकाशमकरोदत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे ॥ १३.२६१.९ ॥
હે રાજન્, ચંદ્ર અને સૂર્યને બહુ તેજસ્વી ન જોઈને અત્રિએ યુદ્ધમાં પોતાના તપથી પ્રકાશ ઉત્પન્ન કર્યો.
13.261.10
जगद्वितिमिरं चापि प्रदीप्तमकरोत्तदा ।
व्यजयच्छत्रुसङ्घांश्च देवानां स्वेन तेजसा ॥ १३.२६१.१० ॥
ત્યારે તેણે જગતને અંધકારરહિત અને પ્રકાશિત કર્યું; પોતાના તેજથી શત્રુસમૂહો અને દેવોના શત્રુઓને જીત્યા.
13.261.11
अत्रिणा दह्यमानांस्तान्दृष्ट्वा देवा महासुरान् ।
पराक्रमैस्तेऽपिं तदा व्यघ्नन्नत्रिसुरक्षिताः।
उद्भासितश्च सविता देवास्त्राता हतासुराः ॥ १३.२६१.११ ॥
અત્રિથી બળાતા તે મહાસુરોને જોઈને, અત્રિથી સારી રીતે રક્ષિત દેવોએ ત્યારે પોતાના પરાક્રમથી તેમને પ્રહાર કર્યા; સવિતા ચમક્યા, દેવો રક્ષાયા, અસુરો હણાયા.
13.261.12
अत्रिणा त्वथ सोमत्वं कृतमुत्तमतेजसा ।
द्विजेनाग्निद्वितीयेनि जपता चर्मवाससा ॥ १३.२६१.१२ ॥
ત્યારે અત્રિએ, ઉત્તમ તેજવાળા દ્વિજે, અગ્નિને બીજો રાખીને જપ કરતાં, ચર્મવસ્ત્ર ધારણ કરીને સોમત્વ સિદ્ધ કર્યું.
13.261.13
फलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम् ।
तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रेः सुमहात्मनः।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वमत्रितः क्षत्रियं वरम् ॥ १३.२६१.१३ ॥
હે રાજર્ષિ, ફળાહારથી અત્રિએ કરેલું કર્મ જુઓ. તે મહાત્મા અત્રિના કર્મનું પણ વિસ્તારથી વર્ણન થયું છે. હું બીજું કહું છું, અથવા હે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિય, તમે અત્રિ પાસેથી બીજું કહો.
13.261.14
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत् ।
शृणु राजन्महत्कर्म च्यवनस्य महात्मनः ॥ १३.२६१.१४ ॥
આમ કહેવાયું ત્યારે અર્જુન મૌન થઈ ગયા. પછી વાયુએ કહ્યું: હે રાજન, મહાત્મા ચ્યવનનું મહાન કર્મ સાંભળો.
13.261.15
अश्विनोः प्रतिसंश्रुत्य च्यवनः पाकशासनम् ।
प्रोवाच सहितो देवैः सोमपावश्विनौ कुरु ॥ १३.२६१.१५ ॥
અશ્વિનીઓને વચન આપીને ચ્યવને દેવો સાથે રહેલા પાકશાસન (ઇન્દ્ર)ને કહ્યું: અશ્વિનીઓને સોમપાયી બનાવો.
13.261.16
अस्माभिर्निन्दितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम् ।
देवैर्न सम्मितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व नः ॥ १३.२६१.१६ ॥
આપણા વડે નિંદિત આ બંને સોમપાયી કેમ થઈ શકે? દેવોએ તેમને સ્વીકાર્યા નથી; તેથી અમને આવું ન કહો.
13.261.17
अश्विभ्यां सह नेच्छामः सोमं पातुं महाव्रत ।
यदन्यद्वक्ष्यसे विप्र तत्करिष्याम ते वचः ॥ १३.२६१.१७ ॥
હે મહાવ્રત, અમે અશ્વિનીઓ સાથે સોમ પીવાની ઇચ્છા રાખતા નથી. હે વિપ્ર, તમે બીજું જે કહેશો તે તમારા વચન પ્રમાણે અમે કરીશું.
13.261.18
पिबेतामश्विनौ सोमं भवद्भिः सहिताविमौ ।
उभावेतावपि सुरौ सूर्यपुत्रौ सुरेश्वर ॥ १३.२६१.१८ ॥
આ બંને અશ્વિનીઓ તમારી સાથે સોમ પીઓ. હે સુરેશ્વર, આ બંને પણ દેવ છે; સૂર્યના પુત્રો છે.
13.261.19
क्रियतां मद्वचो देवा यथा वै समुदाहृतम् ।
एतद्वः कुर्वतां श्रेयो भवेन्नैतदकुर्वताम् ॥ १३.२६१.१९ ॥
હે દેવો, મેં કહ્યું તેમ કરો. આ કરનારાનું કલ્યાણ થશે, નહીં કરનારાનું નહીં.
13.261.20
अश्विभ्यां सह सोमं वै न पास्यामि द्विजोत्तम ।
पिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुमिहोत्सहे ॥ १३.२६१.२० ॥
હે દ્વિજોત્તમ, અશ્વિનીઓ સાથે હું સોમ પીશ નહીં. બીજાઓ ઇચ્છા મુજબ પીએ; હું અહીં પીવા તૈયાર નથી.
13.261.21
न चेत्करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदन ।
मया प्रमथितः सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे ॥ १३.२६१.२१ ॥
હે બલસૂદન, જો તું મારું વચન નહીં પાળે, તો મારાથી તરત જ પરાસ્ત થઈને યજ્ઞમાં સોમ પીશે.
13.261.22
ततः कर्म समारब्धं हिताय सहसाऽश्विनोः ।
च्यवनेनि ततो मन्त्रैरभिभूताः सुराऽभवन् ॥ १३.२६१.२२ ॥
પછી અશ્વિનીઓના હિત માટે તે કર્મ તરત આરંભાયું. ત્યારે ચ્યવને મંત્રોથી દેવોને વશ કરી લીધા.
13.261.23
तत्तु कर्म समारब्धं दृष्ट्वेन्द्रः क्रोधमूर्च्छितः ।
उद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत् ॥ १३.२६१.२३ ॥
તે કર્મ શરૂ થયેલું જોઈને ઇન્દ્ર ક્રોધથી જાણે મૂર્છિત થઈ ગયો, અને મોટો પર્વત ઊંચકીને ચ્યવન તરફ દોડ્યો.
13.261.24
तथा वज्रेम भगवानमर्षाकुललोचनः ।
तमापतन्तं दृष्ट्वैव च्यवनस्तपसाऽन्वितः ॥ १३.२६१.२४ ॥
એ રીતે ક્રોધથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળો ભગવાન ઇન્દ્ર વજ્ર લઈને ધસ્યો. તેને આક્રમણ કરતો જોઈ ચ્યવન તપના બળથી યુક્ત થઈ ઊભો રહ્યો.
13.261.25
अद्भिः सिक्त्वाऽस्तम्ययतं सवज्रं सहपर्वतम् ।
अथेन्द्रस्य महाघोरं सोऽसृजच्छत्रुमेव हि ॥ १३.२६१.२५ ॥
પાણી છાંટીને તેમણે વજ્ર અને પર્વત સાથે ફેંકાયેલા ઇન્દ્રના એ અતિ ભયંકર શત્રુને સર્જ્યો.
13.261.26
मदं नामाहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनिः ।
तस्य दन्तसहस्रं तु बभूव शतयोजनम् ॥ १३.२६१.२६ ॥
મહામુનિએ આહુતિઓથી બનાવેલો, ફાટેલા મુખવાળો 'મદ' નામનો એ અસુર સર્જ્યો; તેને હજાર દાંત હતા અને તેનો વિસ્તાર સો યોજન હતો.
13.261.27
द्वियोजनशतास्तस्य दंष्ट्राः परमदारुणाः ।
हनुस्तस्याभवद्भूमावास्यं चास्यास्पृशद्दिवम् ॥ १३.२६१.२७ ॥
તેની દાઢો બસો યોજન વિસ્તારની અને અતિ ભયંકર હતી; તેનો જડબો ભૂમિ પર હતો અને તેનું મુખ આકાશને સ્પર્શતું હતું.
13.261.28
जिह्वामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवाः सवासवाः ।
तिमेरास्यमनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे ॥ १३.२६१.२८ ॥
તેની જીભના મૂળમાં વાસવ સહિત બધા દેવો રહ્યા; જેમ મહાસાગરમાં માછલીઓ તિમીના મુખમાં પહોંચે.
13.261.29
ते सम्मन्त्र्य ततो देवा मदस्यास्य समीपगाः ।
अब्रुवन्सहिताः शक्रं प्रणमास्मै द्विजातये ॥ १३.२६१.२९ ॥
પછી આ મદની પાસે રહેલા દેવોએ સાથે વિચારીને ઇન્દ્રને કહ્યું: 'આ દ્વિજાતિને પ્રણામ કરો.'
13.261.30
अश्विभ्यां सह सोमं च पिबाम विगतज्वराः ।
ततः स प्रणतः शक्रश्चकार च्यवनस्य तत् ॥ १३.२६१.३० ॥
'અશ્વિનીઓ સાથે સોમ પીએ, પીડા વિના.' પછી શક્રે પ્રણામ કરીને ચ્યવન માટે તે કર્યું.
13.261.31
च्यवनः कृतवानेतावश्विनौ सोमपायिनौ ।
ततः प्रत्याहरत्कर्म मदं च व्यभजन्मुनिः ॥ १३.२६१.३१ ॥
ચ્યવને આ બંને અશ્વિનીકુમારોને સોમપાન કરનારા બનાવ્યા. પછી મુનિએ તે કર્મ પાછું ખેંચ્યું અને મદ વહેંચી દીધો.
13.261.32
अक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ।
एतैर्दोषैर्नरा राजन्क्षयं यान्ति न संशयः ॥ १३.२६१.३२ ॥
પાસા રમવામાં, શિકારમાં, મદ્યપાનમાં અને સ્ત્રીઓમાં (આસક્ત વીરા), હે રાજન્, આ દોષોથી માણસો નાશ પામે છે, એમાં સંશય નથી.
13.261.33
तस्मादेतान्नरो नित्यं दूरतः परिवर्जयेतद् ॥ १३.२६१.३३ ॥
તેથી માણસે આમને સદા દૂરથી જ ત્યજી દેવા જોઈએ.
13.261.34
एतत्ते च्यवनस्यापि कर्मि राजन्प्रकीर्तितम् ।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वं क्षत्रियं ब्राह्मणाद्वरम् ॥ १३.२६१.३४ ॥
હે રાજન્, ચ્યવનનું આ કર્મ તને કહેવાયું. હું બીજું કહું છું, અથવા તું જ કહે — ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણથી શ્રેષ્ઠ છે?