महाभारत · अध्याय 13.261
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.261.1
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्तमब्रवीत् ।
शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रेः सुमहात्मनः ॥ १३.२६१.१ ॥
असे सांगितले असता अर्जुन गप्प राहिला; तेव्हा वायू त्याला म्हणाला: हैहयांमध्ये श्रेष्ठा, महात्मा अत्रीचे कर्म ऐक.
13.261.2
घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवाः ।
अविद्यत शरैस्तत्र स्वर्भानुः सोमभास्करौ ॥ १३.२६१.२ ॥
भयानक अंधारात देव आणि दानव एकत्र युद्ध करीत होते; तेथे स्वर्भानूने बाणांनी चंद्र आणि सूर्य यांना विद्ध केले.
13.261.3
अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते स्म दानवैः ।
देवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा ॥ १३.२६१.३ ॥
तेव्हा ते अंधाराने गिळलेले दानवांकडून मारले जात होते; हे नृपश्रेष्ठा, तेव्हा देव बलवानांसह मारले जात होते.
13.261.4
असुरेर्वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकसः ।
अपश्यन्त तपस्यन्तमत्रिं विप्रं तपोधनम् ॥ १३.२६१.४ ॥
असुरांकडून मारले जात असलेल्या, क्षीण प्राण झालेल्या स्वर्गवासींनी तप करीत असलेल्या तपोधन विप्र अत्रीला पाहिले.
13.261.5
अथैनमब्रुवन्देवाः शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम् ।
असुरेरिषुभिर्विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ ॥ १३.२६१.५ ॥
तेव्हा देव शांतक्रोध, जितेंद्रिय अशा त्याला म्हणाले: असुरांच्या बाणांनी हे चंद्र आणि आदित्य दोघेही विद्ध झाले आहेत.
13.261.6
वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसा वृते ।
नाधिगच्छाम शान्तिं च भयात्त्रायस्व नः प्रभो ॥ १३.२६१.६ ॥
आम्हीही अंधाराने वेढलेले शत्रूंकडून मारले जात आहोत; शांती मिळत नाही. हे प्रभो, भयापासून आमचे रक्षण कर.
13.261.7
कथं रक्षामि भवतस्तेऽब्रुवंश्चन्द्रमा भव ।
तिमिरघ्नश्च सविता दस्युहन्ता च नो भव ॥ १३.२६१.७ ॥
अत्री म्हणाला: मी तुमचे रक्षण कसे करू? ते म्हणाले, 'तू चंद्र हो, आणि अंधाराचा नाश करणारा सविता आणि आमच्या शत्रूंचा संहारक हो.'
13.261.8
एवमुक्तस्तदात्रिर्वै तमोनुदभवच्छशी ।
अपश्यत्सौम्यभावाच्च सोमवत्प्रियदर्शनः ॥ १३.२६१.८ ॥
असे सांगितल्यावर अत्री तेव्हा अंधार दूर करणारा चंद्र झाला; सौम्य स्वभावामुळे चंद्रासारखा प्रियदर्शन झाला.
13.261.9
दृष्ट्वा नातिप्रभं सोमं तथा सूर्यं च पार्थिव ।
प्रकाशमकरोदत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे ॥ १३.२६१.९ ॥
हे राजा, चंद्र आणि सूर्य फारसे तेजस्वी नाहीत असे पाहून अत्रीने युद्धात आपल्या तपाने प्रकाश निर्माण केला.
13.261.10
जगद्वितिमिरं चापि प्रदीप्तमकरोत्तदा ।
व्यजयच्छत्रुसङ्घांश्च देवानां स्वेन तेजसा ॥ १३.२६१.१० ॥
तेव्हा त्याने जगाला अंधारविरहित आणि तेजस्वी केले, आणि स्वतःच्या तेजाने शत्रूंच्या समूहांना व देवांच्या शत्रूंना जिंकले.
13.261.11
अत्रिणा दह्यमानांस्तान्दृष्ट्वा देवा महासुरान् ।
पराक्रमैस्तेऽपिं तदा व्यघ्नन्नत्रिसुरक्षिताः।
उद्भासितश्च सविता देवास्त्राता हतासुराः ॥ १३.२६१.११ ॥
अत्रीने जाळल्या जाणाऱ्या त्या महासुरांना पाहून, अत्रीने चांगले रक्षण केलेल्या देवांनी तेव्हा आपल्या पराक्रमाने त्यांना मारले; सविता तेजाने चमकला, देव रक्षिले गेले, असुर मारले गेले.
13.261.12
अत्रिणा त्वथ सोमत्वं कृतमुत्तमतेजसा ।
द्विजेनाग्निद्वितीयेनि जपता चर्मवाससा ॥ १३.२६१.१२ ॥
तेव्हा अत्रीने, उत्तम तेजस्वी द्विजाने, अग्नीला दुसरा ठेवून जप करत, चर्मवस्त्र धारण करून सोमत्व मिळवले.
13.261.13
फलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम् ।
तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रेः सुमहात्मनः।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वमत्रितः क्षत्रियं वरम् ॥ १३.२६१.१३ ॥
हे राजर्षी, फलाहाराने अत्रीने केलेले कर्म पाहा. त्या महात्मा अत्रीच्या कर्माचेही विस्ताराने वर्णन झाले आहे. मी दुसरे सांगतो, किंवा हे श्रेष्ठ क्षत्रिया, तू अत्रीकडून दुसरे सांग.
13.261.14
इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीमभूद्वायुस्ततोऽब्रवीत् ।
शृणु राजन्महत्कर्म च्यवनस्य महात्मनः ॥ १३.२६१.१४ ॥
असे सांगितले असता अर्जुन गप्प राहिला. मग वायू म्हणाला: हे राजा, महात्मा च्यवनाचे महान कर्म ऐक.
13.261.15
अश्विनोः प्रतिसंश्रुत्य च्यवनः पाकशासनम् ।
प्रोवाच सहितो देवैः सोमपावश्विनौ कुरु ॥ १३.२६१.१५ ॥
अश्विनींना वचन देऊन च्यवन देवतांसह असलेल्या पाकशासनाला (इंद्राला) म्हणाला: अश्विनींना सोमपान करणारे कर.
13.261.16
अस्माभिर्निन्दितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम् ।
देवैर्न सम्मितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व नः ॥ १३.२६१.१६ ॥
आमच्याकडून निंदिले गेलेले हे दोघे सोमपान करणारे कसे होतील? देवांनी यांना मान्यता दिलेली नाही; म्हणून आम्हांला असे सांगू नकोस.
13.261.17
अश्विभ्यां सह नेच्छामः सोमं पातुं महाव्रत ।
यदन्यद्वक्ष्यसे विप्र तत्करिष्याम ते वचः ॥ १३.२६१.१७ ॥
हे महाव्रता, अश्विनींसह सोमपान करण्याची आमची इच्छा नाही. हे विप्रा, तू दुसरे जे काही सांगशील, तुझ्या वचनानुसार आम्ही करू.
13.261.18
पिबेतामश्विनौ सोमं भवद्भिः सहिताविमौ ।
उभावेतावपि सुरौ सूर्यपुत्रौ सुरेश्वर ॥ १३.२६१.१८ ॥
हे दोन्ही अश्विनी तुमच्यासह सोमपान करोत. हे सुरेश्वरा, हे दोघेही देव आहेत; सूर्याचे पुत्र आहेत.
13.261.19
क्रियतां मद्वचो देवा यथा वै समुदाहृतम् ।
एतद्वः कुर्वतां श्रेयो भवेन्नैतदकुर्वताम् ॥ १३.२६१.१९ ॥
हे देवांनो, मी सांगितल्याप्रमाणे करा. हे करणाऱ्यांचे कल्याण होईल, न करणाऱ्यांचे होणार नाही.
13.261.20
अश्विभ्यां सह सोमं वै न पास्यामि द्विजोत्तम ।
पिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुमिहोत्सहे ॥ १३.२६१.२० ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, अश्विनींसोबत मी सोम पिणार नाही. इतरांनी आपल्या इच्छेनुसार प्यावे; मी येथे पिण्यास तयार नाही.
13.261.21
न चेत्करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदन ।
मया प्रमथितः सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे ॥ १३.२६१.२१ ॥
हे बलसूदना, मी सांगितलेले वचन तू पाळले नाहीस, तर माझ्याकडून तत्काळ पराभूत होऊन यज्ञात सोम पिशील.
13.261.22
ततः कर्म समारब्धं हिताय सहसाऽश्विनोः ।
च्यवनेनि ततो मन्त्रैरभिभूताः सुराऽभवन् ॥ १३.२६१.२२ ॥
मग अश्विनींच्या हितासाठी ते कर्म तत्काळ आरंभले गेले. तेव्हा च्यवनाने मंत्रांनी देवांना अभिभूत केले.
13.261.23
तत्तु कर्म समारब्धं दृष्ट्वेन्द्रः क्रोधमूर्च्छितः ।
उद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत् ॥ १३.२६१.२३ ॥
ते कर्म सुरू झालेले पाहून इंद्र क्रोधाने जणू मूर्च्छित झाला, आणि एक मोठा पर्वत उचलून च्यवनाच्या दिशेने धावला.
13.261.24
तथा वज्रेम भगवानमर्षाकुललोचनः ।
तमापतन्तं दृष्ट्वैव च्यवनस्तपसाऽन्वितः ॥ १३.२६१.२४ ॥
अशा प्रकारे क्रोधाने व्याकुल डोळ्यांचा भगवान इंद्र वज्र घेऊन धावला. त्याला आक्रमण करताना पाहून च्यवन तपोबलाने युक्त होऊन उभा राहिला.
13.261.25
अद्भिः सिक्त्वाऽस्तम्ययतं सवज्रं सहपर्वतम् ।
अथेन्द्रस्य महाघोरं सोऽसृजच्छत्रुमेव हि ॥ १३.२६१.२५ ॥
पाणी शिंपडून त्यांनी वज्र आणि पर्वतासह फेकलेल्या इंद्राच्या त्या अत्यंत भयंकर शत्रूला निर्माण केले.
13.261.26
मदं नामाहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनिः ।
तस्य दन्तसहस्रं तु बभूव शतयोजनम् ॥ १३.२६१.२६ ॥
महामुनींनी आहुतींपासून बनवलेला, पसरलेल्या मुखाचा 'मद' नावाचा तो राक्षस निर्माण केला; त्याला हजार दात होते आणि त्याचा विस्तार शंभर योजने होता.
13.261.27
द्वियोजनशतास्तस्य दंष्ट्राः परमदारुणाः ।
हनुस्तस्याभवद्भूमावास्यं चास्यास्पृशद्दिवम् ॥ १३.२६१.२७ ॥
त्याच्या दाढा दोनशे योजने विस्ताराच्या व अत्यंत भयंकर होत्या; त्याचा जबडा भूमीवर होता आणि त्याचे तोंड आकाशाला स्पर्श करत होते.
13.261.28
जिह्वामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवाः सवासवाः ।
तिमेरास्यमनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे ॥ १३.२६१.२८ ॥
त्याच्या जिभेच्या मुळाशी वासवासह सर्व देव होते; जसे महासागरात मासे तिमीच्या तोंडात येतात.
13.261.29
ते सम्मन्त्र्य ततो देवा मदस्यास्य समीपगाः ।
अब्रुवन्सहिताः शक्रं प्रणमास्मै द्विजातये ॥ १३.२६१.२९ ॥
मग मदाजवळ असलेल्या देवांनी एकत्र विचार करून इंद्राला सांगितले, 'या द्विजाला नमस्कार कर.'
13.261.30
अश्विभ्यां सह सोमं च पिबाम विगतज्वराः ।
ततः स प्रणतः शक्रश्चकार च्यवनस्य तत् ॥ १३.२६१.३० ॥
'अश्विनींसह सोम पिऊ, दाहापासून मुक्त होऊन.' मग शक्राने नमस्कार करून च्यवनासाठी ते केले.
13.261.31
च्यवनः कृतवानेतावश्विनौ सोमपायिनौ ।
ततः प्रत्याहरत्कर्म मदं च व्यभजन्मुनिः ॥ १३.२६१.३१ ॥
च्यवनाने या दोन्ही अश्विनीकुमारांना सोमपान करणारे केले. नंतर त्या मुनीने ते कर्म मागे घेतले आणि मद वाटून दिला.
13.261.32
अक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ।
एतैर्दोषैर्नरा राजन्क्षयं यान्ति न संशयः ॥ १३.२६१.३२ ॥
फासे खेळण्यात, शिकारीत, मद्यपानात आणि स्त्रियांत (आसक्त असलेला वीरा), हे राजा, या दोषांमुळे माणसे नाश पावतात, यात संशय नाही.
13.261.33
तस्मादेतान्नरो नित्यं दूरतः परिवर्जयेतद् ॥ १३.२६१.३३ ॥
म्हणून माणसाने या गोष्टी नेहमी दुरूनच टाळाव्यात.
13.261.34
एतत्ते च्यवनस्यापि कर्मि राजन्प्रकीर्तितम् ।
ब्रवीम्यन्यं ब्रूहि वा त्वं क्षत्रियं ब्राह्मणाद्वरम् ॥ १३.२६१.३४ ॥
हे राजा, च्यवनाचे हे कर्म तुला सांगितले. मी दुसरे सांगतो, किंवा तूच सांग — क्षत्रिय ब्राह्मणापेक्षा श्रेष्ठ आहे का?