મહાભારત · અધ્યાય 13.265
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.265.1
दुर्वाससः प्रसादात्ते शंकरांशस्य माघव ।
अवाप्तमिह विज्ञानं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.२६५.१ ॥
હે માધવ, દુર્વાસાની કૃપાથી અને શંકરના અંશથી તમે અહીં જે જ્ઞાન મેળવ્યું છે, તે મને સમજાવવું યોગ્ય છે.
13.265.2
महाभाग्यं च यत्तस्य नामानि च महात्मनः ।
तत्त्वमो ज्ञातुमिच्छामि सर्वं मतिमतांवर ॥ १३.२६५.२ ॥
હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તે મહાત્માનું મહા સૌભાગ્ય અને તેમના નામો, આ સર્વ તત્ત્વ હું જાણવા ઇચ્છું છું.
13.265.3
हन्ति ते कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य कपर्दिने ।
यदवाप्तं मया राजञ्श्रेयो यच्चार्जितं यशः ॥ १३.२६५.३ ॥
હે રાજન, જટાધારી શિવને પ્રણામ કરીને હું તમને કહીશ; મેં જે કલ્યાણ પ્રાપ્ત કર્યું અને જે યશ મેળવ્યો.
13.265.4
प्रयतः प्रातरुत्थाय यस्त्वधीयेद्विशाम्पते ।
प्राञ्जलिः शतरुद्रीयं नास्य किञ्चनि दुर्लभम् ॥ १३.२६५.४ ॥
હે પ્રજાપતિ, જે સંયમપૂર્વક સવારે ઊઠીને હાથ જોડી શતરુદ્રીયનો પાઠ કરે છે, તેને કંઈ પણ દુર્લભ નથી.
13.265.5
शिवः सर्वकतो रुद्रः स्रष्टा यस्त्वं शृणुष्व मे ।
प्रजापतिस्तमसृजत्तमसोऽन्ते महातपाः।
शङ्करस्त्वसृजत्तात प्रजाः स्थावरजङ्गमाः ॥ १३.२६५.५ ॥
સર્વના કર્તા શિવ, રુદ્ર, સર્જક — તેમના વિશે તું સાંભળ. મહાતપસ્વી પ્રજાપતિએ અંધકારના અંતે તેમને સર્જ્યા. હે તાત, શંકરે જ સ્થાવર-જંગમ પ્રજાઓ સર્જી.
13.265.6
नास्ति किञ्चित्परं भूतं महादेवाद्विशाम्पते ।
इह त्रिष्वपि लोकेषु भूतानां प्रभवो हि सः ॥ १३.२६५.६ ॥
હે પ્રજાપતિ, મહાદેવથી શ્રેષ્ઠ કોઈ પ્રાણી નથી. આ ત્રણે લોકમાં પણ તેઓ જ પ્રાણીઓનું મૂળ છે.
13.265.7
न चैवोत्सहते स्थातुं कश्चिदग्रे महात्मनः ।
न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १३.२६५.७ ॥
તે મહાત્માની સામે ઊભા રહેવાનું સાહસ કોઈ કરી શકતું નથી; ત્રણે લોકમાં તેમની સમાન કોઈ પ્રાણી નથી.
13.265.8
गन्धेनापि हि सङ्ग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः ।
विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपनेते च पतन्ति च ॥ १३.२६५.८ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા તેમની ગંધ માત્રથી શત્રુઓ બેભાન થાય છે, મોટે ભાગે મરાય છે, ધ્રૂજીને પડે છે.
13.265.9
घोरं च निनदं तस्य पर्जन्यनिनदोपम् ।
श्रुत्वा विशीर्येद्धृदयं देवानामपि संयुगे।
यं चाक्ष्णा घोररूपेण पश्येद्दग्धः पतेदधः ॥ १३.२६५.९ ॥
તેમની ભયંકર ગર્જના મેઘગર્જના જેવી છે; યુદ્ધમાં તે સાંભળનારનું તો શું, દેવોનું હૃદય પણ ફાટી જાય. જેને તે ભયંકર રૂપે આંખથી જુએ તે બળીને નીચે પડે.
13.265.10
न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न पन्नगाः ।
कुपिते सुखमेधन्ते तस्मिन्नपि गुहागताः ॥ १३.२६५.१० ॥
જગતમાં દેવ, અસુર, ગંધર્વ, નાગ, ગુફાઓમાં રહેનારા પણ, તે ક્રોધે ભરાય ત્યારે સુખેથી ટકી શકતા નથી.
13.265.11
प्रजापतेश्च दक्षस्य यजतो वितते क्रतौ ।
विव्याध कुपितो यज्ञं निर्भयस्तु भवस्तदा ॥ १३.२६५.११ ॥
પ્રજાપતિ દક્ષના વિશાળ યજ્ઞમાં યજન કરતા હતા ત્યારે, તે સમયે ક્રોધે ભરાયેલા નિર્ભય ભવ (શિવ) એ યજ્ઞને વીંધ્યો.
13.265.12
धनुषा वाणमुत्सृज्य सुघोरं विननाद च ॥ १३.२६५.१२ ॥
ધનુષ્યથી બાણ છોડીને તેમણે અતિ ભયંકર ગર્જના કરી.
13.265.13
ते न शर्म कुतः शान्ति विषादं लेभिरे सुराः ।
विद्धे च सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे ॥ १३.२६५.१३ ॥
યજ્ઞ અચાનક વિંધાયો અને મહેશ્વર ક્રોધિત થયા ત્યારે દેવોને શરણ કે શાંતિ ન મળી; તેઓ વિષાદમાં પડ્યા.
13.265.14
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः ।
बभूवुरवशाः पार्थ विषेदुश्च सुरासुराः ॥ १३.२६५.१४ ॥
તે ધનુષ્યની પણછના ઘોષથી બધા લોક વ્યાકુળ થયા; હે પાર્થ, તેઓ અસહાય થયા; સુરો અને અસુરો વિષાદમાં ડૂબ્યા.
13.265.15
आपश्चुक्षुभिरे चैव चकम्पे च वसुन्धरः ।
व्यद्रवग्निरयश्चापि द्यौः पफाल च सर्वशः ॥ १३.२६५.१५ ॥
જળ ક્ષુબ્ધ થયાં, પૃથ્વી કંપી, અગ્નિઓ વિખરાઈને ભાગ્યા, અને આકાશ ચોતરફથી ફાટ્યું.
13.265.16
अन्धेन तमसा लोकाः प्रावृता न चकाशिरे ।
प्रनष्टा ज्योतिषां भाश्च सह सूर्येण भारत ॥ १३.२६५.१६ ॥
અંધકારથી ઢંકાયેલા લોક પ્રકાશ્યા નહીં; હે ભારત, સૂર્ય સાથે જ્યોતિઓનું તેજ પણ નષ્ટ થયું.
13.265.17
भृशं भीतास्ततः शान्तिं चत्रुः स्वस्त्ययनानि च ।
ऋषयः सर्वभूतानामात्मनश्च हितैषिमः ॥ १३.२६५.१७ ॥
ત્યારે અતિ ભયભીત થયેલા ઋષિઓએ સર્વ ભૂતોના અને પોતાના કલ્યાણની ઇચ્છાથી શાંતિ અને સ્વસ્ત્યયન કર્યાં.
13.265.18
ततः सोऽभ्यद्रवद्देवान्रुद्रो रौद्रपराक्रमः ।
भगस्य नयने क्रुद्धः प्रहारेण व्यशातयत् ॥ १३.२६५.१८ ॥
પછી ભયંકર પરાક્રમી રુદ્ર દેવો પર ધસી ગયા; ક્રોધે ભરાઈને એક પ્રહારથી ભગના બંને નેત્રો તોડી નાખ્યા.
13.265.19
पूषणं चाभिदुद्राव घोरेण वपुषाऽन्वितः ।
पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्वै व्यशातयत् ॥ १३.२६५.१९ ॥
ભયંકર રૂપ ધરીને તેણે પૂષન પર પણ હુમલો કર્યો; પુરોડાશ ખાતા તેના દાંત તોડી નાખ્યા.
13.265.20
ततः प्रणेमुर्देवास्ते वेपमानाः स्म शङ्करम् ।
पुनश्च सन्दधे रुद्रो दीप्तं सुनिशितं शरम् ॥ १३.२६५.२० ॥
ત્યારે ધ્રૂજતા દેવોએ શંકરને પ્રણામ કર્યા; અને રુદ્રે ફરી તેજસ્વી, અતિ તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવ્યું.
13.265.21
रुद्रस्य विक्रमं दृष्ट्वा भीता देवाः सहर्षिभिः ।
ततः प्रसादयामासुः शर्वं ते विबुधोत्तमाः ॥ १३.२६५.२१ ॥
રુદ્રનો પરાક્રમ જોઈને ભયભીત દેવોએ ઋષિઓ સહિત તે શ્રેષ્ઠ દેવોએ શર્વને પ્રસન્ન કર્યા.
13.265.22
जेषुश्च शतरुद्रीयं देवाः कृत्वाञ्जलिं तदा ।
संस्तूयमानस्त्रिदशैः प्रससाद महेश्वरः ॥ १३.२६५.२२ ॥
ત્યારે દેવોએ અંજલિ બાંધી શતરુદ્રીય ગાયું; દેવોએ સ્તુતિ કરેલા મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા.
13.265.23
रुद्रस्य भागं यज्ञे च विशिष्टं ते त्वकल्पयन् ।
भयेन त्रिदशा राजञ्शरणं च प्रपेदिरे ॥ १३.२६५.२३ ॥
યજ્ઞમાં રુદ્ર માટે દેવોએ એક વિશેષ ભાગ નક્કી કર્યો; હે રાજન્, ભયથી દેવો તેમના શરણે ગયા.
13.265.24
तेन चैव हि तुष्टेन स यज्ञः सन्धितोऽभवत् ।
यद्यच्चापहृतं तत्र तत्तथैवान्वजीवयत् ॥ १३.२६५.२४ ॥
તેમના સંતોષથી જ તે યજ્ઞ ફરી સંધાયો; ત્યાં જે જે હરાઈ ગયું હતું, તે તેમણે તેવું જ પુનર્જીવિત કર્યું.
13.265.25
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि ।
आयसं राजतं चैव सौवर्णमपि चापरम् ॥ १३.२६५.२५ ॥
સ્વર્ગમાં પરાક્રમી અસુરોનાં ત્રણ નગરો હતાં — એક લોખંડનું, એક ચાંદીનું અને એક સોનાનું.
13.265.26
नाशकत्तानि मघवा भेत्तुं सर्वायुधैरपि ।
अथ सर्वेऽमरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ॥ १३.२६५.२६ ॥
બધાં શસ્ત્રો વડે પણ ઇન્દ્ર તેમને ભેદી શક્યો નહીં. ત્યારે પીડિત થયેલા સર્વ અમરો રુદ્રને શરણે ગયા.
13.265.27
तत ऊचुर्महात्मानो देवाः सर्वे समागताः ।
रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु ॥ १३.२६५.२७ ॥
ત્યારે એકઠા થયેલા મહાત્મા સર્વ દેવોએ કહ્યું — "હે રુદ્ર, સર્વ કર્મોમાં પ્રાણીઓ ભયંકર થશે."
13.265.28
जहि दैत्यान्सह पुरैर्लोकांस्त्रायस्व मानद ।
स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा कृत्वा विष्णुं शरोत्तमम् ॥ १३.२६५.२८ ॥
"હે માનદ, દૈત્યોને તેમનાં નગરો સહિત હણી લોકોનું રક્ષણ કર." એમ કહેવાતાં તેમણે "તથાસ્તુ" કહીને વિષ્ણુને ઉત્તમ બાણ બનાવ્યા.
13.265.29
शल्यमग्निं तथा कृत्वा पुङ्खं वैवस्वतं यमम् ।
ओङ्कारं च धनुः सर्वाञ्ज्यां च सावित्रिमुत्तमां ॥ १३.२६५.२९ ॥
અગ્નિને બાણનું ફળ, વૈવસ્વત યમને પુંખ, ઓંકારને ધનુષ્ય, સર્વને અને ઉત્તમ સાવિત્રીને પ્રત્યંચા બનાવી.
13.265.30
ब्रह्माणं सारथिं कृत्वा विनियुज्य च सर्वशः ।
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः ॥ १३.२६५.३० ॥
બ્રહ્માને સારથિ બનાવી, સર્વ રીતે યોજીને, ત્રણ ગાંઠ અને ત્રણ ફળવાળા તે બાણથી તેણે તેમને ભેદી નાખ્યાં.
13.265.31
शरेणादित्यवर्णेन कालाग्निसमतेजसा ।
तेऽसुराः सपुरास्तत्र दग्धा रुद्रेण भारत ॥ १३.२६५.३१ ॥
સૂર્યના વર્ણ અને કાલાગ્નિ સમાન તેજવાળા બાણથી, હે ભારત, રુદ્રે ત્યાં તે અસુરોને તેમનાં નગરો સહિત બાળી નાખ્યા.
13.265.32
तं चैवाङ्कगतं दृष्ट्वा बालं पञ्चशिखं पुनः ।
उमा जिज्ञासमाना वै कोऽयमित्यब्रवीत्तदा ॥ १३.२६५.३२ ॥
ખોળામાં બેઠેલા પાંચ શિખાવાળા તે બાળકને ફરી જોઈને, જાણવાની ઇચ્છાથી ઉમાએ ત્યારે પૂછ્યું, "આ કોણ છે?"
13.265.33
असूयतश्च शक्रस्य वज्रेणि प्रहरिष्यतः ।
सवज्रं स्तम्भयामास तं बाहुं परिघोपमम् ॥ १३.२६५.३३ ॥
ઈર્ષ્યાથી વજ્રથી પ્રહાર કરવા તત્પર શક્રના, પરિઘ સમાન તે બાહુને તેણે વજ્ર સહિત સ્તંભિત કરી દીધો.
13.265.34
न संयुयुधिरे चैव देवास्तं भुवनेश्वरम् ।
सप्रजापतयः सर्वे तस्मिन्मुमुहुरीश्वरे ॥ १३.२६५.३४ ॥
દેવોએ તે ભુવનેશ્વર સાથે યુદ્ધ ન કર્યું; પ્રજાપતિઓ સહિત સૌ તે ઈશ્વર સામે મોહ પામ્યા.
13.265.35
ततो ध्यात्वा च भगवान्ब्रह्मा तममितौजसम् ।
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तमुमापतिम् ॥ १३.२६५.३५ ॥
ત્યારે ભગવાન બ્રહ્માએ ધ્યાન કરીને તે અમિતતેજસ્વીને "આ શ્રેષ્ઠ છે" એમ જાણીને ઉમાપતિને વંદન કર્યું.
13.265.36
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुराः ।
बभूव स तदा बालः प्रययौ तु यथापुरम् ॥ १३.२६५.३६ ॥
ત્યારે તે દેવોએ ઉમા અને રુદ્રને પ્રસન્ન કર્યા; ત્યારે તે બાળક પહેલાંની જેમ થઈ ચાલ્યો ગયો.
13.265.37
स चापि ब्राह्मणो भूत्वा दुर्वासा नाम वीर्यवान् ।
द्वारवत्यां मम गृहे चिरं कालमुपावसन् ॥ १३.२६५.३७ ॥
તે વીર્યવાન દુર્વાસા બ્રાહ્મણ થઈને દ્વારવતીમાં મારા ઘરે લાંબા સમય સુધી રહ્યા.
13.265.38
विप्रकारान्प्रयुङ्क्ते स्म सुबहून्मम वेश्मनि ।
तानुदारतया चाहं चक्षमे चातिदुःसहान् ॥ १३.२६५.३८ ॥
તેણે મારા ઘરમાં ઘણા બ્રાહ્મણ-અપરાધો કર્યા; ઉદારતાથી મેં તે અતિશય દુઃસહ હોવા છતાં સહન કર્યા.
13.265.39
स वै रुद्रः स च शिवः सोग्निः सर्वः स सर्वजित् ।
स चैवेन्द्रश्च वायुश्च सोऽस्विनौ स च विद्युतः ॥ १३.२६५.३९ ॥
તે જ રુદ્ર, તે જ શિવ, તે જ અગ્નિ, તે જ સર્વ, સર્વજિત; તે જ ઇન્દ્ર અને વાયુ પણ; તે જ બંને અશ્વિનો અને તે જ વીજળી પણ.
13.265.40
स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः ।
स कालः सोन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि च ॥ १३.२६५.४० ॥
તે જ ચંદ્ર, તે જ ઈશાન; તે જ સૂર્ય અને વરુણ પણ; તે જ કાળ, તે જ અંતક, તે જ મૃત્યુ, તે જ યમ, અને રાત દિવસ પણ તે જ.
13.265.41
मासार्धमासा ऋतवः सन्ध्ये संवत्सरश्च सः ।
सधाता स विधाता च विश्वकर्मा स सर्ववित् ॥ १३.२६५.४१ ॥
મહિના અને પખવાડિયાં, ઋતુઓ, સંધ્યાઓ અને સંવત્સર પણ તે જ; તે જ ધાતા, વિધાતા, વિશ્વકર્મા અને સર્વવિત્.
13.265.42
नक्षत्राणि ग्रहाश्चैव दिशोऽथ प्रदिशस्तथा ।
विश्वमूर्तिरमेयात्मा भगवान्परमद्युतिः ॥ १३.२६५.४२ ॥
નક્ષત્રો, ગ્રહો, દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ પણ તે જ; વિશ્વમૂર્તિ, અમેય આત્મા, ભગવાન, પરમ તેજસ્વી તે જ.
13.265.43
एकधा च द्विधा चैव बहुधा च स एव हि ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १३.२६५.४३ ॥
તે જ એક પ્રકારે, બે પ્રકારે અને અનેક પ્રકારે છે; સો પ્રકારે, હજાર પ્રકારે અને એ જ રીતે લાખ પ્રકારે પણ તે જ છે.
13.265.44
ईदृशः स महादेवो भूयश्च भगवानतः ।
न हि शक्या गुणा वक्तुमपि वर्षशतैरपि ॥ १३.२६५.४४ ॥
એવા તે મહાદેવ છે, અને વળી તે ભગવાન પણ છે; તેમના ગુણો સો વર્ષમાં પણ કહી શકાય એમ નથી.