มหาภารตะ · อัธยายะ 13.265
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.265.1
दुर्वाससः प्रसादात्ते शंकरांशस्य माघव ।
अवाप्तमिह विज्ञानं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.२६५.१ ॥
ข้าแต่มาธว ความรู้ที่ท่านได้รับ ณ ที่นี้ เป็นพระคุณของทุรวาสะและเป็นส่วนหนึ่งของศังกร ขอท่านโปรดอธิบายให้ข้าพเจ้าฟังด้วยเถิด
13.265.2
महाभाग्यं च यत्तस्य नामानि च महात्मनः ।
तत्त्वमो ज्ञातुमिच्छामि सर्वं मतिमतांवर ॥ १३.२६५.२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ปราชญ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ความจริงทั้งหมดเกี่ยวกับความมีโชคอันยิ่งใหญ่ของพระมหาตมาผู้นั้น และเกี่ยวกับพระนามทั้งหลายของพระองค์
13.265.3
हन्ति ते कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य कपर्दिने ।
यदवाप्तं मया राजञ्श्रेयो यच्चार्जितं यशः ॥ १३.२६५.३ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าจะถวายบังคมพระกปรรดินผู้มีมวยผมแล้วกล่าวเล่าถึงความเจริญที่ข้าพเจ้าได้รับ และเกียรติยศที่ข้าพเจ้าได้สร้างขึ้น
13.265.4
प्रयतः प्रातरुत्थाय यस्त्वधीयेद्विशाम्पते ।
प्राञ्जलिः शतरुद्रीयं नास्य किञ्चनि दुर्लभम् ॥ १३.२६५.४ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ผู้ใดตื่นขึ้นแต่รุ่งอรุณด้วยการสำรวมตน แล้วสวดศตรุทรียะด้วยการประนมมือ สำหรับผู้นั้นไม่มีสิ่งใดที่ได้มาได้ยาก
13.265.5
शिवः सर्वकतो रुद्रः स्रष्टा यस्त्वं शृणुष्व मे ।
प्रजापतिस्तमसृजत्तमसोऽन्ते महातपाः।
शङ्करस्त्वसृजत्तात प्रजाः स्थावरजङ्गमाः ॥ १३.२६५.५ ॥
ศิวะ ผู้เป็นผู้กระทำทุกสิ่ง รุทระ ผู้เป็นผู้สร้าง ขอท่านจงฟังข้าพเจ้าเล่าถึงพระองค์ ประชาบดีผู้เป็นมหาตบะสร้างพระองค์ขึ้นเมื่อสิ้นความมืด ลูกรัก ศังกรเองที่สร้างสิ่งมีชีวิตทั้งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่
13.265.6
नास्ति किञ्चित्परं भूतं महादेवाद्विशाम्पते ।
इह त्रिष्वपि लोकेषु भूतानां प्रभवो हि सः ॥ १३.२६५.६ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดสูงกว่ามหาเทพ ในโลกทั้งสามนี้ พระองค์เป็นต้นกำเนิดของสิ่งมีชีวิตทั้งหลายแท้จริง
13.265.7
न चैवोत्सहते स्थातुं कश्चिदग्रे महात्मनः ।
न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १३.२६५.७ ॥
ไม่มีผู้ใดกล้ายืนต่อหน้าพระมหาตมาผู้นั้น และในโลกทั้งสามก็ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดเสมอเหมือนพระองค์
13.265.8
गन्धेनापि हि सङ्ग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः ।
विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपनेते च पतन्ति च ॥ १३.२६५.८ ॥
แม้เพียงกลิ่นของพระองค์ในสนามรบ เมื่อพระองค์ทรงพิโรธ ศัตรูทั้งหลายก็หมดสติ ถูกสังหารเป็นส่วนใหญ่ สั่นสะท้าน และล้มลง
13.265.9
घोरं च निनदं तस्य पर्जन्यनिनदोपम् ।
श्रुत्वा विशीर्येद्धृदयं देवानामपि संयुगे।
यं चाक्ष्णा घोररूपेण पश्येद्दग्धः पतेदधः ॥ १३.२६५.९ ॥
เสียงคำรามอันน่ากลัวของพระองค์ เหมือนเสียงฟ้าร้องของเมฆฝน หากได้ยินในสนามรบ แม้หัวใจของเหล่าเทพก็จะแตกสลาย และผู้ใดที่พระองค์ทอดพระเนตรด้วยพระพักตร์และพระเนตรอันน่าสะพรึง ผู้นั้นจะถูกเผาไหม้และล้มลง
13.265.10
न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न पन्नगाः ।
कुपिते सुखमेधन्ते तस्मिन्नपि गुहागताः ॥ १३.२६५.१० ॥
ในโลกนี้ ไม่ว่าเทพ อสูร คันธรรพ หรือนาค หรือแม้ผู้อาศัยอยู่ในถ้ำ ย่อมไม่รุ่งเรืองอย่างมีความสุขเมื่อพระองค์ทรงพิโรธ
13.265.11
प्रजापतेश्च दक्षस्य यजतो वितते क्रतौ ।
विव्याध कुपितो यज्ञं निर्भयस्तु भवस्तदा ॥ १३.२६५.११ ॥
เมื่อประชาบดีทักษะกำลังประกอบยัญพิธีในพิธีอันยิ่งใหญ่ ภวะผู้พิโรธและไม่หวั่นเกรง ก็ได้ทิ่มแทงยัญพิธีนั้นในขณะนั้น
13.265.12
धनुषा वाणमुत्सृज्य सुघोरं विननाद च ॥ १३.२६५.१२ ॥
พระองค์ทรงปล่อยศรจากธนู แล้วคำรามอย่างน่าสะพรึงยิ่ง
13.265.13
ते न शर्म कुतः शान्ति विषादं लेभिरे सुराः ।
विद्धे च सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे ॥ १३.२६५.१३ ॥
เหล่าเทพจึงไม่พบที่พึ่งหรือความสงบ ความท้อแท้ก็เข้าครอบงำพวกเขา เมื่อยัญพิธีถูกทิ่มแทงอย่างฉับพลัน และพระมเหศวรทรงพิโรธ
13.265.14
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः ।
बभूवुरवशाः पार्थ विषेदुश्च सुरासुराः ॥ १३.२६५.१४ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งปฤถา โลกทั้งปวงถูกเสียงสายธนูนั้นทำให้วุ่นวายและหมดกำลัง เทพและอสูรทั้งหลายต่างก็จมอยู่ในความทุกข์
13.265.15
आपश्चुक्षुभिरे चैव चकम्पे च वसुन्धरः ।
व्यद्रवग्निरयश्चापि द्यौः पफाल च सर्वशः ॥ १३.२६५.१५ ॥
น้ำทั้งหลายปั่นป่วน แผ่นดินสั่นสะเทือน ไฟกระจัดกระจายและหนีไป ท้องฟ้าก็แตกออกทุกด้าน
13.265.16
अन्धेन तमसा लोकाः प्रावृता न चकाशिरे ।
प्रनष्टा ज्योतिषां भाश्च सह सूर्येण भारत ॥ १३.२६५.१६ ॥
ข้าแต่ภารตะ โลกทั้งหลายถูกความมืดมิดปกคลุม จึงไม่อาจส่องสว่างได้ แสงของดวงดาวทั้งหลายก็สูญหายไปพร้อมกับดวงอาทิตย์
13.265.17
भृशं भीतास्ततः शान्तिं चत्रुः स्वस्त्ययनानि च ।
ऋषयः सर्वभूतानामात्मनश्च हितैषिमः ॥ १३.२६५.१७ ॥
ฤๅษีทั้งหลายหวาดกลัวยิ่งนัก จึงประกอบพิธีแห่งความสงบและพิธีเพื่อความเป็นมงคล ด้วยความปรารถนาให้สรรพสัตว์และตนเองได้รับความอำนวยพร
13.265.18
ततः सोऽभ्यद्रवद्देवान्रुद्रो रौद्रपराक्रमः ।
भगस्य नयने क्रुद्धः प्रहारेण व्यशातयत् ॥ १३.२६५.१८ ॥
จากนั้นพระรุทระผู้มีพลานุภาพอันน่ากลัว ได้พุ่งเข้าใส่เหล่าเทพ และด้วยความพิโรธ พระองค์ได้ทำให้ดวงตาของพระภคะแตกด้วยการโจมตีเพียงครั้งเดียว
13.265.19
पूषणं चाभिदुद्राव घोरेण वपुषाऽन्वितः ।
पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्वै व्यशातयत् ॥ १३.२६५.१९ ॥
พระองค์ยังทรงรุกเข้าหาพระปูษัน ด้วยพระวรกายอันน่ากลัว และทรงทำให้ฟันของผู้ที่กำลังกินขนมบูชาหักไป
13.265.20
ततः प्रणेमुर्देवास्ते वेपमानाः स्म शङ्करम् ।
पुनश्च सन्दधे रुद्रो दीप्तं सुनिशितं शरम् ॥ १३.२६५.२० ॥
จากนั้นเหล่าเทพก็สั่นสะท้านและก้มกราบพระศังกร ส่วนพระรุทระก็ทรงใส่ศรที่ลุกโชนและคมกริบเข้ากับธนูอีกครั้ง
13.265.21
रुद्रस्य विक्रमं दृष्ट्वा भीता देवाः सहर्षिभिः ।
ततः प्रसादयामासुः शर्वं ते विबुधोत्तमाः ॥ १३.२६५.२१ ॥
เทวดาทั้งหลายเห็นพลานุภาพของพระรุทร ก็หวาดกลัว จึงพร้อมด้วยฤๅษีทั้งหลายพากันปลอบประโลมพระศรวะ เทพผู้ประเสริฐเหล่านั้น
13.265.22
जेषुश्च शतरुद्रीयं देवाः कृत्वाञ्जलिं तदा ।
संस्तूयमानस्त्रिदशैः प्रससाद महेश्वरः ॥ १३.२६५.२२ ॥
แล้วเทวดาทั้งหลายก็ประนมมือ ขับเสภาศตรุทรีย์ พระมเหศวรทรงพอพระทัย เมื่อเทพทั้งหลายสรรเสริญ
13.265.23
रुद्रस्य भागं यज्ञे च विशिष्टं ते त्वकल्पयन् ।
भयेन त्रिदशा राजञ्शरणं च प्रपेदिरे ॥ १३.२६५.२३ ॥
เทวดาทั้งหลายจัดส่วนพิเศษให้พระรุทรในพิธียัญ โอ้พระราชา เทวดาทั้งหลายด้วยความหวาดกลัวจึงเข้าขอพึ่งพระองค์
13.265.24
तेन चैव हि तुष्टेन स यज्ञः सन्धितोऽभवत् ।
यद्यच्चापहृतं तत्र तत्तथैवान्वजीवयत् ॥ १३.२६५.२४ ॥
ด้วยความพอพระทัยของพระองค์นั่นเองพิธียัญจึงกลับคืนดี และสิ่งใดที่ถูกฉกชิงไปในที่นั้น พระองค์ก็ทรงให้คืนชีวิตแก่สิ่งนั้นตามเดิมทุกประการ
13.265.25
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि ।
आयसं राजतं चैव सौवर्णमपि चापरम् ॥ १३.२६५.२५ ॥
อสูรผู้มีกำลังมีนครสามแห่งอยู่บนสวรรค์ นครหนึ่งทำด้วยเหล็ก นครหนึ่งทำด้วยเงิน และอีกนครหนึ่งทำด้วยทอง
13.265.26
नाशकत्तानि मघवा भेत्तुं सर्वायुधैरपि ।
अथ सर्वेऽमरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ॥ १३.२६५.२६ ॥
แม้พระอินทร์จะใช้อาวุธทั้งปวงก็ไม่อาจทำลายนครเหล่านั้นได้ ครั้นแล้วเทวดาทั้งปวงผู้ถูกเบียดเบียนจึงพากันไปขอพึ่งพระรุทร
13.265.27
तत ऊचुर्महात्मानो देवाः सर्वे समागताः ।
रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु ॥ १३.२६५.२७ ॥
จากนั้นเทวดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทั้งหมดที่มาประชุมกันก็กล่าวว่า "ข้าแต่พระรุทร สัตว์ทั้งหลายจะกลายเป็นผู้ดุร้ายในการกระทำทั้งปวง"
13.265.28
जहि दैत्यान्सह पुरैर्लोकांस्त्रायस्व मानद ।
स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा कृत्वा विष्णुं शरोत्तमम् ॥ १३.२६५.२८ ॥
"ข้าแต่ผู้ประทานเกียรติ โปรดปราบไดตยะพร้อมกับนครของพวกมัน และโปรดปกป้องโลกทั้งหลาย" พระรุทรเมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนั้นก็ตรัสว่า "ก็ให้เป็นเช่นนั้นเถิด" แล้วทรงทำพระวิษณุให้เป็นลูกศรอันประเสริฐ
13.265.29
शल्यमग्निं तथा कृत्वा पुङ्खं वैवस्वतं यमम् ।
ओङ्कारं च धनुः सर्वाञ्ज्यां च सावित्रिमुत्तमां ॥ १३.२६५.२९ ॥
ทรงทำพระอัคนีให้เป็นปลายลูกศร ทรงทำพระยมบุตรของพิวัสวัตให้เป็นขนลูกศร ทรงทำพระโอังให้เป็นธนู ทรงทำสายธนูทั้งหมด และทรงทำพระสาวิตรีอันสูงสุดให้เป็นสายธนู
13.265.30
ब्रह्माणं सारथिं कृत्वा विनियुज्य च सर्वशः ।
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः ॥ १३.२६५.३० ॥
ทรงทำพระพรหมให้เป็นสารถี และทรงจัดแจงทุกสิ่งให้พร้อมสรรพ แล้วทรงยิงลูกศรที่มีสามข้อและสามปลายนั้นเจาะนครเหล่านั้น
13.265.31
शरेणादित्यवर्णेन कालाग्निसमतेजसा ।
तेऽसुराः सपुरास्तत्र दग्धा रुद्रेण भारत ॥ १३.२६५.३१ ॥
ด้วยลูกศรสีดังดวงอาทิตย์และมีความรุ่งโรจน์เท่าไฟแห่งความตาย โอ้ภารตะ พระรุทรทรงเผาอสูรเหล่านั้นพร้อมทั้งนครของพวกมันที่นั่น
13.265.32
तं चैवाङ्कगतं दृष्ट्वा बालं पञ्चशिखं पुनः ।
उमा जिज्ञासमाना वै कोऽयमित्यब्रवीत्तदा ॥ १३.२६५.३२ ॥
เมื่ออุมาทรงเห็นเด็กห้าจุกนั่งอยู่บนพระเพลาอีกครั้ง ก็ทรงปรารถนาจะรู้ จึงตรัสถามว่า "เด็กนี้เป็นใครกันแน่"
13.265.33
असूयतश्च शक्रस्य वज्रेणि प्रहरिष्यतः ।
सवज्रं स्तम्भयामास तं बाहुं परिघोपमम् ॥ १३.२६५.३३ ॥
แขนของพระศักระผู้ริษยาซึ่งกำลังจะฟาดด้วยสายฟ้า พระองค์ทรงทำให้แข็งทื่อพร้อมทั้งสายฟ้า แขนนั้นเหมือนท่อนเหล็กดาม
13.265.34
न संयुयुधिरे चैव देवास्तं भुवनेश्वरम् ।
सप्रजापतयः सर्वे तस्मिन्मुमुहुरीश्वरे ॥ १३.२६५.३४ ॥
เทวดาทั้งหลายไม่อาจต่อสู้กับพระผู้เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งหลายนั้นได้ เทวดาทั้งปวงพร้อมด้วยประชาบดีต่างก็หลงงมงายเพราะพระผู้เป็นใหญ่องค์นั้น
13.265.35
ततो ध्यात्वा च भगवान्ब्रह्मा तममितौजसम् ।
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तमुमापतिम् ॥ १३.२६५.३५ ॥
ครั้นแล้วพระพรหมผู้ทรงเกียรติ เมื่อทรงภาวนาและทรงรู้ว่าพระองค์ผู้มีพลังไม่มีประมาณนั้นเป็น "ผู้ประเสริฐ" จึงทรงกราบไหว้พระอุมาบดีองค์นั้น
13.265.36
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुराः ।
बभूव स तदा बालः प्रययौ तु यथापुरम् ॥ १३.२६५.३६ ॥
ครั้นแล้วเทวดาทั้งหลายจึงปลอบประโลมพระอุมาและพระรุทร แล้วเด็กนั้นก็กลับเป็นดังเดิม และเสด็จไปตามเดิม
13.265.37
स चापि ब्राह्मणो भूत्वा दुर्वासा नाम वीर्यवान् ।
द्वारवत्यां मम गृहे चिरं कालमुपावसन् ॥ १३.२६५.३७ ॥
และพระทุรวาสผู้มีพลังนั้นเองแปลงกายเป็นพราหมณ์ ได้พำนักอยู่ที่เรือนของข้าพเจ้าในทวารวดีเป็นเวลานาน
13.265.38
विप्रकारान्प्रयुङ्क्ते स्म सुबहून्मम वेश्मनि ।
तानुदारतया चाहं चक्षमे चातिदुःसहान् ॥ १३.२६५.३८ ॥
เขาได้ก่อความผิดต่อพราหมณ์หลายประการในเรือนของข้าพเจ้า และด้วยความเมตตาอันกว้างขวาง ข้าพเจ้าก็อดทนต่อความผิดเหล่านั้น แม้จะทนได้ยากยิ่งนัก
13.265.39
स वै रुद्रः स च शिवः सोग्निः सर्वः स सर्वजित् ।
स चैवेन्द्रश्च वायुश्च सोऽस्विनौ स च विद्युतः ॥ १३.२६५.३९ ॥
พระองค์นั้นคือพระรุทร คือพระศิวะ คือพระอัคนี คือทุกสิ่ง คือผู้ชนะทุกสิ่ง พระองค์นั้นคือพระอินทร์และพระวายุ คือพระอัศวินทั้งสอง และคือสายฟ้า
13.265.40
स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः ।
स कालः सोन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि च ॥ १३.२६५.४० ॥
พระองค์นั้นคือพระจันทร์ คือพระอีศาน พระองค์นั้นคือพระอาทิตย์และพระวรุณ พระองค์นั้นคือกาล คือผู้ยุติ คือความตาย คือพระยม และคือราตรีและวัน
13.265.41
मासार्धमासा ऋतवः सन्ध्ये संवत्सरश्च सः ।
सधाता स विधाता च विश्वकर्मा स सर्ववित् ॥ १३.२६५.४१ ॥
มาสและปักษ์ ฤดูทั้งหลาย สนธยา และปีนั้น ก็คือพระองค์ พระองค์ทรงเป็นผู้สร้าง ทรงเป็นผู้จัดแจง ทรงเป็นผู้สร้างสรรพสิ่ง ทรงเป็นผู้รู้ทั้งปวง
13.265.42
नक्षत्राणि ग्रहाश्चैव दिशोऽथ प्रदिशस्तथा ।
विश्वमूर्तिरमेयात्मा भगवान्परमद्युतिः ॥ १३.२६५.४२ ॥
นักษัตรและดาวเคราะห์ ทิศและอนุทิศ ก็คือพระองค์ พระองค์ทรงมีรูปเป็นจักรวาล ทรงเป็นอาตมันที่ประมาณมิได้ เป็นพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระรัศมีอันยิ่งใหญ่
13.265.43
एकधा च द्विधा चैव बहुधा च स एव हि ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १३.२६५.४३ ॥
พระองค์ทรงเป็นหนึ่ง เป็นสอง และเป็นมากอย่างแน่นอน เป็นร้อยส่วน เป็นพันส่วน และเป็นแสนส่วนเช่นกัน
13.265.44
ईदृशः स महादेवो भूयश्च भगवानतः ।
न हि शक्या गुणा वक्तुमपि वर्षशतैरपि ॥ १३.२६५.४४ ॥
พระมหาเทพเป็นเช่นนี้ และพระผู้เป็นเจ้ายิ่งกว่านี้อีก คุณสมบัติของพระองค์ไม่อาจกล่าวได้ แม้จะกล่าวตลอดร้อยปี