మహాభారతం · అధ్యాయం 13.265
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.265.1
दुर्वाससः प्रसादात्ते शंकरांशस्य माघव ।
अवाप्तमिह विज्ञानं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.२६५.१ ॥
ఓ మాధవా, దుర్వాసుని అనుగ్రహం వల్ల, శంకరుని అంశ వల్ల నీవు ఇక్కడ పొందిన ఆ జ్ఞానాన్ని నాకు వివరించడం తగినది.
13.265.2
महाभाग्यं च यत्तस्य नामानि च महात्मनः ।
तत्त्वमो ज्ञातुमिच्छामि सर्वं मतिमतांवर ॥ १३.२६५.२ ॥
ఓ బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ మహాత్ముని గొప్ప భాగ్యాన్ని, ఆయన నామాలను సమస్త తత్త్వంతో తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
13.265.3
हन्ति ते कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य कपर्दिने ।
यदवाप्तं मया राजञ्श्रेयो यच्चार्जितं यशः ॥ १३.२६५.३ ॥
ఓ రాజా, జటాధారి శివునికి నమస్కరించి నీకు చెబుతాను; నేను పొందిన శ్రేయస్సును, సంపాదించిన కీర్తిని.
13.265.4
प्रयतः प्रातरुत्थाय यस्त्वधीयेद्विशाम्पते ।
प्राञ्जलिः शतरुद्रीयं नास्य किञ्चनि दुर्लभम् ॥ १३.२६५.४ ॥
ఓ ప్రభూ, నియమంతో ఉదయాన్నే లేచి చేతులు జోడించి శతరుద్రీయాన్ని పఠించేవానికి ఏదీ దుర్లభం కాదు.
13.265.5
शिवः सर्वकतो रुद्रः स्रष्टा यस्त्वं शृणुष्व मे ।
प्रजापतिस्तमसृजत्तमसोऽन्ते महातपाः।
शङ्करस्त्वसृजत्तात प्रजाः स्थावरजङ्गमाः ॥ १३.२६५.५ ॥
అందరినీ చేసే శివుడు, రుద్రుడు, సృష్టికర్త — ఆయనను గురించి వినుము. మహాతపస్వి ప్రజాపతి చీకటి చివరలో ఆయనను సృష్టించాడు. తండ్రీ, శంకరుడే స్థావర జంగమ ప్రాణులను సృష్టించాడు.
13.265.6
नास्ति किञ्चित्परं भूतं महादेवाद्विशाम्पते ।
इह त्रिष्वपि लोकेषु भूतानां प्रभवो हि सः ॥ १३.२६५.६ ॥
ఓ ప్రభూ, మహాదేవుని కంటే గొప్ప ప్రాణి ఏదీ లేదు. ఈ మూడు లోకాలలోనూ ఆయనే ప్రాణులకు మూలం.
13.265.7
न चैवोत्सहते स्थातुं कश्चिदग्रे महात्मनः ।
न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १३.२६५.७ ॥
ఆ మహాత్ముని ఎదుట నిలిచే ధైర్యం ఎవరికీ ఉండదు; మూడు లోకాలలోనూ ఆయనతో సమమైన ప్రాణి లేదు.
13.265.8
गन्धेनापि हि सङ्ग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः ।
विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपनेते च पतन्ति च ॥ १३.२६५.८ ॥
యుద్ధంలో కోపించిన ఆయన వాసనతోనే శత్రువులు స్పృహ తప్పి, ఎక్కువగా చనిపోయి, వణికి కూలిపోతారు.
13.265.9
घोरं च निनदं तस्य पर्जन्यनिनदोपम् ।
श्रुत्वा विशीर्येद्धृदयं देवानामपि संयुगे।
यं चाक्ष्णा घोररूपेण पश्येद्दग्धः पतेदधः ॥ १३.२६५.९ ॥
ఆయన భయంకరమైన గర్జన మేఘగర్జనలా ఉంటుంది; యుద్ధంలో దానిని విన్నవారికి దేవతల హృదయమైనా చీలిపోతుంది. ఆయన భయంకర రూపంతో కన్నుతో చూసినవాడు కాలి కింద పడతాడు.
13.265.10
न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न पन्नगाः ।
कुपिते सुखमेधन्ते तस्मिन्नपि गुहागताः ॥ १३.२६५.१० ॥
లోకంలో దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, నాగులు, గుహలలో నివసించేవారు కూడా ఆయన కోపించినప్పుడు సుఖంగా ఉండలేరు.
13.265.11
प्रजापतेश्च दक्षस्य यजतो वितते क्रतौ ।
विव्याध कुपितो यज्ञं निर्भयस्तु भवस्तदा ॥ १३.२६५.११ ॥
ప్రజాపతి దక్షుడు విస్తారంగా యజ్ఞం చేస్తున్నప్పుడు, అప్పుడు కోపించిన, భయంలేని భవుడు (శివుడు) యజ్ఞాన్ని గాయపరిచాడు.
13.265.12
धनुषा वाणमुत्सृज्य सुघोरं विननाद च ॥ १३.२६५.१२ ॥
ధనువుతో బాణాన్ని విడిచి ఆయన అత్యంత భయంకరంగా గర్జించాడు.
13.265.13
ते न शर्म कुतः शान्ति विषादं लेभिरे सुराः ।
विद्धे च सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे ॥ १३.२६५.१३ ॥
యజ్ఞం అకస్మాత్తుగా గాయపడగా, మహేశ్వరుడు కోపించగా, దేవతలకు శరణమూ శాంతీ లభించలేదు; వారు విషాదం పొందారు.
13.265.14
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः ।
बभूवुरवशाः पार्थ विषेदुश्च सुरासुराः ॥ १३.२६५.१४ ॥
ఆ ధనుస్సు తాడు మోతతో సమస్త లోకాలు కలతచెందాయి; ఓ పార్థా, అవి నిస్సహాయమయ్యాయి; సురులూ అసురులూ విషాదంలో మునిగారు.
13.265.15
आपश्चुक्षुभिरे चैव चकम्पे च वसुन्धरः ।
व्यद्रवग्निरयश्चापि द्यौः पफाल च सर्वशः ॥ १३.२६५.१५ ॥
జలాలు క్షోభించాయి, భూమి వణికింది, అగ్నులు చెల్లాచెదరై పారిపోయాయి, ఆకాశం అన్ని వైపులా పగిలింది.
13.265.16
अन्धेन तमसा लोकाः प्रावृता न चकाशिरे ।
प्रनष्टा ज्योतिषां भाश्च सह सूर्येण भारत ॥ १३.२६५.१६ ॥
అంధకారమైన తమస్సుచే కప్పబడిన లోకాలు ప్రకాశించలేదు; ఓ భారతా, సూర్యునితో పాటు జ్యోతిర్గణాల కాంతులూ నశించాయి.
13.265.17
भृशं भीतास्ततः शान्तिं चत्रुः स्वस्त्ययनानि च ।
ऋषयः सर्वभूतानामात्मनश्च हितैषिमः ॥ १३.२६५.१७ ॥
అప్పుడు అత్యంత భయపడిన ఋషులు సర్వప్రాణుల, తమ క్షేమాన్ని కోరి శాంతి కర్మలు, స్వస్త్యయనాలు చేశారు.
13.265.18
ततः सोऽभ्यद्रवद्देवान्रुद्रो रौद्रपराक्रमः ।
भगस्य नयने क्रुद्धः प्रहारेण व्यशातयत् ॥ १३.२६५.१८ ॥
అప్పుడు భయంకర పరాక్రమం గల రుద్రుడు దేవతలపైకి దూకి, కోపంతో ఒక్క దెబ్బతో భగుని కన్నులను పగలగొట్టాడు.
13.265.19
पूषणं चाभिदुद्राव घोरेण वपुषाऽन्वितः ।
पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्वै व्यशातयत् ॥ १३.२६५.१९ ॥
భయంకర రూపంతో పూషణుడిపైకి కూడా అతడు దూకాడు; పురోడాశం తింటున్న అతని దంతాలను విరగ్గొట్టాడు.
13.265.20
ततः प्रणेमुर्देवास्ते वेपमानाः स्म शङ्करम् ।
पुनश्च सन्दधे रुद्रो दीप्तं सुनिशितं शरम् ॥ १३.२६५.२० ॥
అప్పుడు వణుకుతున్న దేవతలు శంకరుడికి నమస్కరించారు; రుద్రుడు మళ్ళీ ప్రకాశించే, అతి వాడియైన బాణాన్ని సంధించాడు.
13.265.21
रुद्रस्य विक्रमं दृष्ट्वा भीता देवाः सहर्षिभिः ।
ततः प्रसादयामासुः शर्वं ते विबुधोत्तमाः ॥ १३.२६५.२१ ॥
రుద్రుని పరాక్రమాన్ని చూసి భయపడిన దేవతలు ఋషులతో కలిసి, ఆ దేవశ్రేష్ఠులు శర్వుని ప్రసన్నం చేసుకున్నారు.
13.265.22
जेषुश्च शतरुद्रीयं देवाः कृत्वाञ्जलिं तदा ।
संस्तूयमानस्त्रिदशैः प्रससाद महेश्वरः ॥ १३.२६५.२२ ॥
అప్పుడు దేవతలు అంజలి ఘటించి శతరుద్రీయాన్ని పఠించారు; దేవతలచే స్తుతించబడిన మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు.
13.265.23
रुद्रस्य भागं यज्ञे च विशिष्टं ते त्वकल्पयन् ।
भयेन त्रिदशा राजञ्शरणं च प्रपेदिरे ॥ १३.२६५.२३ ॥
యజ్ఞంలో రుద్రునికి ప్రత్యేక భాగాన్ని దేవతలు నిర్ణయించారు; ఓ రాజా, భయంతో దేవతలు ఆయన శరణు పొందారు.
13.265.24
तेन चैव हि तुष्टेन स यज्ञः सन्धितोऽभवत् ।
यद्यच्चापहृतं तत्र तत्तथैवान्वजीवयत् ॥ १३.२६५.२४ ॥
ఆయన సంతోషించడంతోనే ఆ యజ్ఞం మళ్ళీ కలిసింది; అక్కడ ఏది ఏది అపహరించబడిందో, దానిని అతడు అలాగే తిరిగి ప్రాణం పోశాడు.
13.265.25
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि ।
आयसं राजतं चैव सौवर्णमपि चापरम् ॥ १३.२६५.२५ ॥
స్వర్గంలో బలవంతులైన అసురులకు మూడు పురాలు ఉండేవి — ఒకటి ఇనుముతో, ఒకటి వెండితో, మరొకటి బంగారంతో.
13.265.26
नाशकत्तानि मघवा भेत्तुं सर्वायुधैरपि ।
अथ सर्वेऽमरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ॥ १३.२६५.२६ ॥
అన్ని ఆయుధాలతో కూడా ఇంద్రుడు వాటిని భేదించలేకపోయాడు. అప్పుడు బాధితులైన దేవతలందరూ రుద్రుని శరణు పొందారు.
13.265.27
तत ऊचुर्महात्मानो देवाः सर्वे समागताः ।
रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु ॥ १३.२६५.२७ ॥
అప్పుడు సమావేశమైన మహాత్మ దేవతలందరూ ఇలా అన్నారు — "ఓ రుద్రా, అన్ని కర్మలలోనూ జీవులు భయంకరులవుతారు."
13.265.28
जहि दैत्यान्सह पुरैर्लोकांस्त्रायस्व मानद ।
स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा कृत्वा विष्णुं शरोत्तमम् ॥ १३.२६५.२८ ॥
"ఓ మానదా, దైత్యులను వారి పురాలతో సహా సంహరించి లోకాలను రక్షించు." అలా చెప్పబడినవాడు "అలాగే" అని అంటూ విష్ణువును ఉత్తమ బాణంగా చేసుకున్నాడు.
13.265.29
शल्यमग्निं तथा कृत्वा पुङ्खं वैवस्वतं यमम् ।
ओङ्कारं च धनुः सर्वाञ्ज्यां च सावित्रिमुत्तमां ॥ १३.२६५.२९ ॥
అగ్నిని బాణం కొనగా, వైవస్వత యముని పుంఖంగా, ఓంకారాన్ని ధనువుగా, అన్నిటినీ, ఉత్తమ సావిత్రిని నారిగా చేసుకున్నాడు.
13.265.30
ब्रह्माणं सारथिं कृत्वा विनियुज्य च सर्वशः ।
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः ॥ १३.२६५.३० ॥
బ్రహ్మను సారథిగా చేసి, అన్నిటినీ సరిగ్గా బిగించి, మూడు పర్వాలు మూడు మొనలు గల ఆ బాణంతో అతడు వాటిని భేదించాడు.
13.265.31
शरेणादित्यवर्णेन कालाग्निसमतेजसा ।
तेऽसुराः सपुरास्तत्र दग्धा रुद्रेण भारत ॥ १३.२६५.३१ ॥
సూర్యవర్ణమూ కాలాగ్ని తేజస్సూ కలిగిన బాణంతో, ఓ భారతా, రుద్రుడు అక్కడ ఆ అసురులను వారి పురాలతో సహా దహించాడు.
13.265.32
तं चैवाङ्कगतं दृष्ट्वा बालं पञ्चशिखं पुनः ।
उमा जिज्ञासमाना वै कोऽयमित्यब्रवीत्तदा ॥ १३.२६५.३२ ॥
ఒడిలో కూర్చున్న ఐదు జుట్లు గల ఆ బాలుడిని మళ్లీ చూసి, ఉమ తెలుసుకోవాలనే కోరికతో అప్పుడు "ఇతడు ఎవరు?" అని అడిగింది.
13.265.33
असूयतश्च शक्रस्य वज्रेणि प्रहरिष्यतः ।
सवज्रं स्तम्भयामास तं बाहुं परिघोपमम् ॥ १३.२६५.३३ ॥
అసూయతో వజ్రంతో కొట్టబోతున్న శక్రుని, పరిఘ వంటి ఆ బాహువును వజ్రంతో సహా స్తంభింపజేశాడు.
13.265.34
न संयुयुधिरे चैव देवास्तं भुवनेश्वरम् ।
सप्रजापतयः सर्वे तस्मिन्मुमुहुरीश्वरे ॥ १३.२६५.३४ ॥
దేవతలు ఆ భువనేశ్వరునితో యుద్ధం చేయలేదు; ప్రజాపతులతో కూడిన వారందరూ ఆ ఈశ్వరుని ఎదుట మోహితులయ్యారు.
13.265.35
ततो ध्यात्वा च भगवान्ब्रह्मा तममितौजसम् ।
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तमुमापतिम् ॥ १३.२६५.३५ ॥
అప్పుడు భగవానుడు బ్రహ్మ ధ్యానించి, అమిత తేజస్వి అయిన అతడు "ఇతడే శ్రేష్ఠుడు" అని తెలుసుకొని ఆ ఉమాపతికి నమస్కరించాడు.
13.265.36
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुराः ।
बभूव स तदा बालः प्रययौ तु यथापुरम् ॥ १३.२६५.३६ ॥
అప్పుడు ఆ దేవతలు ఉమను, రుద్రుని ప్రసన్నులను చేసారు; అప్పుడు ఆ బాలుడు మునుపటిలాగా అయి వెళ్లిపోయాడు.
13.265.37
स चापि ब्राह्मणो भूत्वा दुर्वासा नाम वीर्यवान् ।
द्वारवत्यां मम गृहे चिरं कालमुपावसन् ॥ १३.२६५.३७ ॥
ఆ వీర్యవంతుడైన దుర్వాసుడు బ్రాహ్మణుడిగా మారి ద్వారవతిలో నా ఇంట్లో దీర్ఘకాలం నివసించాడు.
13.265.38
विप्रकारान्प्रयुङ्क्ते स्म सुबहून्मम वेश्मनि ।
तानुदारतया चाहं चक्षमे चातिदुःसहान् ॥ १३.२६५.३८ ॥
అతడు నా ఇంట్లో అనేక బ్రాహ్మణ-అపరాధాలు చేశాడు; ఉదారత వల్ల నేను వాటిని ఎంతో కష్టమైనప్పటికీ సహించాను.
13.265.39
स वै रुद्रः स च शिवः सोग्निः सर्वः स सर्वजित् ।
स चैवेन्द्रश्च वायुश्च सोऽस्विनौ स च विद्युतः ॥ १३.२६५.३९ ॥
అతడే రుద్రుడు, అతడే శివుడు, అతడే అగ్ని, అతడే సర్వుడు, సర్వజిత్తు; అతడే ఇంద్రుడు, వాయువు కూడా; అతడే అశ్వినులు, అతడే విద్యుత్తు కూడా.
13.265.40
स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः ।
स कालः सोन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि च ॥ १३.२६५.४० ॥
అతడే చంద్రుడు, అతడే ఈశానుడు; అతడే సూర్యుడు, వరుణుడు కూడా; అతడే కాలం, అతడే అంతకుడు, అతడే మృత్యువు, అతడే యముడు, రాత్రులూ పగళ్ళూ కూడా అతడే.
13.265.41
मासार्धमासा ऋतवः सन्ध्ये संवत्सरश्च सः ।
सधाता स विधाता च विश्वकर्मा स सर्ववित् ॥ १३.२६५.४१ ॥
నెలలూ పక్షాలూ, ఋతువులూ, సంధ్యలూ, సంవత్సరమూ అతడే; అతడే ధాత, అతడే విధాత, విశ్వకర్మ, అతడే సర్వవిత్తు.
13.265.42
नक्षत्राणि ग्रहाश्चैव दिशोऽथ प्रदिशस्तथा ।
विश्वमूर्तिरमेयात्मा भगवान्परमद्युतिः ॥ १३.२६५.४२ ॥
నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, దిక్కులు, ఉపదిక్కులు కూడా అతడే; విశ్వరూపుడు, అపరిమిత ఆత్మ, భగవంతుడు, పరమతేజోమయుడు అతడే.
13.265.43
एकधा च द्विधा चैव बहुधा च स एव हि ।
शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ १३.२६५.४३ ॥
ఆయనే ఒక విధంగా, రెండు విధాలుగా, అనేక విధాలుగా కూడా ఉన్నాడు; వందల విధాలుగా, వేల విధాలుగా, అలాగే లక్షల విధాలుగా కూడా ఆయనే.
13.265.44
ईदृशः स महादेवो भूयश्च भगवानतः ।
न हि शक्या गुणा वक्तुमपि वर्षशतैरपि ॥ १३.२६५.४४ ॥
అలాంటివాడు ఆ మహాదేవుడు; ఇంకా ఆ భగవంతుడు ఇంతకంటే ఎక్కువే. ఆయన గుణాలను వందల సంవత్సరాలలో కూడా చెప్పడం సాధ్యం కాదు.