મહાભારત · અધ્યાય 13.266
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.266.1
युधिष्ठिर महाबाहो महाभाग्यं महात्मनः ।
रुद्राय बहुरूपाय बहुनाम्ने निबोध मे ॥ १३.२६६.१ ॥
હે મહાબાહુ યુધિષ્ઠિર, મહાત્માનું મહાન સૌભાગ્ય સાંભળો. બહુરૂપ અને બહુનામ રુદ્ર વિશે મારી પાસેથી જાણો.
13.266.2
वदन्त्युग्रं महादेवं तथा स्थाणुं महेश्वरम् ।
एकाक्षं त्र्यम्बकं चैव विश्वरूपं शिवं तथा ॥ १३.२६६.२ ॥
તેમને ઉગ્ર, મહાદેવ, સ્થાણુ, મહેશ્વર, એકાક્ષ, ત્ર્યંબક, વિશ્વરૂપ અને શિવ કહે છે.
13.266.3
द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः ।
घोरामन्यां शिवामन्यां ते तनू बहुधा पुनः ॥ १३.२६६.३ ॥
તે દેવના બે શરીર છે એમ વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણો જાણે છે — એક ઘોર અને બીજું શિવ; એ બંને ફરી અનેક રીતે વિભાજિત છે.
13.266.4
उग्रा घोरा तनुर्याऽस्य सोऽग्निर्विद्युत्स भास्करः ।
शिवा सौम्या च या त्वस्य धर्मस्त्वापोथ चन्द्रमाः ॥ १३.२६६.४ ॥
તેમનું જે ઉગ્ર અને ઘોર શરીર છે તે અગ્નિ, વીજળી અને તે સૂર્ય છે; અને જે શિવ અને સૌમ્ય શરીર છે તે ધર્મ, જળ અને ચંદ્ર છે.
13.266.5
आत्मनोऽर्धं तु तस्याग्निः सोमोऽर्धं पुनरुच्यते ।
ब्रह्मचर्यं चरत्येका शिवा चास्य तनुस्तथा ॥ १३.२६६.५ ॥
તેમનો અડધો ભાગ પોતાનો છે, અને બાકીનો અડધો ભાગ અગ્નિ અને સોમ કહેવાય છે; એક શરીર બ્રહ્મચર્ય આચરે છે, અને તેમનું શિવ શરીર પણ એવું જ.
13.266.6
याऽस्य घोरतमा मूर्तिर्जगत्संहरते तथा ।
ईश्वरत्वान्महत्त्वाच्च महेश्वर इति स्मृतः ॥ १३.२६६.६ ॥
તેમની જે અત્યંત ઘોર મૂર્તિ છે, તે એ રીતે જગતનો સંહાર કરે છે; ઈશ્વરત્વ અને મહત્ત્વને કારણે તેઓ મહેશ્વર તરીકે સ્મરાય છે.
13.266.7
यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्प्रतापवान् ।
मांसशोणितमज्जादो यत्ततो रुद्र उच्यते ॥ १३.२६६.७ ॥
જે બાળે છે, જે તીક્ષ્ણ, ઉગ્ર અને પ્રતાપી છે, જે માંસ, રક્ત અને મજ્જાનું ભક્ષણ કરે છે, તેથી તેને રુદ્ર કહેવાય છે.
13.266.8
देवानां सुमहान्यच्च यच्चास्य विषयो महान् ।
यच्च विश्वं जगत्पाति महादेवस्ततः स्मृतः ॥ १३.२६६.८ ॥
જે દેવોમાં અતિ મહાન છે, જેનું ક્ષેત્ર પણ મહાન છે, જે વિશ્વ અને જગતનું પાલન કરે છે, તેથી તે મહાદેવ તરીકે સ્મરાય છે.
13.266.9
धूम्ररूपा जटा यस्माद्धूर्जटीत्यत उच्यते ॥ १३.२६६.९ ॥
તેની જટાઓ ધુમાડાના રંગની હોવાથી તેને ધૂર્જટિ કહેવાય છે.
13.266.10
स मेधयति यन्नित्यं सर्वान्वै सर्वकर्मभिः ।
शिवमिच्छन्मनुष्याणां तस्मादेष शिवः स्मृतः ॥ १३.२६६.१० ॥
તે સદા સૌને સર્વ કર્મો દ્વારા શુદ્ધ કરે છે, મનુષ્યોના કલ્યાણની ઇચ્છા રાખે છે; તેથી તેને શિવ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.
13.266.11
दहत्यूध्वं स्थितो यच्च प्राणान्नॄणां स्थिरश्च यत् ।
स्थिरलिङ्गश्च यन्नित्यं तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः ॥ १३.२६६.११ ॥
જે ઉપર સ્થિત રહીને મનુષ્યોના પ્રાણને બાળે છે, જે સ્થિર છે અને જેનું લિંગ સદા સ્થિર છે, તેથી તેને સ્થાણુ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.
13.266.12
यदस्य बहुधा रूपं भूतं भव्यं भवत्तथा ।
स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः ॥ १३.२६६.१२ ॥
તેનું રૂપ અનેક પ્રકારનું છે; ભૂત, ભવિષ્ય, વર્તમાન અને સ્થાવર-જંગમ પણ તેનાં જ છે; તેથી તેને બહુરૂપ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.
13.266.13
विश्वेदेवाश्च यत्तस्मिन्विश्वरूपस्ततः स्मृतः ।
सहस्राक्षोऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयोपि वा।
चक्षुषः प्रभवं तेजः सर्वतश्चक्षुरेव तत् ॥ १३.२६६.१३ ॥
વિશ્વદેવો પણ તેમનામાં છે; તેથી તેઓ વિશ્વરૂપ તરીકે સ્મરાય છે. તેઓ સહસ્રાક્ષ, અયુતાક્ષ, અથવા સર્વ બાજુએ નેત્રોથી ભરેલા છે. નેત્રનો ઉદ્ભવ તેજ છે; તે સર્વત્ર નેત્ર જ છે.
13.266.14
सर्वथा यत्पशून्पाति तैश्च यद्रमते सह ।
तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्पशुपतिः स्मृतः ॥ १३.२६६.१४ ॥
જે સર્વ રીતે પ્રાણીઓનું રક્ષણ કરે છે, જે તેમની સાથે રમે છે, જે તેમના અધિપતિ છે, તેથી તેઓ પશુપતિ તરીકે સ્મરાય છે.
13.266.15
नित्येन ब्रह्मचर्येण लिङ्गमस्य यदा स्थितम् ।
भक्तानुग्रहणार्थाय गूढलिङ्गस्ततः स्मृतः।
महयत्यस्य लोकश्च प्रियं ह्येतन्महात्मनः ॥ १३.२६६.१५ ॥
નિત્ય બ્રહ્મચર્યથી તેમનું લિંગ સ્થિર થયું ત્યારે, ભક્તો પર કૃપા કરવા માટે તેઓ ગૂઢલિંગ તરીકે સ્મરાય છે. જગત તેમને માન આપે છે; આ મહાત્માને પ્રિય છે.
13.266.16
विग्रहं पूजयेद्यो वै लिङ्गं वाऽपि महात्मनः ।
लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते ॥ १३.२६६.१६ ॥
જે મહાત્માની મૂર્તિ કે લિંગની પૂજા કરે છે, જે નિત્ય લિંગની પૂજા કરે છે, તે મહાન શ્રી પામે છે.
13.266.17
ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
लिङ्गमेवार्चयन्ति स्म यत्तदूर्ध्वं समास्थितम्। ॥ १३.२६६.१७ ॥
ઋષિઓ અને દેવો, તેમજ ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ ઊંચું સ્થિર ઊભેલા એ જ લિંગની પૂજા કરતા હતા.
13.266.18
पूज्यमाने ततस्तस्मिन्मोदते स महेश्वरः ।
सुखं ददाति प्रीतात्मा भक्तानां भक्तवत्सलः ॥ १३.२६६.१८ ॥
પછી તેમની પૂજા થતાં તે મહેશ્વર આનંદ પામે છે. પ્રસન્ન હૃદયથી તેઓ ભક્તોને સુખ આપે છે; તેઓ ભક્તવત્સલ છે.
13.266.19
एष एव श्मशानेषु देवो वसति निर्दहन् ।
यजन्ते ये जनास्तत्र वीरस्थाननिषेविणः ॥ १३.२६६.१९ ॥
સ્મશાનોમાં બાળતા આ જ દેવ વસે છે. ત્યાં વીરસ્થાનોની સેવા કરનારા લોકો તેમની પૂજા કરે છે.
13.266.20
विषमस्थः शरीरेषु स मृत्युः प्राणिनामिह ।
स च वायुः शरीरेषु प्राणपालः शरीरिणाम् ॥ १३.२६६.२० ॥
પ્રાણીઓના શરીરોમાં વિષમ રીતે રહેલું તે મૃત્યુ અહીં છે. અને શરીરોમાં તે જ વાયુ દેહધારીઓના પ્રાણનો પાલક છે.
13.266.21
तस्य घोराणि रूपाणि दीप्तानि च बहुनि च ।
लोके यान्यस्य पूज्यन्ते विप्रास्तानि विदुर्बुधाः ॥ १३.२६६.२१ ॥
તેમના ભયંકર અને તેજસ્વી ઘણાં રૂપો છે. જગતમાં તેમનાં જે રૂપો પૂજાય છે, તેમને વિપ્રો અને જ્ઞાનીઓ જાણે છે.
13.266.22
नामधेयानि देवेषु बहून्यस्य यथार्थवत् ।
निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्कर्मभिस्तथा ॥ १३.२६६.२२ ॥
દેવોમાં તેમનાં ઘણાં નામો છે; તે યથાર્થ રીતે સમજાવાય છે — તેમની મહત્તાને કારણે, વિભુત્વને કારણે અને તેમનાં કર્મોને કારણે પણ.
13.266.23
वेदे चास्य विदुर्विप्राः शतरुद्रीयमुत्तमम् ।
व्यासेनोक्तं च यच्चापि उपस्थानं महात्मनः ॥ १३.२६६.२३ ॥
વેદમાં તેમના વિષે વિપ્રો ઉત્તમ શતરુદ્રીય જાણે છે; વ્યાસે કહેલું અને તે મહાત્માનું ઉપસ્થાન-સ્તોત્ર પણ જાણે છે.
13.266.24
प्रदाता सर्वलोकानां विश्वसाक्षी निरामयः ।
ज्येष्ठभूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा ऋषयोऽपरे ॥ १३.२६६.२४ ॥
સર્વ લોકોના દાતા, વિશ્વના સાક્ષી, નિરામય — તેમને બ્રાહ્મણો અને અન્ય ઋષિઓ જ્યેષ્ઠભૂત (સૌથી પહેલાં ઉત્પન્ન) કહે છે.
13.266.25
प्रथमो ह्येष देवानां मुखादग्निमजीजनत् ।
ग्रहैर्बहुविधैः प्राणान्संरुद्धानुत्सृजत्यपि ॥ १३.२६६.२५ ॥
દેવોમાં પ્રથમ આ જ છે; તેમણે પોતાના મુખમાંથી અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો. અનેક પ્રકારના ગ્રહો વડે રોકાયેલા પ્રાણોને પણ તે મુક્ત કરે છે.
13.266.26
विमोक्षयति तुष्टात्मा शरण्यः शरणागतान् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं हितं कामांश्च पुष्कलान् ॥ १३.२६६.२६ ॥
પ્રસન્ન મનવાળા તે શરણ્ય શરણે આવેલાઓને મુક્ત કરે છે; દીર્ઘાયુ, આરોગ્ય, ઐશ્વર્ય, કલ્યાણ અને પુષ્કળ કામનાઓ પણ આપે છે.
13.266.27
स ददाति मनुष्येभ्यः स एवाक्षिपते पुनः ।
शक्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते ॥ १३.२६६.२७ ॥
તે મનુષ્યોને આપે છે અને તે જ ફરી પાછું છીનવી પણ લે છે; ઇન્દ્ર વગેરે દેવોમાં પણ તેનું જ ઐશ્વર્ય કહેવાય છે.
13.266.28
स एव स्थापको नित्यं त्रैलोक्यस्य शुभाशुभे ।
ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्वरः पुनरुच्यते ॥ १३.२६६.२८ ॥
તે જ સદા ત્રણે લોકના શુભ-અશુભની સ્થાપના કરનાર છે; ઐશ્વર્યને કારણે અને કામનાઓના ઈશ્વર તરીકે પણ તેને જ ફરી કહેવાય છે.
13.266.29
महेश्वरश्च लोकानां महातामीश्वरश्च सः ।
बहुभिर्विविधै रूपैर्विश्वं व्याप्तमिदं जगत्।
तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे वडंवामुखण् ॥ १३.२६६.२९ ॥
તે લોકોના મહેશ્વર અને મહાત્માઓના પણ ઈશ્વર છે. અનેક પ્રકારના વિવિધ રૂપોથી આ વિશ્વ અને આ જગત વ્યાપ્ત છે. તે દેવનું જે મુખ સમુદ્રમાં વડવામુખ છે…