ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.266
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.266.1
युधिष्ठिर महाबाहो महाभाग्यं महात्मनः ।
रुद्राय बहुरूपाय बहुनाम्ने निबोध मे ॥ १३.२६६.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਸੁਣੋ। ਬਹੁਰੂਪ ਅਤੇ ਬਹੁਨਾਮ ਰੁਦਰ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣੋ।
13.266.2
वदन्त्युग्रं महादेवं तथा स्थाणुं महेश्वरम् ।
एकाक्षं त्र्यम्बकं चैव विश्वरूपं शिवं तथा ॥ १३.२६६.२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਗਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਥਾਣੂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਏਕਾਕਸ਼, ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਖਦੇ ਹਨ।
13.266.3
द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः ।
घोरामन्यां शिवामन्यां ते तनू बहुधा पुनः ॥ १३.२६६.३ ॥
ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਵੇਦਜ੍ਞ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਘੋਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿਵ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
13.266.4
उग्रा घोरा तनुर्याऽस्य सोऽग्निर्विद्युत्स भास्करः ।
शिवा सौम्या च या त्वस्य धर्मस्त्वापोथ चन्द्रमाः ॥ १३.२६६.४ ॥
ਉਸਦਾ ਜੋ ਉਗਰ ਅਤੇ ਘੋਰ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ, ਜਲ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ।
13.266.5
आत्मनोऽर्धं तु तस्याग्निः सोमोऽर्धं पुनरुच्यते ।
ब्रह्मचर्यं चरत्येका शिवा चास्य तनुस्तथा ॥ १३.२६६.५ ॥
ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਆਪਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਸਰੀਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
13.266.6
याऽस्य घोरतमा मूर्तिर्जगत्संहरते तथा ।
ईश्वरत्वान्महत्त्वाच्च महेश्वर इति स्मृतः ॥ १३.२६६.६ ॥
ਉਸਦੀ ਜੋ ਅਤਿ ਘੋਰ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਈਸ਼ਵਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਤਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.266.7
यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्प्रतापवान् ।
मांसशोणितमज्जादो यत्ततो रुद्र उच्यते ॥ १३.२६६.७ ॥
ਜੋ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਸ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਮਿੱਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.8
देवानां सुमहान्यच्च यच्चास्य विषयो महान् ।
यच्च विश्वं जगत्पाति महादेवस्ततः स्मृतः ॥ १३.२६६.८ ॥
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.9
धूम्ररूपा जटा यस्माद्धूर्जटीत्यत उच्यते ॥ १३.२६६.९ ॥
ਉਸਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਧੂਰਜਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.10
स मेधयति यन्नित्यं सर्वान्वै सर्वकर्मभिः ।
शिवमिच्छन्मनुष्याणां तस्मादेष शिवः स्मृतः ॥ १३.२६६.१० ॥
ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.11
दहत्यूध्वं स्थितो यच्च प्राणान्नॄणां स्थिरश्च यत् ।
स्थिरलिङ्गश्च यन्नित्यं तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः ॥ १३.२६६.११ ॥
ਜੋ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਲਿੰਗ ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਣੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.12
यदस्य बहुधा रूपं भूतं भव्यं भवत्तथा ।
स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः ॥ १३.२६६.१२ ॥
ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.13
विश्वेदेवाश्च यत्तस्मिन्विश्वरूपस्ततः स्मृतः ।
सहस्राक्षोऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयोपि वा।
चक्षुषः प्रभवं तेजः सर्वतश्चक्षुरेव तत् ॥ १३.२६६.१३ ॥
ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਅਯੁਤਾਕ੍ਸ਼, ਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਖ ਦਾ ਸੋਤ ਤੇਜ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਅੱਖ ਹੀ ਹੈ।
13.266.14
सर्वथा यत्पशून्पाति तैश्च यद्रमते सह ।
तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्पशुपतिः स्मृतः ॥ १३.२६६.१४ ॥
ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.15
नित्येन ब्रह्मचर्येण लिङ्गमस्य यदा स्थितम् ।
भक्तानुग्रहणार्थाय गूढलिङ्गस्ततः स्मृतः।
महयत्यस्य लोकश्च प्रियं ह्येतन्महात्मनः ॥ १३.२६६.१५ ॥
ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਲਿੰਗ ਕਹੇ ਗਏ। ਸੰਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
13.266.16
विग्रहं पूजयेद्यो वै लिङ्गं वाऽपि महात्मनः ।
लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते ॥ १३.२६६.१६ ॥
ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.266.17
ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
लिङ्गमेवार्चयन्ति स्म यत्तदूर्ध्वं समास्थितम्। ॥ १३.२६६.१७ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
13.266.18
पूज्यमाने ततस्तस्मिन्मोदते स महेश्वरः ।
सुखं ददाति प्रीतात्मा भक्तानां भक्तवत्सलः ॥ १३.२६६.१८ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭਗਤਵਤਸਲ ਹਨ।
13.266.19
एष एव श्मशानेषु देवो वसति निर्दहन् ।
यजन्ते ये जनास्तत्र वीरस्थाननिषेविणः ॥ १३.२६६.१९ ॥
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਹੀ ਦੇਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੀਰ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.266.20
विषमस्थः शरीरेषु स मृत्युः प्राणिनामिह ।
स च वायुः शरीरेषु प्राणपालः शरीरिणाम् ॥ १३.२६६.२० ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਹ ਮੌਤ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਵਾਯੂ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ।
13.266.21
तस्य घोराणि रूपाणि दीप्तानि च बहुनि च ।
लोके यान्यस्य पूज्यन्ते विप्रास्तानि विदुर्बुधाः ॥ १३.२६६.२१ ॥
ਉਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜਿਹੜੇ ਰੂਪ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਪ੍ਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
13.266.22
नामधेयानि देवेषु बहून्यस्य यथार्थवत् ।
निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्कर्मभिस्तथा ॥ १३.२६६.२२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਾਰਨ, ਵਿਭੁਤਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ।
13.266.23
वेदे चास्य विदुर्विप्राः शतरुद्रीयमुत्तमम् ।
व्यासेनोक्तं च यच्चापि उपस्थानं महात्मनः ॥ १३.२६६.२३ ॥
ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਪ੍ਰ ਉੱਤਮ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਵਿਆਸ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਸਥਾਨ-ਸਤੁਤੀ ਵੀ।
13.266.24
प्रदाता सर्वलोकानां विश्वसाक्षी निरामयः ।
ज्येष्ठभूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा ऋषयोऽपरे ॥ १३.२६६.२४ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਨਿਰਾਮਯ — ਇਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਜੇਸ਼ਠਭੂਤ (ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
13.266.25
प्रथमो ह्येष देवानां मुखादग्निमजीजनत् ।
ग्रहैर्बहुविधैः प्राणान्संरुद्धानुत्सृजत्यपि ॥ १३.२६६.२५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਹੀ ਹੈ; ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.266.26
विमोक्षयति तुष्टात्मा शरण्यः शरणागतान् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं हितं कामांश्च पुष्कलान् ॥ १३.२६६.२६ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸ਼ਰਣ-ਦਾਤਾ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਅਰੋਗਤਾ, ਐਸ਼ਵਰਜ, ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
13.266.27
स ददाति मनुष्येभ्यः स एवाक्षिपते पुनः ।
शक्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते ॥ १३.२६६.२७ ॥
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਫਿਰ ਖੋਹ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.28
स एव स्थापको नित्यं त्रैलोक्यस्य शुभाशुभे ।
ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्वरः पुनरुच्यते ॥ १३.२६६.२८ ॥
ਉਹੀ ਸਦਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਸਥਾਪਕ ਹੈ; ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.266.29
महेश्वरश्च लोकानां महातामीश्वरश्च सः ।
बहुभिर्विविधै रूपैर्विश्वं व्याप्तमिदं जगत्।
तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे वडंवामुखण् ॥ १३.२६६.२९ ॥
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਜੋ ਮੂੰਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਡਵਾਮੁਖ ਹੈ…