Mahābhārata · Adhyāya 13.267
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.267.1
इत्युक्तवति तद्वाक्यं कृष्णे देवकिनन्दने ।
भीष्मं शान्तनवं भूयः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.२६७.१ ॥
Cuando Kṛṣṇa, hijo de Devakī, hubo dicho estas palabras, Yudhiṣṭhira volvió a preguntar a Bhīṣma, hijo de Śantanu.
13.267.2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मविदांवर ।
प्रत्यक्षमागमो वेति किं तयोः कारणं भवेत् ॥ १३.२६७.२ ॥
¡Oh, gran sabio, el mejor entre los conocedores del dharma! Al determinar una cuestión, ¿cuál de estos dos, la percepción directa o la escritura, es la causa?
13.267.3
नास्त्यत्रि संशयः कश्चिदिति मे वर्तते मतिः ।
शृणु वक्ष्यामि ते प्राज्ञ सम्यक्त्वं मेऽनुपृच्छसि ॥ १३.२६७.३ ॥
Mi opinión es que aquí no hay ninguna duda. Escucha, sabio, te lo diré, pues me preguntas con rectitud.
13.267.4
संशयः सुगमस्तत्र दुर्गमस्तस्य निर्णयः ।
दृष्टं श्रुतमनन्तं हि यत्र संशयदर्शन् ॥ १३.२६७.४ ॥
Allí la duda es fácil de alcanzar, pero su resolución es difícil de alcanzar. Donde lo visto y lo oído es infinito, solo aparece la duda.
13.267.5
प्रत्यक्षं कारणं दृष्टं हैतुकं प्राज्ञमानिनः ।
नास्तीत्येवं व्यवस्यन्ति सत्यमागममेव वा ॥ १३.२६७.५ ॥
Quienes consideran la percepción directa como única causa, que siguen el razonamiento y se creen sabios, concluyen que «no es así»; o sostienen que la verdad está solo en la escritura.
13.267.6
तदयुक्तं व्यवस्यन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
अथ सञ्चिन्त्यमेवैकं कारणं किं भवेदिति ॥ १३.२६७.६ ॥
Eso es inapropiado; los necios que se creen eruditos llegan a tal determinación. Ahora hay que considerar cuál podría ser la única causa.
13.267.7
शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनामन्त्रितेन च ।
प्राणयात्रामनेकां च कल्पयानेन भारत ॥ १३.२६७.७ ॥
Oh Bhārata, esto es posible para quien, durante mucho tiempo, es disciplinado y aconsejado, y ordena los muchos modos de la vida.
13.267.8
तत्परेणैव नान्येन शक्यते तत्तु कारणम् ।
हेतूनामन्तमासाद्य विपुलं ज्ञानमुत्तमम् ॥ १३.२६७.८ ॥
Esa causa solo puede alcanzarla el supremo, no otro. Al llegar al fin de las causas se obtiene un conocimiento vasto y supremo.
13.267.9
ज्योतिः सर्वस्य लोकस्य विपुलं प्रतिपद्यते ।
न त्वेव गमनं राजन्हेतुतो गमनं तथा।
अग्राह्यमनिबद्धं च वाचा सम्परिवर्जयेत् ॥ १३.२६७.९ ॥
La luz de todo el mundo se alcanza en su vastedad. Pero, oh rey, el ir también proviene de una causa. Lo que no puede asirse y no está fijado, debe evitarse por completo con la palabra.
13.267.10
प्रत्यिक्षं लोकतः सिद्धिर्लोकश्चागमपूर्वकः ।
शिष्टाचारो बहुविधस्तन्मे ब्रूहि पितामहः ॥ १३.२६७.१० ॥
La percepción directa, la prueba que surge del mundo, el mundo precedido por la escritura y la conducta múltiple de los sabios: cuéntamelo, oh abuelo.
13.267.11
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
संस्था यत्नैरपि कृता कालेन प्रतिभिद्यते ॥ १३.२६७.११ ॥
Cuando el dharma es arrebatado por los fuertes y de mente perversa, incluso un orden establecido con esfuerzo se quiebra con el tiempo.
13.267.12
अधर्मो धर्मरूपेण तृणैः कूप इवावृतः ।
ततस्तैर्भिद्यते वृत्तं शृणु चैव युधिष्ठिर ॥ १३.२६७.१२ ॥
La injusticia, bajo la forma del dharma, yace cubierta como un pozo cubierto de hierba. Entonces la conducta se quiebra por obra de ellos. Escucha, Yudhiṣṭhira.
13.267.13
अवृत्त्या ये तु निन्दनि श्रुतत्यागपरायणाः ।
धर्मविद्वेषिणो मन्दा इत्युक्तस्तेषु संशयः ॥ १३.२६७.१३ ॥
Sobre aquellos que, por una conducta impropia, censuran y se dedican a abandonar el saber, hostiles al dharma y necios, así se ha dicho; y hay duda sobre ellos.
13.267.14
अतृप्यन्तस्तु साधूनां यावदागमबुद्धयः ।
परमित्येव सन्तुष्टास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१४ ॥
Acude a aquellos que no se sacian con la enseñanza de los buenos, cuya mente llega solo hasta donde alcanza la escritura, y que se contentan pensando «esto es lo supremo»; sírvelos y pregúntales.
13.267.15
कामार्थौ पृष्ठतः कृत्वा लोभमोहानुसारिणौ ।
धर्म इत्येव सम्बुद्धस्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१५ ॥
Acude a aquellos que dejan atrás el deseo y la riqueza, siguen la codicia y la ilusión, y se creen despiertos diciendo «esto solo es dharma»; sírvelos y pregúntales.
13.267.16
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञाः स्वाध्यायकर्म च ।
आचारः कारणं चैव धर्मश्चैकस्त्रयं पुनः ॥ १३.२६७.१६ ॥
Su conducta no se quiebra: los sacrificios, la recitación de los Vedas, la costumbre, la causa y el dharma: esta tríada vuelve a ser una sola.
13.267.17
पुनरेव हि मे बुद्धि संशये परिमुह्यति ।
अपरो मज्जमानस्य परं तीरमपश्यतः ॥ १३.२६७.१७ ॥
De nuevo mi mente se confunde en la duda, como el que se hunde y no ve otro apoyo ni la orilla lejana.
13.267.18
वेदः प्रत्यक्षमाचारः प्रमाणं तत्त्रयं यदि ।
पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैतत्त्रयं कथम् ॥ १३.२६७.१८ ॥
Si el Veda, la percepción directa y la costumbre son los tres medios válidos, y entre ellos se encuentra separación, ¿cómo puede ser una sola esta tríada que es el dharma?
13.267.19
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा ॥ १३.२६७.१९ ॥
Oh rey, si piensas que, mientras el dharma es arrebatado por los poderosos y los malvados, la indagación sobre el dharma se ha vuelto triple,
13.267.20
एक एवेति जानीहि त्रिधा धर्मस्य दर्शनम् ।
पृथक्त्वे च न मे बुद्धिस्त्रयाणामपि वै तथा ॥ १३.२६७.२० ॥
Sabe que la visión del dharma es una sola, no triple. Mi mente tampoco acepta que los tres sean separados.
13.267.21
उक्तो मार्गस्त्रयाणां च तत्तथैव समाचर ।
जिज्ञासा न तु कर्तव्या धर्मस्य परितर्कणात् ॥ १३.२६७.२१ ॥
Se ha declarado el camino de los tres; practícalo tal cual. No debe hacerse indagación sobre el dharma mediante la discusión interminable.
13.267.22
सदैव भरतश्रेष्ठ मा ते भूदत्र संशयः ।
अन्धो जड इवाशङ्की यद्ब्रवीमि तदाचर ॥ १३.२६७.२२ ॥
Oh mejor de los Bharatas, que nunca haya duda en ti sobre esto. Como un ciego o un necio, sin reservas, practica lo que te digo.
13.267.23
अहिंसा सत्यमक्रोधो दानमेतच्चतुष्टयम् ।
अजातशत्रो सेवस्य धर्म एष सनातनः ॥ १३.२६७.२३ ॥
No violencia, verdad, ausencia de ira y generosidad: estas son las cuatro cosas. Oh Ajātaśatru, practícalas; este es el dharma eterno.
13.267.24
ब्राह्मणेषु च वृत्तिर्या पितृपैतामहोचिता ।
तामन्वेहि महाबाहो धर्मस्यैते हि देशिकाः ॥ १३.२६७.२४ ॥
Sigue la conducta entre los brahmanes que conviene a padres y abuelos, oh de brazos poderosos; pues ellos son los guías del dharma.
13.267.25
प्रमाणमप्रमाणं वै यः कुर्यादबुधो जनः ।
न स प्रमाणतामर्हो विषादजननो हि सः ॥ १३.२६७.२५ ॥
El hombre necio que convierte lo que es válido en no válido no merece ser tenido por autoridad; en verdad, es quien engendra desaliento.
13.267.26
ब्राह्मणानेव सेवस्व सत्कृत्य बहुमान्य च ।
एतेष्वेव त्विमे लोकाः कृत्स्ना इति निबोध तान् ॥ १३.२६७.२६ ॥
Sirve solo a los brahmanes, honrándolos y estimándolos mucho. Sabe que todos estos mundos descansan en ellos.