ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.267
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.267.1
इत्युक्तवति तद्वाक्यं कृष्णे देवकिनन्दने ।
भीष्मं शान्तनवं भूयः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.२६७.१ ॥
ଦେବକୀ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଏହା କହିବାରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପଚାରିଲେ।
13.267.2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मविदांवर ।
प्रत्यक्षमागमो वेति किं तयोः कारणं भवेत् ॥ १३.२६७.२ ॥
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନା ଆଗମ, ଏ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି କାରଣ ହୁଏ?
13.267.3
नास्त्यत्रि संशयः कश्चिदिति मे वर्तते मतिः ।
शृणु वक्ष्यामि ते प्राज्ञ सम्यक्त्वं मेऽनुपृच्छसि ॥ १३.२६७.३ ॥
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ମତ। ଶୁଣ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ ମୋତେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
13.267.4
संशयः सुगमस्तत्र दुर्गमस्तस्य निर्णयः ।
दृष्टं श्रुतमनन्तं हि यत्र संशयदर्शन् ॥ १३.२६७.४ ॥
ସେଠାରେ ସନ୍ଦେହ ସହଜରେ ଆସେ, କିନ୍ତୁ ତାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଠିନ। ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଇଥିବା ଓ ଶୁଣାଯାଇଥିବା ବିଷୟ ଅନନ୍ତ, ସେଠାରେ କେବଳ ସନ୍ଦେହ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
13.267.5
प्रत्यक्षं कारणं दृष्टं हैतुकं प्राज्ञमानिनः ।
नास्तीत्येवं व्यवस्यन्ति सत्यमागममेव वा ॥ १३.२६७.५ ॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷକୁ ହିଁ କାରଣ ଭାବୁଥିବା ଏବଂ ତର୍କରେ ଚାଲି ନିଜକୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଭାବୁଥିବା ଲୋକେ "ନାହିଁ" ବୋଲି ସ୍ଥିର କରନ୍ତି; କିମ୍ବା ସତ୍ୟକୁ କେବଳ ଆଗମରେ ହିଁ ଦେଖନ୍ତି।
13.267.6
तदयुक्तं व्यवस्यन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
अथ सञ्चिन्त्यमेवैकं कारणं किं भवेदिति ॥ १३.२६७.६ ॥
ତାହା ଅଯୁକ୍ତ; ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା ମୂର୍ଖମାନେ ଏହିପରି ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ଏବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ଯେ ଏକମାତ୍ର କାରଣ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?
13.267.7
शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनामन्त्रितेन च ।
प्राणयात्रामनेकां च कल्पयानेन भारत ॥ १३.२६७.७ ॥
ହେ ଭାରତ, ଦୀର୍ଘକାଳ ସଂଯମୀ ଓ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଏବଂ ଜୀବନଯାତ୍ରାର ଅନେକ ପଦ୍ଧତି ସ୍ଥିର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ।
13.267.8
तत्परेणैव नान्येन शक्यते तत्तु कारणम् ।
हेतूनामन्तमासाद्य विपुलं ज्ञानमुत्तमम् ॥ १३.२६७.८ ॥
ସେହି କାରଣ କେବଳ ପରମ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ହେତୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚି ବିପୁଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
13.267.9
ज्योतिः सर्वस्य लोकस्य विपुलं प्रतिपद्यते ।
न त्वेव गमनं राजन्हेतुतो गमनं तथा।
अग्राह्यमनिबद्धं च वाचा सम्परिवर्जयेत् ॥ १३.२६७.९ ॥
ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆଲୋକ ବିପୁଳ ଭାବେ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜନ, ଗମନ ମଧ୍ୟ କାରଣରୁ ହୁଏ। ଯାହା ଗ୍ରହଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଓ ବାନ୍ଧିହୋଇ ନାହିଁ, ତାହା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
13.267.10
प्रत्यिक्षं लोकतः सिद्धिर्लोकश्चागमपूर्वकः ।
शिष्टाचारो बहुविधस्तन्मे ब्रूहि पितामहः ॥ १३.२६७.१० ॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ, ଲୋକରୁ ସିଦ୍ଧି, ଆଗମପୂର୍ବକ ଲୋକ ଓ ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ବହୁବିଧ ଆଚାର — ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
13.267.11
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
संस्था यत्नैरपि कृता कालेन प्रतिभिद्यते ॥ १३.२६७.११ ॥
ବଳବାନ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ହରଣ କରାଗଲେ, ଯତ୍ନରେ ସ୍ଥାପିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କାଳକ୍ରମେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
13.267.12
अधर्मो धर्मरूपेण तृणैः कूप इवावृतः ।
ततस्तैर्भिद्यते वृत्तं शृणु चैव युधिष्ठिर ॥ १३.२६७.१२ ॥
ଅଧର୍ମ ଧର୍ମରୂପେ ତୃଣରେ ଆବୃତ କୂପ ପରି ଢଙ୍କା ରହେ। ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଚରଣ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶୁଣ।
13.267.13
अवृत्त्या ये तु निन्दनि श्रुतत्यागपरायणाः ।
धर्मविद्वेषिणो मन्दा इत्युक्तस्तेषु संशयः ॥ १३.२६७.१३ ॥
ଦୁରାଚରଣ ଯୋଗୁଁ ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ରତ୍ୟାଗରେ ଲିପ୍ତ ଥାନ୍ତି, ଧର୍ମଦ୍ବେଷୀ ମୂର୍ଖ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହା କୁହାଯାଇଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
13.267.14
अतृप्यन्तस्तु साधूनां यावदागमबुद्धयः ।
परमित्येव सन्तुष्टास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१४ ॥
ସାଧୁମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଯେଉଁମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଆଗମ-ଜ୍ଞାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ, 'ଏହା ହିଁ ପରମ' ମାନି ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ — ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେବା କର ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
13.267.15
कामार्थौ पृष्ठतः कृत्वा लोभमोहानुसारिणौ ।
धर्म इत्येव सम्बुद्धस्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१५ ॥
କାମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ପଛରେ ରଖି, ଲୋଭ-ମୋହର ଅନୁଗାମୀ ହୋଇ, 'ଏହା ହିଁ ଧର୍ମ' ମାନି ନିଜକୁ ଜାଗ୍ରତ ଭାବନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ — ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେବା କର ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
13.267.16
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञाः स्वाध्यायकर्म च ।
आचारः कारणं चैव धर्मश्चैकस्त्रयं पुनः ॥ १३.२६७.१६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ବୃତ୍ତ ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟକର୍ମ, ଆଚାର, କାରଣ ଓ ଧର୍ମ — ଏହି ତ୍ରୟୀ ପୁଣି ଏକ।
13.267.17
पुनरेव हि मे बुद्धि संशये परिमुह्यति ।
अपरो मज्जमानस्य परं तीरमपश्यतः ॥ १३.२६७.१७ ॥
ପୁଣି ମୋ ବୁଦ୍ଧି ସନ୍ଦେହରେ ମୋହିତ ହୁଏ; ବୁଡ଼ୁଥିବା ଲୋକକୁ ଅନ୍ୟ ଆଧାର ଓ ଦୂର କୂଳ ନ ଦିଶିବା ପରି।
13.267.18
वेदः प्रत्यक्षमाचारः प्रमाणं तत्त्रयं यदि ।
पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैतत्त्रयं कथम् ॥ १३.२६७.१८ ॥
ବେଦ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଆଚାର — ଏହି ତିନି ପ୍ରମାଣ ଯଦି ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥକତା ମିଳେ, ତେବେ ଧର୍ମ ଏହି ତ୍ରୟୀ କିପରି ଏକ ହୋଇପାରେ?
13.267.19
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा ॥ १३.२६७.१९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବଳବାନ୍ ଓ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ହରଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ଧର୍ମବିଚାର ତ୍ରିବିଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ଯଦି ତୁମେ ଭାବ,
13.267.20
एक एवेति जानीहि त्रिधा धर्मस्य दर्शनम् ।
पृथक्त्वे च न मे बुद्धिस्त्रयाणामपि वै तथा ॥ १३.२६७.२० ॥
ଧର୍ମର ଦର୍ଶନ ଏକ ହିଁ, ତ୍ରିବିଧ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣ। ସେଗୁଡ଼ିକ ପୃଥକ୍ ବୋଲି ମୋ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ୱୀକାର କରେ ନାହିଁ।
13.267.21
उक्तो मार्गस्त्रयाणां च तत्तथैव समाचर ।
जिज्ञासा न तु कर्तव्या धर्मस्य परितर्कणात् ॥ १३.२६७.२१ ॥
ତିନିଙ୍କର ମାର୍ଗ କୁହାଯାଇଛି; ସେହିପରି ଆଚରଣ କର। ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତର୍କ-ବିତର୍କ କରି ଜିଜ୍ଞାସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.267.22
सदैव भरतश्रेष्ठ मा ते भूदत्र संशयः ।
अन्धो जड इवाशङ्की यद्ब्रवीमि तदाचर ॥ १३.२६७.२२ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଥିରେ ତୁମର କଦାପି ସନ୍ଦେହ ନ ହେଉ। ଅନ୍ଧ କିମ୍ବା ଜଡ଼ ପରି ସନ୍ଦେହ ବିନା ମୁଁ ଯାହା କହେ ତାହା ଆଚରଣ କର।
13.267.23
अहिंसा सत्यमक्रोधो दानमेतच्चतुष्टयम् ।
अजातशत्रो सेवस्य धर्म एष सनातनः ॥ १३.२६७.२३ ॥
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅକ୍ରୋଧ ଓ ଦାନ — ଏହି ଚତୁଷ୍ଟୟ। ହେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ଏହାର ସେବା କର; ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ।
13.267.24
ब्राह्मणेषु च वृत्तिर्या पितृपैतामहोचिता ।
तामन्वेहि महाबाहो धर्मस्यैते हि देशिकाः ॥ १३.२६७.२४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବୃତ୍ତି ପିତା-ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହାରି ଅନୁସରଣ କର, ହେ ମହାବାହୁ; ଏମାନେ ଧର୍ମର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।
13.267.25
प्रमाणमप्रमाणं वै यः कुर्यादबुधो जनः ।
न स प्रमाणतामर्हो विषादजननो हि सः ॥ १३.२६७.२५ ॥
ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରମାଣକୁ ଅପ୍ରମାଣ କରେ, ସେ ପ୍ରମାଣ ରୂପେ ସମ୍ମାନ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ତ ବିଷାଦ ଜନ୍ମାଉଥିବା ଲୋକ।
13.267.26
ब्राह्मणानेव सेवस्व सत्कृत्य बहुमान्य च ।
एतेष्वेव त्विमे लोकाः कृत्स्ना इति निबोध तान् ॥ १३.२६७.२६ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ହିଁ ସେବା କର, ସେମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ଏବଂ ବହୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ। ଜାଣ ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।