మహాభారతం · అధ్యాయం 13.267
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.267.1
इत्युक्तवति तद्वाक्यं कृष्णे देवकिनन्दने ।
भीष्मं शान्तनवं भूयः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.२६७.१ ॥
దేవకీ పుత్రుడు కృష్ణుడు ఇలా చెప్పగా, యుధిష్ఠిరుడు శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముని మళ్లీ అడిగాడు.
13.267.2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मविदांवर ।
प्रत्यक्षमागमो वेति किं तयोः कारणं भवेत् ॥ १३.२६७.२ ॥
ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, సర్వధర్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడా! నిర్ణయంలో ప్రత్యక్షమా, ఆగమమా, ఈ రెండింటిలో ఏది కారణమవుతుంది?
13.267.3
नास्त्यत्रि संशयः कश्चिदिति मे वर्तते मतिः ।
शृणु वक्ष्यामि ते प्राज्ञ सम्यक्त्वं मेऽनुपृच्छसि ॥ १३.२६७.३ ॥
ఇందులో ఎలాంటి సందేహమూ లేదని నా అభిప్రాయం. విను, ప్రాజ్ఞుడా, నువ్వు నన్ను సరిగ్గానే అడుగుతున్నావు; నేను నీకు చెబుతాను.
13.267.4
संशयः सुगमस्तत्र दुर्गमस्तस्य निर्णयः ।
दृष्टं श्रुतमनन्तं हि यत्र संशयदर्शन् ॥ १३.२६७.४ ॥
అక్కడ సందేహం సులభంగానే కలుగుతుంది; కానీ దాని నిర్ణయం కష్టం. చూసినదీ విన్నదీ అనంతమైన చోట సందేహమే కనిపిస్తుంది.
13.267.5
प्रत्यक्षं कारणं दृष्टं हैतुकं प्राज्ञमानिनः ।
नास्तीत्येवं व्यवस्यन्ति सत्यमागममेव वा ॥ १३.२६७.५ ॥
ప్రత్యక్షమే కారణమని భావించేవారూ, తర్కంతో నడిచి తమను ప్రాజ్ఞులని భావించేవారూ "లేదు" అని నిశ్చయిస్తారు; లేదా సత్యాన్ని ఆగమంలోనే చూస్తారు.
13.267.6
तदयुक्तं व्यवस्यन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
अथ सञ्चिन्त्यमेवैकं कारणं किं भवेदिति ॥ १३.२६७.६ ॥
అది అయుక్తం; తమను పండితులని భావించే బాలులు అలా నిశ్చయిస్తారు. ఇప్పుడు ఆలోచించాలి: ఒకే కారణం ఏది కాగలదు?
13.267.7
शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनामन्त्रितेन च ।
प्राणयात्रामनेकां च कल्पयानेन भारत ॥ १३.२६७.७ ॥
ఓ భారతా, దీర్ఘకాలం నియమంతో ఉండి ఉపదేశాన్ని పొందినవాడు, జీవనయాత్రలోని అనేక విధానాలను ఏర్పరచువాడు దీనిని సాధించగలడు.
13.267.8
तत्परेणैव नान्येन शक्यते तत्तु कारणम् ।
हेतूनामन्तमासाद्य विपुलं ज्ञानमुत्तमम् ॥ १३.२६७.८ ॥
ఆ కారణం పరమ పురుషుడి ద్వారానే సాధ్యం, మరొకరి ద్వారా కాదు. హేతువుల అంతాన్ని చేరినప్పుడు విశాలమైన ఉత్తమ జ్ఞానం లభిస్తుంది.
13.267.9
ज्योतिः सर्वस्य लोकस्य विपुलं प्रतिपद्यते ।
न त्वेव गमनं राजन्हेतुतो गमनं तथा।
अग्राह्यमनिबद्धं च वाचा सम्परिवर्जयेत् ॥ १३.२६७.९ ॥
లోకాలందరి వెలుగు విశాలంగా పొందబడుతుంది. కానీ రాజా, గమనం కూడా కారణం నుండే. గ్రహించలేనిదీ బంధింపబడనిదీ మాట ద్వారా పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి.
13.267.10
प्रत्यिक्षं लोकतः सिद्धिर्लोकश्चागमपूर्वकः ।
शिष्टाचारो बहुविधस्तन्मे ब्रूहि पितामहः ॥ १३.२६७.१० ॥
ప్రత్యక్షం, లోకం నుండి సిద్ధి, ఆగమం ముందుగా గల లోకం, సజ్జనుల బహువిధ ఆచారం — పితామహా, దాన్ని నాకు చెప్పండి.
13.267.11
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
संस्था यत्नैरपि कृता कालेन प्रतिभिद्यते ॥ १३.२६७.११ ॥
బలవంతులైన దుష్టాత్ములు ధర్మాన్ని అపహరిస్తున్నప్పుడు, ప్రయత్నాలతో స్థాపించిన వ్యవస్థ కూడా కాలక్రమంలో బద్దలవుతుంది.
13.267.12
अधर्मो धर्मरूपेण तृणैः कूप इवावृतः ।
ततस्तैर्भिद्यते वृत्तं शृणु चैव युधिष्ठिर ॥ १३.२६७.१२ ॥
అధర్మం ధర్మరూపంలో గడ్డితో కప్పబడిన బావిలా కప్పబడి ఉంటుంది. అప్పుడు వారి ద్వారా ఆచారం భగ్నమవుతుంది. యుధిష్ఠిరా, వినుము.
13.267.13
अवृत्त्या ये तु निन्दनि श्रुतत्यागपरायणाः ।
धर्मविद्वेषिणो मन्दा इत्युक्तस्तेषु संशयः ॥ १३.२६७.१३ ॥
దుర్వర్తనంతో ఎవరైతే నిందిస్తారో, శాస్త్ర త్యాగంలో నిమగ్నులై ఉంటారో, ధర్మద్వేషులైన మూఢులో వారి విషయంలో ఇలా చెప్పబడింది; దీనిపై సందేహం ఉంది.
13.267.14
अतृप्यन्तस्तु साधूनां यावदागमबुद्धयः ।
परमित्येव सन्तुष्टास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१४ ॥
సాధువుల ఉపదేశంతో తృప్తి చెందనివారు, ఆగమ జ్ఞానమే బుద్ధిగా కలవారు, 'ఇదే పరమం' అని తృప్తి చెందేవారు — వారిని సేవించి, ప్రశ్నించు.
13.267.15
कामार्थौ पृष्ठतः कृत्वा लोभमोहानुसारिणौ ।
धर्म इत्येव सम्बुद्धस्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१५ ॥
కామార్థాలను వెనుక ఉంచి, లోభమోహాలను అనుసరించేవారై, 'ఇదే ధర్మం' అని భావించి తమను బుద్ధులైనవారిగా భావించేవారిని — వారిని సేవించి, ప్రశ్నించు.
13.267.16
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञाः स्वाध्यायकर्म च ।
आचारः कारणं चैव धर्मश्चैकस्त्रयं पुनः ॥ १३.२६७.१६ ॥
వారి వృత్తం విచ్ఛిన్నం కాదు; యజ్ఞాలు, స్వాధ్యాయ కర్మ, ఆచారం, కారణం, ధర్మం — ఈ త్రయం మళ్ళీ ఒక్కటే.
13.267.17
पुनरेव हि मे बुद्धि संशये परिमुह्यति ।
अपरो मज्जमानस्य परं तीरमपश्यतः ॥ १३.२६७.१७ ॥
మళ్లీ నా బుద్ధి సందేహంలో మునిగిపోతుంది; మునిగిపోతున్న వాడికి మరొక ఆధారం, దూరపు తీరం కనిపించనట్లు.
13.267.18
वेदः प्रत्यक्षमाचारः प्रमाणं तत्त्रयं यदि ।
पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैतत्त्रयं कथम् ॥ १३.२६७.१८ ॥
వేదం, ప్రత్యక్షం, ఆచారం — ఈ మూడు ప్రమాణాలైతే, వీటి మధ్య పృథక్త్వం కనిపిస్తే, ధర్మం అనే ఈ త్రయం ఎలా ఒక్కటిగా ఉంటుంది?
13.267.19
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा ॥ १३.२६७.१९ ॥
రాజా, బలవంతులైన దురాత్ములచే ధర్మం అపహరించబడుతున్నప్పుడు ధర్మవిచారణ మూడు విధాలుగా మారిందని నీవు భావిస్తే,
13.267.20
एक एवेति जानीहि त्रिधा धर्मस्य दर्शनम् ।
पृथक्त्वे च न मे बुद्धिस्त्रयाणामपि वै तथा ॥ १३.२६७.२० ॥
ధర్మ దర్శనం ఒక్కటే, మూడు విధాలు కాదని తెలుసుకో. ఈ మూడూ వేర్వేరు అన్నది కూడా నా బుద్ధికి అంగీకారం కాదు.
13.267.21
उक्तो मार्गस्त्रयाणां च तत्तथैव समाचर ।
जिज्ञासा न तु कर्तव्या धर्मस्य परितर्कणात् ॥ १३.२६७.२१ ॥
మూడింటికి మార్గం చెప్పబడింది; దానినే అనుసరించు. ధర్మం గురించి తర్కవితర్కాలతో జిజ్ఞాస చేయకూడదు.
13.267.22
सदैव भरतश्रेष्ठ मा ते भूदत्र संशयः ।
अन्धो जड इवाशङ्की यद्ब्रवीमि तदाचर ॥ १३.२६७.२२ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, దీనిలో నీకు ఎప్పుడూ సందేహం కలుగకూడదు. గుడ్డివాడిలా లేదా మందబుద్ధిలా సందేహం లేకుండా, నేను చెప్పినదే ఆచరించు.
13.267.23
अहिंसा सत्यमक्रोधो दानमेतच्चतुष्टयम् ।
अजातशत्रो सेवस्य धर्म एष सनातनः ॥ १३.२६७.२३ ॥
అహింస, సత్యం, అక్రోధం, దానం — ఈ నాలుగూ ఒక చతుష్టయం. అజాతశత్రూ, దీనిని సేవించు; ఇదే సనాతన ధర్మం.
13.267.24
ब्राह्मणेषु च वृत्तिर्या पितृपैतामहोचिता ।
तामन्वेहि महाबाहो धर्मस्यैते हि देशिकाः ॥ १३.२६७.२४ ॥
బ్రాహ్మణులలో ఉన్న, తండ్రులు పితామహులకు తగిన వృత్తిని అనుసరించు, మహాబాహూ; వీరే ధర్మానికి మార్గదర్శకులు.
13.267.25
प्रमाणमप्रमाणं वै यः कुर्यादबुधो जनः ।
न स प्रमाणतामर्हो विषादजननो हि सः ॥ १३.२६७.२५ ॥
అజ్ఞానియైన మనిషి ప్రమాణాన్ని అప్రమాణంగా చేస్తే, అతడు ప్రమాణంగా గౌరవానికి అర్హుడు కాడు; అతడు విషాదాన్ని కలిగించేవాడే.
13.267.26
ब्राह्मणानेव सेवस्व सत्कृत्य बहुमान्य च ।
एतेष्वेव त्विमे लोकाः कृत्स्ना इति निबोध तान् ॥ १३.२६७.२६ ॥
బ్రాహ్మణులనే సేవించు; వారిని సత్కరించి, ఎంతో గౌరవించు. ఈ సమస్త లోకాలు వారిలోనే ఉన్నాయని తెలుసుకో.