มหาภารตะ · อัธยายะ 13.267
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.267.1
इत्युक्तवति तद्वाक्यं कृष्णे देवकिनन्दने ।
भीष्मं शान्तनवं भूयः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.२६७.१ ॥
เมื่อพระกฤษณะ โอรสของเทวกี ตรัสถ้อยคำนั้นแล้ว ยุธิษฐิระจึงทูลถามภีษมะ โอรสของศานตนุ อีกครั้ง
13.267.2
निर्णये वा महाबुद्धे सर्वधर्मविदांवर ।
प्रत्यक्षमागमो वेति किं तयोः कारणं भवेत् ॥ १३.२६७.२ ॥
ข้าแต่ท่านผู้มีปัญญายิ่ง ผู้เลิศกว่าบรรดาผู้รู้ธรรมทั้งปวง ในการตัดสินเรื่องหนึ่งเรื่องใด สองสิ่งนี้คือการรับรู้ด้วยประสาทสัมผัสโดยตรงและคัมภีร์ สิ่งใดเป็นเหตุของการตัดสิน
13.267.3
नास्त्यत्रि संशयः कश्चिदिति मे वर्तते मतिः ।
शृणु वक्ष्यामि ते प्राज्ञ सम्यक्त्वं मेऽनुपृच्छसि ॥ १३.२६७.३ ॥
ความเห็นของข้าพเจ้าคือ ในเรื่องนี้ไม่มีความสงสัยใดเลย ฟังเถิดผู้มีปัญญา ข้าพเจ้าจะกล่าวแก่ท่าน เพราะท่านถามโดยชอบ
13.267.4
संशयः सुगमस्तत्र दुर्गमस्तस्य निर्णयः ।
दृष्टं श्रुतमनन्तं हि यत्र संशयदर्शन् ॥ १३.२६७.४ ॥
ที่นั่น ความสงสัยเข้าถึงได้โดยง่าย แต่การวินิจฉัยความสงสัยนั้นเข้าถึงได้ยาก เพราะสิ่งที่เห็นและได้ยินนั้นไม่มีที่สิ้นสุด จึงมีแต่ความสงสัยปรากฏขึ้น
13.267.5
प्रत्यक्षं कारणं दृष्टं हैतुकं प्राज्ञमानिनः ।
नास्तीत्येवं व्यवस्यन्ति सत्यमागममेव वा ॥ १३.२६७.५ ॥
ผู้ที่ถือการรับรู้โดยตรงเพียงอย่างเดียวเป็นเหตุ ผู้ยึดการใช้เหตุผลและคิดว่าตนเป็นผู้มีปัญญา ย่อมสรุปว่า "ไม่เป็นเช่นนั้น" หรือถือว่าความจริงอยู่ในคัมภีร์เพียงอย่างเดียว
13.267.6
तदयुक्तं व्यवस्यन्ति बालाः पण्डितमानिनः ।
अथ सञ्चिन्त्यमेवैकं कारणं किं भवेदिति ॥ १३.२६७.६ ॥
การนั้นไม่เหมาะสม คนโง่ที่คิดว่าตนเป็นผู้รอบรู้ย่อมตัดสินเช่นนั้น บัดนี้ต้องพิจารณาว่าเหตุเดียวนั้นคืออะไร
13.267.7
शक्यं दीर्घेण कालेन युक्तेनामन्त्रितेन च ।
प्राणयात्रामनेकां च कल्पयानेन भारत ॥ १३.२६७.७ ॥
โอ ภารตะ ผู้ที่มีวินัยและได้รับคำแนะนำมาเป็นเวลานาน และจัดการชีวิตตามวิถีต่าง ๆ ที่หลากหลาย ย่อมเป็นไปได้
13.267.8
तत्परेणैव नान्येन शक्यते तत्तु कारणम् ।
हेतूनामन्तमासाद्य विपुलं ज्ञानमुत्तमम् ॥ १३.२६७.८ ॥
เหตุนั้นย่อมเข้าถึงได้โดยผู้สูงสุดเท่านั้น ไม่ใช่โดยผู้อื่น เมื่อเข้าถึงที่สุดของเหตุทั้งหลายแล้ว ก็บรรลุความรู้อันกว้างใหญ่และสูงสุด
13.267.9
ज्योतिः सर्वस्य लोकस्य विपुलं प्रतिपद्यते ।
न त्वेव गमनं राजन्हेतुतो गमनं तथा।
अग्राह्यमनिबद्धं च वाचा सम्परिवर्जयेत् ॥ १३.२६७.९ ॥
แสงสว่างของโลกทั้งสิ้นย่อมบรรลุถึงความกว้างใหญ่ แต่ข้าแต่พระราชา การไปก็เกิดจากเหตุเช่นกัน สิ่งที่จับต้องไม่ได้และไม่มั่นคง ควรงดเว้นจากการกล่าวถึงโดยสิ้นเชิง
13.267.10
प्रत्यिक्षं लोकतः सिद्धिर्लोकश्चागमपूर्वकः ।
शिष्टाचारो बहुविधस्तन्मे ब्रूहि पितामहः ॥ १३.२६७.१० ॥
การรับรู้โดยตรง ความสำเร็จที่มาจากโลก โลกที่มีคัมภีร์เป็นมาก่อน และจารีตของผู้รู้ที่มีหลายรูปแบบ ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าถึงสิ่งนั้น ข้าแต่ปู่
13.267.11
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
संस्था यत्नैरपि कृता कालेन प्रतिभिद्यते ॥ १३.२६७.११ ॥
เมื่อธรรมถูกพรากไปโดยคนชั่วร้ายผู้มีกำลัง แม้ระเบียบที่สร้างขึ้นด้วยความพยายาม ก็ย่อมแตกสลายไปตามกาลเวลา
13.267.12
अधर्मो धर्मरूपेण तृणैः कूप इवावृतः ।
ततस्तैर्भिद्यते वृत्तं शृणु चैव युधिष्ठिर ॥ १३.२६७.१२ ॥
อธรรมซึ่งปรากฏในรูปของธรรม ปกคลุมอยู่เหมือนบ่อน้ำที่ถูกหญ้าปิดบัง เพราะเหตุนั้นวัตรปฏิบัติของผู้นั้นจึงแตกสลาย ฟังเถิด ยุธิษฐิระ
13.267.13
अवृत्त्या ये तु निन्दनि श्रुतत्यागपरायणाः ।
धर्मविद्वेषिणो मन्दा इत्युक्तस्तेषु संशयः ॥ १३.२६७.१३ ॥
ส่วนผู้ที่ประพฤติไม่เหมาะสมแล้วติเตียน มุ่งละทิ้งการศึกษา เป็นปรปักษ์ต่อธรรม และโง่เขลา ได้กล่าวถึงพวกเขาไว้ดังนี้ และมีความสงสัยเกี่ยวกับพวกเขา
13.267.14
अतृप्यन्तस्तु साधूनां यावदागमबुद्धयः ।
परमित्येव सन्तुष्टास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१४ ॥
ผู้ที่ยังไม่อิ่มพอด้วยคำสอนของผู้ดี ปัญญาของพวกเขาเพียงไปถึงแค่คัมภีร์ และพอใจโดยคิดว่า "นี่คือสูงสุด" จงเข้าไปหาและรับใช้พวกเขา และสอบถามพวกเขาเถิด
13.267.15
कामार्थौ पृष्ठतः कृत्वा लोभमोहानुसारिणौ ।
धर्म इत्येव सम्बुद्धस्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १३.२६७.१५ ॥
ผู้ที่เอากามและทรัพย์ไว้ข้างหลัง ดำเนินตามความโลภและโมหะ และคิดว่าตนตื่นรู้แล้ว กล่าวว่า "นี่เท่านั้นคือธรรม" จงไปหาพวกเขา รับใช้พวกเขา และสอบถามพวกเขาเถิด
13.267.16
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञाः स्वाध्यायकर्म च ।
आचारः कारणं चैव धर्मश्चैकस्त्रयं पुनः ॥ १३.२६७.१६ ॥
วัตรปฏิบัติของพวกเขาไม่แตกสลาย ได้แก่ ยัญ การท่องพระเวท จารีต เหตุ และธรรม สามสิ่งนี้เป็นหนึ่งเดียวอีกครั้ง
13.267.17
पुनरेव हि मे बुद्धि संशये परिमुह्यति ।
अपरो मज्जमानस्य परं तीरमपश्यतः ॥ १३.२६७.१७ ॥
ปัญญาของข้าพเจ้าหลงวนอยู่ในความสงสัยอีกครั้ง เหมือนผู้กำลังจมน้ำที่มองไม่เห็นที่ยึดอื่น และไม่เห็นฝั่งที่ไกลออกไป
13.267.18
वेदः प्रत्यक्षमाचारः प्रमाणं तत्त्रयं यदि ।
पृथक्त्वं लभ्यते चैषां धर्मश्चैतत्त्रयं कथम् ॥ १३.२६७.१८ ॥
หากพระเวท การรับรู้โดยตรง และจารีตเป็นปัจจัยที่ถูกต้องทั้งสามประการ และในหมู่สิ่งเหล่านี้มีความแยกต่างกัน แล้วสามสิ่งนี้ซึ่งเป็นธรรม จะเป็นหนึ่งเดียวได้อย่างไร
13.267.19
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः ।
यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा ॥ १३.२६७.१९ ॥
ข้าแต่พระราชา หากท่านคิดว่า ขณะที่ธรรมถูกพรากไปโดยผู้มีกำลังและคนชั่วร้าย การไตร่ตรองเรื่องธรรมจึงแยกเป็นสามทาง
13.267.20
एक एवेति जानीहि त्रिधा धर्मस्य दर्शनम् ।
पृथक्त्वे च न मे बुद्धिस्त्रयाणामपि वै तथा ॥ १३.२६७.२० ॥
จงรู้ว่าการเห็นธรรมเป็นหนึ่งเดียว ไม่ใช่สามทาง ปัญญาของข้าพเจ้าไม่ยอมรับว่าสามสิ่งนั้นแยกจากกันเช่นกัน
13.267.21
उक्तो मार्गस्त्रयाणां च तत्तथैव समाचर ।
जिज्ञासा न तु कर्तव्या धर्मस्य परितर्कणात् ॥ १३.२६७.२१ ॥
มรรคาของทั้งสามได้ถูกประกาศไว้แล้ว จงปฏิบัติตามนั้นเช่นนั้นเถิด ไม่ควรใคร่รู้เรื่องธรรมด้วยการโต้แย้งไม่รู้จบ
13.267.22
सदैव भरतश्रेष्ठ मा ते भूदत्र संशयः ।
अन्धो जड इवाशङ्की यद्ब्रवीमि तदाचर ॥ १३.२६७.२२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดในวงศ์ภรต ขอให้ในใจของเจ้าไม่มีความสงสัยในเรื่องนี้เลย เหมือนคนตาบอดหรือคนโง่ จงปฏิบัติตามสิ่งที่เราบอก โดยไม่ลังเลเลย
13.267.23
अहिंसा सत्यमक्रोधो दानमेतच्चतुष्टयम् ।
अजातशत्रो सेवस्य धर्म एष सनातनः ॥ १३.२६७.२३ ॥
การไม่เบียดเบียน ความซื่อสัตย์ การไม่โกรธ และการให้ทาน เหล่านี้คือธรรมสี่ประการ ข้าแต่อชาตศัตรู จงปฏิบัติเถิด นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์
13.267.24
ब्राह्मणेषु च वृत्तिर्या पितृपैतामहोचिता ।
तामन्वेहि महाबाहो धर्मस्यैते हि देशिकाः ॥ १३.२६७.२४ ॥
ส่วนการปฏิบัติต่อพราหมณ์ที่เหมาะสมกับบิดาและปู่ทวด จงดำเนินตามนั้นเถิด ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง เพราะเหล่านี้คือผู้ชี้นำธรรม
13.267.25
प्रमाणमप्रमाणं वै यः कुर्यादबुधो जनः ।
न स प्रमाणतामर्हो विषादजननो हि सः ॥ १३.२६७.२५ ॥
คนโง่ที่ทำให้สิ่งที่เป็นหลักฐานกลายเป็นสิ่งที่ไม่ใช่หลักฐาน ย่อมไม่คู่ควรที่จะถือเป็นผู้มีอำนาจแห่งหลักฐาน เพราะเขาเป็นผู้ก่อให้เกิดความท้อแท้
13.267.26
ब्राह्मणानेव सेवस्व सत्कृत्य बहुमान्य च ।
एतेष्वेव त्विमे लोकाः कृत्स्ना इति निबोध तान् ॥ १३.२६७.२६ ॥
จงปฏิบัติรับใช้เฉพาะพราหมณ์ เคารพและยกย่องท่านอย่างยิ่ง จงรู้ไว้ว่าโลกทั้งหมดเหล่านี้ตั้งอยู่บนท่านเท่านั้น