મહાભારત · અધ્યાય 13.269
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.269.1
नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपि ।
भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति ॥ १३.२६९.१ ॥
ભાગ્યહીન માણસ અતિ બળવાન હોય તોપણ ધન મેળવતો નથી; ભાગ્યવાન નિર્બળ કે બાળક પણ ધન મેળવે છે.
13.269.2
नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सति ।
लाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम् ॥ १३.२६९.२ ॥
લાભનો સમય ન હોય ત્યારે પ્રયત્ન કરવા છતાં મળતું નથી; લાભનો સમય હોય ત્યારે પ્રયત્ન વિના પણ વિપુલ ધન મળે છે.
13.269.3
कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः ।
अयत्नेनैधमानाश्च दृश्यन्ते बहवो जनाः ॥ १३.२६९.३ ॥
પ્રયત્ન કરનારા સેંકડો માણસો નિષ્ફળ દેખાય છે; અને પ્રયત્ન વિના વધતા ઘણા લોકો પણ દેખાય છે.
13.269.4
यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात् ।
नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम ॥ १३.२६९.४ ॥
જો મનુષ્યનો પ્રયત્ન જ પર્યાપ્ત હોત તો તે બધું ફળ પામત; જે ન મળી શકે તે પણ મનુષ્યોને મળી જાત, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.269.5
प्रयत्नं कृतवन्तोपि दृश्यन्ते ह्यफला नराः ।
मार्गत्यागशतैरर्थानमार्गश्चापरः सुखी ॥ १३.२६९.५ ॥
પ્રયત્ન કરનારા પણ નિષ્ફળ દેખાય છે; અને સેંકડો વાર માર્ગ છોડીને ધન મેળવનાર બીજો સુખી દેખાય છે.
13.269.6
अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः ।
धनयुक्ताः स्वकर्मस्था दृश्यन्ते चापरेऽधनाः ॥ १३.२६९.६ ॥
અયોગ્ય કર્મો વારંવાર કરીને પણ નિર્ધન માણસો દેખાય છે; ધનવાન અને પોતાના ધર્મમાં સ્થિત લોકો પણ દેખાય છે, અને બીજા નિર્ધન પણ દેખાય છે.
13.269.7
अधीत्य नीतिशास्त्राणि नीतियुक्तो न दृश्यते ।
अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना ॥ १३.२६९.७ ॥
નીતિશાસ્ત્રોનો અભ્યાસ કરીને પણ જે નીતિયુક્ત દેખાતો નથી, અને જે અજ્ઞાની છે, તે કયા કારણે મંત્રીપદ પામે છે?
13.269.8
विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्मतिस्तथा ।
यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२६९.८ ॥
વિદ્યાવાન અને અવિદ્વાન, ધનવાન અને દુર્બુદ્ધિ પણ હોય છે; જો વિદ્યાનો આશ્રય લઈને માણસ સુખ મેળવી શકે તો...
13.269.9
न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत् ।
यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम् ॥ १३.२६९.९ ॥
વિદ્વાને વિદ્યાહીનનો આશ્રય આજીવિકા માટે ન લેવો; જેમ પાણી મેળવીને માણસ તરસને જીતે છે.
13.269.10
इष्टार्थो विद्यया ह्येव न विद्यां प्रजहेन्नरः ॥ १३.२६९.१० ॥
માણસનો ઇષ્ટ હેતુ વિદ્યાથી જ સિદ્ધ થાય છે; તેથી માણસે વિદ્યાનો ત્યાગ ન કરવો.
13.269.11
नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि ।
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥ १३.२६९.११ ॥
જેનો સમય આવ્યો નથી તે સેંકડો બાણોથી વીંધાઈ જાય તોય મરતો નથી; જેનો સમય આવ્યો છે તે ઘાસના અગ્રભાગથી સ્પર્શાય તોય જીવતો નથી.
13.269.12
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति ॥ १३.२६९.१२ ॥
પ્રયત્ન કરીને ઉદ્યોગોથી માણસ ધન ન પામે તો તેણે ઉગ્ર તપ કરવું; કારણ કે ન વાવેલું બીજ ઊગતું નથી.
13.269.13
दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया ।
अहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.२६९.१३ ॥
દાનથી માણસ ભોગી બને છે, વૃદ્ધોની સેવાથી મેધાવી બને છે, અને અહિંસાથી દીર્ઘાયુ થાય છે—એમ મનીષીઓ કહે છે.
13.269.14
तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपि ।
सुभाषी प्रियकृच्छान्तः सर्वसत्वाविहिंसकः ॥ १३.२६९.१४ ॥
તેથી દાન આપવું, યાચના ન કરવી; ધાર્મિક લોકોનું પણ સન્માન કરવું. મધુર બોલવું, પ્રિય કાર્ય કરવું, શાંત રહેવું અને સર્વ પ્રાણીઓની હિંસા ન કરવી.
13.269.15
यदा प्रमाणं प्रसवः स्वभावश्च सुखासुखे ।
दंशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर ॥ १३.२६९.१५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ડાંસ, કીડા અને કીડીઓની ઉત્પત્તિ, સ્વભાવ અને સુખદુઃખ જેવાં હોય, ત્યારે પણ તું સ્થિર રહે.