マハーバーラタ · 章 13.269

13.269.1

नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपि ।
भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति ॥ १३.२६९.१ ॥

幸運に恵まれない者は、どれほど強くても富を得ない。幸運に恵まれた者は、弱くても幼くても富を得る。

नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सति ।
लाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम् ॥ १३.२६९.२ ॥

利益のない時期には、努力しても得られない。利益のある時期には、努力せずとも多くの富を得る。

कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः ।
अयत्नेनैधमानाश्च दृश्यन्ते बहवो जनाः ॥ १३.२६९.३ ॥

努力しても実を結ばない者が何百人と見られ、努力せずに栄える者も多く見られる。

यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात् ।
नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम ॥ १३.२६९.४ ॥

もし人の努力だけで足りるなら、人は全ての果実を得るであろう。得られないものさえ得られるであろう、バラタの最良の者よ。

प्रयत्नं कृतवन्तोपि दृश्यन्ते ह्यफला नराः ।
मार्गत्यागशतैरर्थानमार्गश्चापरः सुखी ॥ १३.२६९.५ ॥

努力しても実らない人々が見られ、富を得るために正道を百度も捨てた別の者が幸福に見える。

अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः ।
धनयुक्ताः स्वकर्मस्था दृश्यन्ते चापरेऽधनाः ॥ १३.२६९.६ ॥

不当な行いを幾度も重ねながら貧しい人々が見られ、富を持ち自らの義務に留まる人々も見られ、さらに他の貧しい人々も見られる。

अधीत्य नीतिशास्त्राणि नीतियुक्तो न दृश्यते ।
अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना ॥ १३.२६९.७ ॥

政治の学問を学んでも節度ある者とは見えず、無知な者がどのような理由で大臣の職に就けられるのか。

विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्मतिस्तथा ।
यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२६९.८ ॥

学識ある者も無学な者もおり、富める者も悪心の者もいる。もし人が学問に依って幸福を得られるなら……

न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत् ।
यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम् ॥ १३.२६९.९ ॥

学者は生計のために学のない者に頼るべきではない。ちょうど水を得た人が渇きを克服するように。

इष्टार्थो विद्यया ह्येव न विद्यां प्रजहेन्नरः ॥ १३.२६९.१० ॥

人の望む目的は学問によってのみ成就する。ゆえに人は学問を捨ててはならない。

नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि ।
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥ १३.२६९.११ ॥

時が来ていない者は百本の矢に射られても死なず、時が来た者は草の先に触れただけでも生きられない。

ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति ॥ १३.२६९.१२ ॥

人が努力して事業に励んでも富を得られないならば、厳しい苦行に入るべきである。播かれなかったものは芽を出さないからである。

दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया ।
अहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.२६९.१३ ॥

布施によって人は享受する者となり、年長者に仕えることによって賢明となり、非暴力によって長寿となる、と賢者たちは言う。

तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपि ।
सुभाषी प्रियकृच्छान्तः सर्वसत्वाविहिंसकः ॥ १३.२६९.१४ ॥

ゆえに与えるべきであり、乞うてはならない。義人をも敬うべきである。甘く語り、喜ばしいことをなし、静かであり、いかなる生き物も害してはならない。

यदा प्रमाणं प्रसवः स्वभावश्च सुखासुखे ।
दंशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर ॥ १३.२६९.१५ ॥

ユディシュティラよ、誕生・本性・苦楽の程度がアブ、虫、蟻のようであるときにも、お前は堅固であれ。