ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.269
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.269.1
नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपि ।
भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति ॥ १३.२६९.१ ॥
ਭਾਗਹੀਣ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਧਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਭਾਗਵਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬਾਲਕ ਵੀ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.269.2
नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सति ।
लाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम् ॥ १३.२६९.२ ॥
ਲਾਭ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਲਾਭ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.269.3
कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः ।
अयत्नेनैधमानाश्च दृश्यन्ते बहवो जनाः ॥ १३.२६९.३ ॥
ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਫਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
13.269.4
यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात् ।
नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम ॥ १३.२६९.४ ॥
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਯਤਨ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਉਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
13.269.5
प्रयत्नं कृतवन्तोपि दृश्यन्ते ह्यफला नराः ।
मार्गत्यागशतैरर्थानमार्गश्चापरः सुखी ॥ १३.२६९.५ ॥
ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਿਸਫਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਸੁਖੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
13.269.6
अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः ।
धनयुक्ताः स्वकर्मस्था दृश्यन्ते चापरेऽधनाः ॥ १३.२६९.६ ॥
ਅਣਉਚਿਤ ਕਰਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਿਰਧਨ ਮਨੁੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲੋਕ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਰਧਨ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
13.269.7
अधीत्य नीतिशास्त्राणि नीतियुक्तो न दृश्यते ।
अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना ॥ १३.२६९.७ ॥
ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੋ ਨੀਤੀਵਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮੰਤਰੀ ਪਦ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
13.269.8
विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्मतिस्तथा ।
यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२६९.८ ॥
ਵਿੱਦਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਅਣਪੜ੍ਹ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਰਮਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ...
13.269.9
न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत् ।
यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम् ॥ १३.२६९.९ ॥
ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆਹੀਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.269.10
इष्टार्थो विद्यया ह्येव न विद्यां प्रजहेन्नरः ॥ १३.२६९.१० ॥
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਸ਼ਟ ਮਕਸਦ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਦਿਆ ਨਾ ਛੱਡੇ।
13.269.11
नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि ।
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥ १३.२६९.११ ॥
ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਉਂਦਾ।
13.269.12
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति ॥ १३.२६९.१२ ॥
ਯਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬੀਜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਉਹ ਉੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।
13.269.13
दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया ।
अहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.२६९.१३ ॥
ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਨੀਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
13.269.14
तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपि ।
सुभाषी प्रियकृच्छान्तः सर्वसत्वाविहिंसकः ॥ १३.२६९.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਮੰਗੇ ਨਾ; ਧਾਰਮਿਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰੇ। ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੇ, ਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ।
13.269.15
यदा प्रमाणं प्रसवः स्वभावश्च सुखासुखे ।
दंशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर ॥ १३.२६९.१५ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਜਦੋਂ ਡੰਗਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ, ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਰਹਿ।