महाभारत · अध्याय 13.269
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.269.1
नाभागधेयः प्राप्नोति धनं सुबलवानपि ।
भागधेयान्वितस्त्वर्थान्कृशो बालश्च विन्दति ॥ १३.२६९.१ ॥
भाग्यहीन माणूस अतिशय बलवान असला तरी धन मिळवत नाही; भाग्यवान दुर्बल किंवा बालकही धन मिळवतो.
13.269.2
नालाभकाले लभते प्रयत्नेऽपि कृते सति ।
लाभकालेऽप्रयत्नेन लभते विपुलं धनम् ॥ १३.२६९.२ ॥
लाभाचा काळ नसताना प्रयत्न केला तरी मिळत नाही; लाभाच्या काळी प्रयत्नाविना विपुल धन मिळते.
13.269.3
कृतयत्नाफलाश्चैव दृश्यन्ते शतशो नराः ।
अयत्नेनैधमानाश्च दृश्यन्ते बहवो जनाः ॥ १३.२६९.३ ॥
प्रयत्न करूनही निष्फळ ठरलेले शेकडो लोक दिसतात; आणि प्रयत्नाविना भरभराट झालेलेही अनेक लोक दिसतात.
13.269.4
यदि यत्नो भवेन्मर्त्यः स सर्वं फलमाप्नुयात् ।
नालभ्यं चोपलभ्येत नृणां भरतसत्तम ॥ १३.२६९.४ ॥
मनुष्याचा प्रयत्नच पुरेसा असता तर तो सर्व फल मिळवला असता; आणि न मिळणारेही मनुष्यांना मिळाले असते, हे भरतश्रेष्ठा.
13.269.5
प्रयत्नं कृतवन्तोपि दृश्यन्ते ह्यफला नराः ।
मार्गत्यागशतैरर्थानमार्गश्चापरः सुखी ॥ १३.२६९.५ ॥
प्रयत्न करूनही निष्फळ ठरलेले लोक दिसतात; आणि शेकडो वेळा मार्ग सोडून धन मिळवणारा दुसरा सुखी दिसतो.
13.269.6
अकार्यमसकृत्कृत्वा दृश्यन्ते ह्यधना नराः ।
धनयुक्ताः स्वकर्मस्था दृश्यन्ते चापरेऽधनाः ॥ १३.२६९.६ ॥
अयोग्य कर्मे वारंवार करूनही निर्धन लोक दिसतात; धनवान आणि आपल्या धर्मात स्थिर असलेले लोकही दिसतात, आणि इतर निर्धनही दिसतात.
13.269.7
अधीत्य नीतिशास्त्राणि नीतियुक्तो न दृश्यते ।
अनभिज्ञश्च साचिव्यं गमितः केन हेतुना ॥ १३.२६९.७ ॥
नीतिशास्त्रांचे अध्ययन करूनही जो नीतियुक्त दिसत नाही, आणि जो अनभिज्ञ आहे, तो कोणत्या कारणाने मंत्रिपदावर नेमला जातो?
13.269.8
विद्यायुक्तो ह्यविद्यश्च धनवान्दुर्मतिस्तथा ।
यदि विद्यामुपाश्रित्य नरः सुखमवाप्नुयात् ॥ १३.२६९.८ ॥
विद्यायुक्त आणि अविद्वान, धनवान आणि दुर्बुद्धीही असतात; जर विद्येचा आश्रय घेऊन माणसाला सुख मिळू शकते तर...
13.269.9
न विद्वान्विद्यया हीनं वृत्त्यर्थमुपसंश्रयेत् ।
यथा पिपासां जयति पुरुषः प्राप्य वै जलम् ॥ १३.२६९.९ ॥
विद्वान माणसाने विद्याहीनाचा उपजीविकेसाठी आश्रय घेऊ नये; जसा पाणी मिळाल्यावर माणूस तहान जिंकतो.
13.269.10
इष्टार्थो विद्यया ह्येव न विद्यां प्रजहेन्नरः ॥ १३.२६९.१० ॥
माणसाचे इष्ट प्रयोजन विद्येनेच सिद्ध होते; म्हणून माणसाने विद्येचा त्याग करू नये.
13.269.11
नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि ।
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥ १३.२६९.११ ॥
ज्याचा काळ आलेला नाही तो शेकडो बाणांनी विद्ध झाला तरी मरत नाही; ज्याचा काळ आला आहे तो गवताच्या अग्रानेही स्पर्श झाला तरी जगत नाही.
13.269.12
ईहमानः समारम्भान्यदि नासादयेद्धनम् ।
उग्रं तपः समारोहेन्न ह्यनुप्तं प्ररोहति ॥ १३.२६९.१२ ॥
प्रयत्न करूनही उद्योगांनी माणसाला धन मिळाले नाही तर त्याने उग्र तप करावे; कारण न पेरलेले बीज उगवत नाही.
13.269.13
दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया ।
अहिंसया च दीर्घायुरिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ १३.२६९.१३ ॥
दानाने माणूस भोगसंपन्न होतो, वृद्धांच्या सेवेने मेधावी होतो आणि अहिंसेने दीर्घायुषी होतो—असे मनीषी सांगतात.
13.269.14
तस्माद्दद्यान्न याचेत पूजयेद्धार्मिकानपि ।
सुभाषी प्रियकृच्छान्तः सर्वसत्वाविहिंसकः ॥ १३.२६९.१४ ॥
म्हणून दान द्यावे, याचना करू नये; धार्मिकांचाही सन्मान करावा. गोड बोलावे, प्रिय करावे, शांत राहावे आणि सर्व प्राण्यांची हिंसा करू नये.
13.269.15
यदा प्रमाणं प्रसवः स्वभावश्च सुखासुखे ।
दंशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर ॥ १३.२६९.१५ ॥
हे युधिष्ठिरा, डास, कीटक आणि मुंग्यांचा जन्म, स्वभाव आणि सुखदुःख जसे असते, तसे असतानाही तू स्थिर राहा.