મહાભારત · અધ્યાય 13.270
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.270.1
कार्यते यच्च क्रियते सच्चासच्च कृताकृतम् ।
तत्राश्वसीत सत्कृत्वा असत्कृत्वा न विश्वसेत् ॥ १३.२७०.१ ॥
જે કરવામાં આવે છે અને જે કરાઈ રહ્યું છે, સત્ અને અસત્, કૃત અને અકૃત — તેમાં સત્કાર થાય તો વિશ્વાસ રાખવો; અસત્કાર થાય તો વિશ્વાસ ન રાખવો.
13.270.2
काल एवान्तराशक्तिर्निग्रहानुग्रहौ ददत् ।
बुद्धिमाविश्य भूतानां धर्माधर्मौ प्रवर्तते ॥ १३.२७०.२ ॥
કાળ જ આંતરિક શક્તિ છે; દંડ અને અનુગ્રહ આપતો, પ્રાણીઓની બુદ્ધિમાં પ્રવેશીને ધર્મ અને અધર્મને પ્રવર્તાવે છે.
13.270.3
यदा त्वस्य भवेद्बुद्धिर्धर्मार्थस्य प्रदर्शनात् ।
तदाश्वसीत धर्मात्मा दृढबुद्धिर्न विश्वसेत् ॥ १३.२७०.३ ॥
તેની બુદ્ધિ ધર્મ અને અર્થના પ્રદર્શનથી જ્યારે એવી થાય, ત્યારે ધર્માત્મા અને દૃઢબુદ્ધિવાળાએ વિશ્વાસ કરવો; નહીં તો વિશ્વાસ ન કરવો.
13.270.4
एतावन्मात्रमेतद्धि भूतानां प्राज्ञलक्षणम् ।
कालयुक्तोऽप्युभयविच्छेषं युक्तं समाचरेत् ॥ १३.२७०.४ ॥
પ્રાણીઓમાં પ્રાજ્ઞનું લક્ષણ એટલું જ છે: કાળયુક્ત હોવા છતાં, બંને જાણનારે બાકીનું યોગ્ય રીતે આચરવું.
13.270.5
यथा ह्युपस्थितैश्वर्याः पूजयन्ति नरा जनान् ।
एवमेवात्मनाऽऽत्मानं पूजयन्तीह धार्मिकाः ॥ १३.२७०.५ ॥
જેમને ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત થયું છે તે મનુષ્યો લોકોનો સત્કાર કરે છે, તેમ જ અહીં ધાર્મિકો પોતાના દ્વારા પોતાનો જ સત્કાર કરે છે.
13.270.6
भावशुद्धिस्तु तपसा देवतानां च मूजया ।
सनातनेन शुद्ध्या च श्रुतदानजपैरपि।
न ह्यशुद्धस्तु तां दद्याद्धर्मकाले कथञ्चन ॥ १३.२७०.६ ॥
ભાવશુદ્ધિ તપથી, દેવતાઓની મૂજાથી, સનાતન શુદ્ધિથી અને શ્રુત, દાન અને જપથી પણ થાય છે. પરંતુ અશુદ્ધ માણસે ધર્મકાળે તે કોઈ રીતે ન આપવું.
13.270.7
न ह्यधर्मतया धर्मं दद्यात्कालः कथञ्चन ।
तस्माद्विशुद्धमात्मानं जानीयाद्धर्मचारिणम् ॥ १३.२७०.७ ॥
કાળ કોઈ પણ રીતે અધર્મ વડે ધર્મ આપતો નથી. તેથી ધર્મનું આચરણ કરનાર, વિશુદ્ધ આત્મા ધરાવનારને ઓળખવો જોઈએ.
13.270.8
स्प्रष्टुमप्यसमर्थो हि ज्वलन्तमिव पावकम् ।
अधर्मः सन्ततो धर्मं कालेन परिरक्षितम् ॥ १३.२७०.८ ॥
સળગતી આગને સ્પર્શ કરવા પણ અસમર્થ હોય તેમ, કાળ દ્વારા સારી રીતે રક્ષિત ધર્મને અધર્મ સતત સ્પર્શી શકતો નથી.
13.270.9
कार्यावेतौ हि धर्मोणि धर्मो हि विजयावहः ।
त्रयाणामपि लोकानामालोकः कारणं भवेत् ॥ १३.२७०.९ ॥
આ બંને ધર્મો અવશ્ય આચરવા જોઈએ, કારણ કે ધર્મ જ વિજય અપાવનાર છે. ત્રણે લોકના પ્રકાશનું કારણ પણ ધર્મ જ હોય.
13.270.10
न तु कश्चिन्नयेत्प्राज्ञो गृहीत्वैव करे नरम् ।
ऊह्यमानस्तु धर्मेण प्राप्नुयात्परमच्युतम्।
विश्वास एव कर्तव्यो बहुधर्मे शुभच्छले ॥ १३.२७०.१० ॥
પરંતુ કોઈ બુદ્ધિમાન માણસે કોઈનો હાથ પકડીને તેને લઈ જવો નહીં. ધર્મથી દોરાતો માણસ જ પરમ અચ્યુતને પામે. અનેક ધર્મોમાં અને શુભ છળમાં વિશ્વાસ જ રાખવો જોઈએ.
13.270.11
शूद्रोऽहं नाधिकारो मे चातुराश्रम्यसेवने ।
इति विज्ञानमपरे नात्मन्युपदधत्युत ॥ १३.२७०.११ ॥
"હું શૂદ્ર છું; ચાર આશ્રમોની સેવામાં મારો અધિકાર નથી" એવું જ્ઞાન બીજાઓ પોતાના આત્મામાં રાખતા નથી.
13.270.12
विशेषेण च वक्ष्यामि चातुर्वर्ण्यस्य लिङ्गतः ।
पञ्चभूतशरीराणां सर्वेषां सदृशात्मनाम् ॥ १३.२७०.१२ ॥
હું વિશેષ રીતે ચાતુર્વર્ણ્યના લક્ષણો અનુસાર કહીશ — પંચમહાભૂતોથી બનેલા દેહવાળા, સમાન આત્માવાળા સર્વેની વિશે.
13.270.13
लोकधर्मे च धर्मे च विशेषकरणं कृतम् ।
यथैकत्वं पुनर्यान्ति प्राणिनस्तत्र विस्तरः ॥ १३.२७०.१३ ॥
લોકધર્મ અને ધર્મમાં વિશેષ ભેદ કરવામાં આવ્યો છે; તેના અનુસાર પ્રાણીઓ ફરી એકત્વ પામે છે; તેનો વિસ્તાર ત્યાં છે.
13.270.14
अध्रुवो हि कथं लोकः स्मृतो धर्मः कथं ध्रुवः ।
यत्र कालो ध्रुवस्तात तत्र धर्मः सनातनः ॥ १३.२७०.१४ ॥
જગત અધ્રુવ હોય તો તે કેવી રીતે ગણાય, અને ધર્મ ધ્રુવ કેવી રીતે? હે તાત, જ્યાં કાળ ધ્રુવ છે ત્યાં સનાતન ધર્મ છે.
13.270.15
सर्वेषां तुल्यदेहानां सर्वेषां सदृशात्मनाम् ।
कालो धर्मेण संयुक्तः शेष एव स्वयं गुरुः ॥ १३.२७०.१५ ॥
સમાન દેહ અને સમાન આત્મા ધરાવનારા સર્વમાં કાળ ધર્મ સાથે જોડાયેલો છે; બાકીનું પોતે જ મહાન છે.
13.270.16
एवं सति न दोषोऽस्ति भूतानां धर्मसेवने ।
तिर्यग्योनावपि सतां लोक एव मतो गुरुः ॥ १३.२७०.१६ ॥
આમ હોય ત્યારે ધર્માચરણમાં પ્રાણીઓનો દોષ નથી; તિર્યંચ યોનિમાં પણ સજ્જનો માટે લોક જ મહત્ત્વનો મનાયો છે.