महाभारत · अध्याय 13.270
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.270.1
कार्यते यच्च क्रियते सच्चासच्च कृताकृतम् ।
तत्राश्वसीत सत्कृत्वा असत्कृत्वा न विश्वसेत् ॥ १३.२७०.१ ॥
जे केले जाते आणि जे केले जात आहे, सत् आणि असत्, कृत आणि अकृत — त्यावर सत्कार झाल्यास विश्वास ठेवावा; असत्कार झाल्यास विश्वास ठेवू नये.
13.270.2
काल एवान्तराशक्तिर्निग्रहानुग्रहौ ददत् ।
बुद्धिमाविश्य भूतानां धर्माधर्मौ प्रवर्तते ॥ १३.२७०.२ ॥
काल हीच अंतर्शक्ती आहे; शिक्षा आणि अनुग्रह देत, प्राण्यांच्या बुद्धीत प्रवेश करून धर्म आणि अधर्म प्रवृत्त करतो.
13.270.3
यदा त्वस्य भवेद्बुद्धिर्धर्मार्थस्य प्रदर्शनात् ।
तदाश्वसीत धर्मात्मा दृढबुद्धिर्न विश्वसेत् ॥ १३.२७०.३ ॥
त्याची बुद्धी धर्म आणि अर्थ यांच्या प्रदर्शनाने जेव्हा तशी होईल, तेव्हा धर्मात्मा आणि दृढबुद्धी असलेल्याने विश्वास ठेवावा; विश्वास ठेवू नये.
13.270.4
एतावन्मात्रमेतद्धि भूतानां प्राज्ञलक्षणम् ।
कालयुक्तोऽप्युभयविच्छेषं युक्तं समाचरेत् ॥ १३.२७०.४ ॥
प्राण्यांमध्ये प्राज्ञाचे लक्षण एवढेच आहे: कालयुक्त असूनही, दोन्ही जाणणाऱ्याने उर्वरित योग्य रीतीने आचरावे.
13.270.5
यथा ह्युपस्थितैश्वर्याः पूजयन्ति नरा जनान् ।
एवमेवात्मनाऽऽत्मानं पूजयन्तीह धार्मिकाः ॥ १३.२७०.५ ॥
ज्यांना ऐश्वर्य प्राप्त झाले आहे ते माणसे लोकांचा सत्कार करतात, त्याचप्रमाणे इथे धार्मिक लोक स्वतःद्वारे स्वतःचाच सत्कार करतात.
13.270.6
भावशुद्धिस्तु तपसा देवतानां च मूजया ।
सनातनेन शुद्ध्या च श्रुतदानजपैरपि।
न ह्यशुद्धस्तु तां दद्याद्धर्मकाले कथञ्चन ॥ १३.२७०.६ ॥
भावशुद्धी तपाने, देवतांच्या मूजाने, सनातन शुद्धीने आणि श्रुत, दान व जप यांनीही होते. परंतु अशुद्ध माणसाने धर्मकाळी ते कधीही देऊ नये.
13.270.7
न ह्यधर्मतया धर्मं दद्यात्कालः कथञ्चन ।
तस्माद्विशुद्धमात्मानं जानीयाद्धर्मचारिणम् ॥ १३.२७०.७ ॥
काळ कधीही अधर्माने धर्म देत नाही. म्हणून धर्माचरण करणारा, शुद्ध आत्मा असलेला मनुष्य ओळखावा.
13.270.8
स्प्रष्टुमप्यसमर्थो हि ज्वलन्तमिव पावकम् ।
अधर्मः सन्ततो धर्मं कालेन परिरक्षितम् ॥ १३.२७०.८ ॥
पेटत्या अग्नीला स्पर्श करण्यासही असमर्थ असल्याप्रमाणे, कालाने सुरक्षित ठेवलेल्या धर्माला अधर्म सतत स्पर्शही करू शकत नाही.
13.270.9
कार्यावेतौ हि धर्मोणि धर्मो हि विजयावहः ।
त्रयाणामपि लोकानामालोकः कारणं भवेत् ॥ १३.२७०.९ ॥
हे दोन्ही धर्म अवश्य पाळावेत, कारण धर्मच विजय मिळवून देतो. तिन्ही लोकांच्या प्रकाशाचे कारणही धर्मच असतो.
13.270.10
न तु कश्चिन्नयेत्प्राज्ञो गृहीत्वैव करे नरम् ।
ऊह्यमानस्तु धर्मेण प्राप्नुयात्परमच्युतम्।
विश्वास एव कर्तव्यो बहुधर्मे शुभच्छले ॥ १३.२७०.१० ॥
परंतु कोणीही शहाण्याने माणसाचा हात धरून त्याला नेऊ नये. धर्माने नेला जाणारा मनुष्यच परम अच्युताला प्राप्त करो. अनेक धर्मांत आणि शुभ छलात विश्वासच ठेवावा.
13.270.11
शूद्रोऽहं नाधिकारो मे चातुराश्रम्यसेवने ।
इति विज्ञानमपरे नात्मन्युपदधत्युत ॥ १३.२७०.११ ॥
"मी शूद्र आहे; चार आश्रमांच्या सेवेत माझा अधिकार नाही" असे ज्ञान इतरजण आपल्या आत्म्यात ठेवत नाहीत.
13.270.12
विशेषेण च वक्ष्यामि चातुर्वर्ण्यस्य लिङ्गतः ।
पञ्चभूतशरीराणां सर्वेषां सदृशात्मनाम् ॥ १३.२७०.१२ ॥
मी विशेषत्वे चातुर्वर्ण्याच्या लक्षणांनुसार सांगेन — पंचमहाभूतांच्या देहांच्या, समान आत्म्याच्या सर्वांविषयी.
13.270.13
लोकधर्मे च धर्मे च विशेषकरणं कृतम् ।
यथैकत्वं पुनर्यान्ति प्राणिनस्तत्र विस्तरः ॥ १३.२७०.१३ ॥
लोकधर्मात आणि धर्मात विशेष भेद केला आहे; त्यानुसार प्राणी पुन्हा एकत्वाला प्राप्त होतात; त्याचा विस्तार तेथे आहे.
13.270.14
अध्रुवो हि कथं लोकः स्मृतो धर्मः कथं ध्रुवः ।
यत्र कालो ध्रुवस्तात तत्र धर्मः सनातनः ॥ १३.२७०.१४ ॥
जग अध्रुव असेल तर ते कसे मानले जाते, आणि धर्म ध्रुव कसा? हे तात, जेथे काल ध्रुव आहे तेथेच सनातन धर्म आहे.
13.270.15
सर्वेषां तुल्यदेहानां सर्वेषां सदृशात्मनाम् ।
कालो धर्मेण संयुक्तः शेष एव स्वयं गुरुः ॥ १३.२७०.१५ ॥
समान देह आणि समान आत्मा असलेल्या सर्वांमध्ये काल धर्माशी संयुक्त आहे; उरलेले स्वतःच श्रेष्ठ आहे.
13.270.16
एवं सति न दोषोऽस्ति भूतानां धर्मसेवने ।
तिर्यग्योनावपि सतां लोक एव मतो गुरुः ॥ १३.२७०.१६ ॥
असे असल्यास धर्माचरणात प्राण्यांचा दोष नाही; तिर्यक् योनीतही सज्जनांना लोकच महत्त्वाचा मानला आहे.