મહાભારત · અધ્યાય 13.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.273.1
ततः कुन्तीसुतो राजा पौरजानपदं जनम् ।
पूजयित्वा यथान्यायमनुजज्ञे गृहान्प्रति ॥ १३.२७३.१ ॥
ત્યારે કુંતીના પુત્ર રાજાએ નગરજનો અને ગ્રામજનોનો યથાયોગ્ય સત્કાર કરીને તેમને પોતપોતાને ઘરે જવાની અનુમતિ આપી.
13.273.2
सान्त्वयामास नारीश्च हतपुत्रा हतेश्वराः ।
विपुलैरर्थदानैः स तदा पाण्डुसुतो नृपः ॥ १३.२७३.२ ॥
ત્યારે પાંડુના તે પુત્ર રાજાએ પુત્રો અને પતિઓ ગુમાવી બેઠેલી સ્ત્રીઓને પુષ્કળ ધનદાન આપીને આશ્વાસન આપ્યું.
13.273.3
सोभिषिक्तो महाप्राज्ञः प्राप्य राज्यं युधिष्ठिरः ।
अवस्थाप्य नरश्रेष्ठः सर्वाः स्वप्रकृतीस्तथा ॥ १३.२७३.३ ॥
અભિષિક્ત થયેલા, મહાપ્રાજ્ઞ નરશ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે રાજ્ય પામીને પોતાની સર્વ પ્રજાને તેમજ સ્થાપિત કરી.
13.273.4
द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च सर्वशः ।
प्रतिगृह्याशिषो मुख्यास्तथा धर्मभृतांवरः ॥ १३.२७३.४ ॥
બ્રાહ્મણો, મુખ્ય સેનાનાયકો અને વણિક સંઘો પાસેથી સર્વ રીતે ઉત્તમ આશીર્વાદ સ્વીકારીને, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે પણ તેમ જ કર્યું.
13.273.5
उषित्वा शर्वरीः श्रीमान्पञ्चाशन्नगरोत्तमे ।
समयं कौरवाग्र्यस्य सस्मार पुरुषर्षभः ॥ १३.२७३.५ ॥
શ્રીમાન પુરુષર્ષભે એ ઉત્તમ નગરમાં પચાસ રાત્રિ વાસ કરીને કૌરવોમાં અગ્રણીના સમયને (વચનને) સ્મરણ કર્યું.
13.273.6
स निर्ययौ जगपुराद्यजकैः परिवारितः ।
दृष्ट्वा निवृत्तमादित्यं प्रवृत्तं चोत्तरायणम् ॥ १३.२७३.६ ॥
યજ્ઞ કરનારા પુરોહિતોથી ઘેરાયેલા તે નગરમાંથી નીકળ્યો; સૂર્ય પાછો વળીને ઉત્તરાયણમાં પ્રવૃત્ત થયેલો તેણે જોયો.
13.273.7
घृतं माल्यं च गन्धांश्च क्षौमाणि च युधिष्ठिरः ।
चन्दनागरुमुख्यानि तथा कालगरूणि च ॥ १३.२७३.७ ॥
ઘી, માળા, સુગંધ અને રેશમી વસ્ત્રો, યુધિષ્ઠિર — ચંદન, અગરુ વગેરે મુખ્ય દ્રવ્યો અને કાળો અગરુ પણ.
13.273.8
प्रस्थाप्यच पूर्वं कौन्तेयो भीष्मसंस्करणाय वै ।
माल्यानि च वरार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ १३.२७३.८ ॥
કુંતીપુત્રે પહેલાં જ ભીષ્મના અંતિમ સંસ્કાર માટે શ્રેષ્ઠોને યોગ્ય માળાઓ અને વિવિધ રત્નો મોકલ્યાં હતાં.
13.273.9
धृतराष्ट्रं पुरुस्कृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
मातरं च पृथां धामान्भ्रातॄंश्च पुरुषर्षंभान् ॥ १३.२७३.९ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને, યશસ્વિની ગાંધારી અને માતા પૃથાને, તેજસ્વી ભાઈઓ અને પુરુષશ્રેષ્ઠોને (સાથે લઈને).
13.273.10
जनार्दनेनानुगतो विदुरेण च धीमता ।
युयुत्सुना च कौरव्यो युयुधानेन चाभिभो ॥ १३.२७३.१० ॥
જનાર્દન દ્વારા અનુસરાયેલો; બુદ્ધિમાન વિદુર, યુયુત્સુ અને કૌરવ યુયુધાન સાથે — હે સમર્થ.
13.273.11
महता राजभोगेन पारिबर्हेण संवृतः ।
स्तूयमानो महातेजा भीष्मिस्याग्नीननुव्रजन् ॥ १३.२७३.११ ॥
મહાન રાજવૈભવ અને પરિવારથી ઘેરાયેલો, મહાતેજસ્વી સ્તુતિ પામતો, ભીષ્મની અગ્નિઓની પાછળ ચાલતો.
13.273.12
निश्चक्राम पुरात्तस्माद्यथा देवपतिस्तथा ।
आससाद कुरुक्षेत्रे ततः शान्तनवं नृपः ॥ १३.२७३.१२ ॥
તે નગરમાંથી દેવપતિ (ઇન્દ્ર)ની જેમ નીકળ્યો; પછી રાજા કુરુક્ષેત્રમાં શંતનુપુત્ર (ભીષ્મ) પાસે પહોંચ્યો.
13.273.13
उपास्यमानं व्यासेन पाराशर्येण धीमता ।
नारदेन च राजर्षे देवलेनासितेन च ॥ १३.२७३.१३ ॥
બુદ્ધિમાન પરાશરપુત્ર વ્યાસ, નારદ, દેવલ અને અસિત દ્વારા સેવાતા, હે રાજર્ષિ.
13.273.14
हतशिष्टैर्नृपैस्चान्यैर्नानादेशसमागतैः ।
रक्षिभिश्च महात्मानं रक्ष्यमाणं समन्ततः ॥ १३.२७३.१४ ॥
યુદ્ધમાં બચેલા રાજાઓ, અનેક દેશોમાંથી આવેલા અન્ય લોકો અને રક્ષકો દ્વારા ચારે બાજુથી રક્ષાતા તે મહાત્માને.
13.273.15
शयानं वीरशयने ददर्श नृपतिस्ततः ।
ततो रथादवारोहद्धातृभिः सह धर्मराट् ॥ १३.२७३.१५ ॥
વીરશય્યા પર સૂતેલા તેમને રાજાએ જોયા. પછી ધર્મરાજ ભાઈઓ સાથે રથમાંથી ઊતર્યા.
13.273.16
अभिवाद्याथ कौन्तेयः पितामहमरिंदमम् ।
द्वैपायनादीन्विप्रांश्च तैश्च प्रत्यभिनन्दितः ॥ १३.२७३.१६ ॥
પછી કુંતીપુત્રે શત્રુદમન પિતામહને અને દ્વૈપાયન વગેરે બ્રાહ્મણોને અભિવાદન કર્યું; તેમના વડે પણ તે સત્કારાયો.
13.273.17
ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च भ्रातृभिः सह धर्मजः ।
आसाद्य शरतल्पस्थमृषिभिः परिवारितम् ॥ १३.२७३.१७ ॥
ઋત્વિજો અને બ્રહ્મતુલ્ય જ્ઞાનીઓ તથા ભાઈઓ સાથે ધર્મપુત્ર બાણશય્યા પર રહેલા, ઋષિઓથી ઘેરાયેલા તેમની પાસે પહોંચ્યો.
13.273.18
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सह कौरव्यः शयानं निम्नगासुतम् ॥ १३.२७३.१८ ॥
ભાઈઓ સાથે કૌરવ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે સૂતેલા ભરતશ્રેષ્ઠ, નદીપુત્રને કહ્યું.
13.273.19
युधिष्ठिरोऽहं नृपते नमस्ते जाह्नवीसुत ।
शृणोषि चेन्महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १३.२७३.१९ ॥
હું યુધિષ્ઠિર છું, હે રાજન્, આપને નમસ્કાર. હે ગંગાપુત્ર, જો આપ સાંભળતા હો તો, હે મહાબાહુ, કહો મારે આપના માટે શું કરવું.
13.273.20
प्राप्तोस्मि समये राजन्नग्नीनादाय ते विभो ।
आचार्यान्ब्राह्मणांश्चैव ऋत्विजो भ्रातरश्च मे ॥ १३.२७३.२० ॥
હે રાજન્, હે વિભો, યોગ્ય સમયે આપ માટે અગ્નિ લઈને હું આવી પહોંચ્યો છું; આચાર્યો, બ્રાહ્મણો, ઋત્વિજો અને મારા ભાઈઓને પણ સાથે લાવ્યો છું.
13.273.21
पुत्रश्च ते महातेजा धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
उपस्थितः सहामात्यो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १३.२७३.२१ ॥
આપનો પુત્ર મહાતેજસ્વી, જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્ર અમાત્યો સહિત ઉપસ્થિત છે, અને પરાક્રમી વાસુદેવ પણ છે.
13.273.22
हतशिष्टाश्च राजानः सर्वे च कुरुजाङ्गलाः ।
तान्पश्य नरशार्दूल समुन्मीलय लोचने ॥ १३.२७३.२२ ॥
મૃત્યુથી બચી ગયેલા રાજાઓ અને કુરુ-જાંગલના સર્વ લોકો અહીં છે; હે નરશાર્દૂલ, તેમને જુઓ, આપની આંખો ખોલો.
13.273.23
यच्चेह किञ्चित्कर्तव्यं तत्सर्वं प्रापितं मया ।
यथोक्तं भवता काले सर्वमेव च तत्कृतम् ॥ १३.२७३.२३ ॥
અહીં જે કંઈ કરવાનું હતું, તે બધું મેં પૂરું કર્યું છે; આપે સમયસર કહ્યા મુજબ બધું જ કરાયું છે.
13.273.24
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः कुन्तीपुत्रेण धीमता ।
ददर्श भारतान्सर्वान्स्थितान्सम्परिवार्य ह ॥ १३.२७३.२४ ॥
બુદ્ધિમાન કુંતીપુત્રે આમ કહ્યું ત્યારે, ગાંગેયે જોયું કે બધા ભારતો તેમને ઘેરીને ઊભા હતા.
13.273.25
ततश्चलवपुर्भीष्मः प्रगृह्य विपुलं भुजम् ।
ओघमेघस्वरो वाग्मी काले वचनमब्रवीत् ॥ १३.२७३.२५ ॥
ત્યારે ધ્રૂજતા શરીરવાળા ભીષ્મે પોતાનો વિશાળ હાથ ઊંચો કરીને, મેઘગર્જના જેવા સ્વરે, યોગ્ય સમયે આ વચન કહ્યું.
13.273.26
दिष्ट्या प्राप्तोसि कौन्तेय सहामात्यो युधिष्ठिर ।
परिवृत्तो हि भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः ॥ १३.२७३.२६ ॥
હે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર, સદ્ભાગ્યે તું મંત્રીઓ સહિત આવી પહોંચ્યો છે; સહસ્ર કિરણોવાળો ભગવાન સૂર્ય હવે પાછો વળ્યો છે.
13.273.27
अष्टपञ्चाशतं रात्र्यः शयानस्याद्य मे गताः ।
शरेषु निशिताग्नेषु यथा वर्षशतं तथा ॥ १३.२७३.२७ ॥
તીક્ષ્ણ અગ્નિ જેવા બાણો પર સૂતેલા મારી આજે અઠ્ઠાવન રાતો વીતી ગઈ છે; તે સો વર્ષ જેવી વીતી છે.
13.273.28
माघोऽयं समनुप्राप्तो मासः पुण्यो युधिष्ठिर ।
त्रिभागशेषः पक्षोऽयं शुक्लो भवितुमर्हति ॥ १३.२७३.२८ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, આ પુણ્ય માઘ માસ આવી પહોંચ્યો છે; આ પક્ષના ત્રણ ભાગ બાકી છે; તે શુક્લ પક્ષ બનવા યોગ્ય છે.
13.273.29
एवमुक्त्वा तु गाङ्गेयो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
धृतराष्ट्रमथामन्त्र्य काले वचनमब्रवीत् ॥ १३.२७३.२९ ॥
આમ કહીને ગાંગેય ભીષ્મે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરને અને પછી ધૃતરાષ્ટ્રને સંબોધીને યોગ્ય સમયે આ વચન કહ્યું.
13.273.30
राजन्विदितधर्मोसि सुनिर्णीतार्थसंशयः ।
बहुश्रुता हि ते विप्रा बहवः पर्युपासिताः ॥ १३.२७३.३० ॥
હે રાજા, તું ધર્મને જાણનારો છે; તારા અર્થસંશય સારી રીતે નિર્ણીત થયા છે; બહુશ્રુત બ્રાહ્મણો તારી પાસે આવ્યા છે, અને ઘણાએ તારી સેવા કરી છે.
13.273.31
वेद शास्त्राणि सूक्ष्माणि धर्मांश्च मनुजेश्वर ।
वेदांश्च चतुरः सर्वान्षडङ्गैरुपबृंहितान् ॥ १३.२७३.३१ ॥
હે મનુજેશ્વર, તું સૂક્ષ્મ વેદશાસ્ત્રો અને ધર્મોને જાણે છે, અને છ અંગોથી પુષ્ટ ચારેય વેદોને પણ જાણે છે.
13.273.32
न शोचितव्यं कौरव्य भवितव्यं हि तत्तथा ।
श्रुतं देवरहस्यं ते कृष्णद्वैपायनादपि ॥ १३.२७३.३२ ॥
હે કૌરવ્ય, શોક ન કરવો જોઈએ; જે થવાનું છે તે તેમ જ થાય છે. કૃષ્ણદ્વૈપાયન પાસેથી પણ તેં દેવરહસ્ય સાંભળ્યું છે.
13.273.33
यथा पाण्डोः सुता राजंस्तथैव तव धर्मतः ।
तान्पालय स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतान् ॥ १३.२७३.३३ ॥
હે રાજન, પાંડુના પુત્રો જેમ છે, તેમ ધર્મથી તેઓ તારા પણ છે. ધર્મમાં સ્થિર રહીને, ગુરુસેવામાં રત એવા તેમનું તું રક્ષણ કર.
13.273.34
धर्मराजो हि शुद्धात्मा निदेशे स्थास्यते तव ।
आनृशंस्यपरं ह्येन जानामि गुरुवत्सलम् ॥ १३.२७३.३४ ॥
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર શુદ્ધાત્મા છે; તે તારી આજ્ઞામાં સ્થિર રહેશે. તે દયાળુ અને ગુરુવત્સલ છે એ હું જાણું છું.
13.273.35
तव पुत्रा दुरात्मानः क्रोधलोभपरायणाः ।
ईर्ष्याभिभूता दुर्वृत्तास्तान्न शोचितुमर्हसि ॥ १३.२७३.३५ ॥
તારા પુત્રો દુરાત્મા છે; ક્રોધ અને લોભમાં લીન, ઈર્ષ્યાથી અભિભૂત, દુરાચારી છે. તેમના માટે તારે શોક ન કરવો જોઈએ.
13.273.36
एतावधुक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ।
वासुदेवं महाबाहुमभ्यभाषय कौरवः ॥ १३.२७३.३६ ॥
આટલું કહીને કૌરવે બુદ્ધિમાન ધૃતરાષ્ટ્ર સાથે વાત પૂરી કરી, અને પછી મહાબાહુ વાસુદેવને સંબોધ્યા.
13.273.37
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत ।
त्रिविक्रम नमस्तुभ्यं शङ्खचक्रगदाधर ॥ १३.२७३.३७ ॥
હે ભગવાન, દેવોના દેવ, ઈશ, સુરાસુરોએ નમસ્કૃત, ત્રિવિક્રમ, શંખ-ચક્ર-ગદાધારી, આપને નમસ્કાર.
13.273.38
वासुदेवो हिरण्यात्मा पुरुषः सविता विराद् ।
जीवभूतोऽनुरूपस्त्वं परमात्मा सनातनः ॥ १३.२७३.३८ ॥
આપ વાસુદેવ, હિરણ્યાત્મા, પુરુષ, સવિતા, વિરાટ છો; જીવરૂપ થયા છતાં આપ અનુરૂપ છો, આપ સનાતન પરમાત્મા છો.
13.273.39
त्वद्भक्तं त्वद्गतिं शान्तमुदारमपरिग्रहम् ।
त्रायस्व पुण्डरीकाक्ष पुरुषोत्तम नित्यशः।
अनुजानीहि मां कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम ॥ १३.२७३.३९ ॥
આપના ભક્તનું, આપ જેની ગતિ છો તેનું, શાંત, ઉદાર, અપરિગ્રહી એવાનું સદા રક્ષણ કરો, હે પુંડરીકાક્ષ, પુરુષોત્તમ. હે કૃષ્ણ, હે વૈકુંઠ, હે પુરુષોત્તમ, મને અનુમતિ આપો.
13.273.40
रक्ष्याश्च ते पाण्डवेया भवान्येषां परायणम् ।
उक्तवानस्मि दुर्बद्धिं मन्दं दुर्योधनं तदा ॥ १३.२७३.४० ॥
આપના પાંડવ પુત્રો રક્ષણીય છે; આપ જ તેમનો આશ્રય છો. ત્યારે મેં દુર્બુદ્ધિ, મૂર્ખ દુર્યોધનને કહ્યું હતું.
13.273.41
यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ।
वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः ॥ १३.२७३.४१ ॥
જ્યાં કૃષ્ણ છે ત્યાં ધર્મ; જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં જય. પુત્ર, વાસુદેવના માર્ગે પાંડવો સાથે સમાધાન કર.
13.273.42
सन्धानस्य परः कालस्तवेति च पुनःपुनः ।
न च मे तद्वचो मूढः कृतवान्स सुमन्दधीः।
घातयित्वेह पृथिवीं ततः स निधनं गतः ॥ १३.२७३.४२ ॥
'આ જ તારા માટે સંધિનો ઉત્તમ સમય છે' એવું મેં વારંવાર કહ્યું; પણ તે મૂઢ, મંદબુદ્ધિએ મારી વાત માની નહીં; આ પૃથ્વીનો સંહાર કરાવીને તે પોતે મૃત્યુ પામ્યો.
13.273.43
त्वां तु जानाम्यहं देवं पुराणमृषिसत्तमम् ।
नरेण सहितं देव बदर्यां सुचिरोषितम् ॥ १३.२७३.४३ ॥
હે દેવ, હું જાણું છું કે આપ પુરાણ દેવ, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ છો; નર સાથે બદરીમાં આપ લાંબા સમય સુધી રહ્યા હતા.
13.273.44
तथा मे नारदः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः ।
नरनारायणावेतौ सम्भूतौ मनुजेष्विति ॥ १३.२७३.४४ ॥
નારદે મને એમ કહ્યું હતું, અને મહાતપસ્વી વ્યાસે પણ; આ નર અને નારાયણ મનુષ્યોમાં જન્મ્યા છે.
13.273.45
स मां त्वमनुजानीहि कृष्ण मोक्ष्ये कलेवरम् ।
त्वयाऽहं समनुज्ञातो गच्छेयं परमां गतिम् ॥ १३.२७३.४५ ॥
તેથી હે કૃષ્ણ, મને અનુમતિ આપો; હું આ શરીર છોડીશ. આપની અનુમતિથી હું પરમ ગતિ પામીશ.
13.273.46
अनुजानामि भीष्म त्वां वसून्प्राप्नुहि पार्थिव ।
न तेऽस्ति वृजिनं किञ्चिच्छुद्धात्मैश्वर्यसंयुतः ॥ १३.२७३.४६ ॥
હે ભીષ્મ, હું આપને અનુમતિ આપું છું; હે રાજન, વસુઓને પ્રાપ્ત થાઓ. આપનામાં કોઈ પાપ નથી; આપ શુદ્ધાત્મા અને ઐશ્વર્યયુક્ત છો.
13.273.47
पितृभक्तोसि राजर्षे मार्कण्डेय इवापरः ।
तेन मृत्युस्तव वशे स्थितो भृत्य इवानतः ॥ १३.२७३.४७ ॥
હે રાજર્ષિ, આપ પિતૃભક્ત છો, જાણે બીજા માર્કંડેય; તેથી મૃત્યુ આપના વશમાં નમ્ર સેવકની જેમ ઊભું છે.
13.273.48
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रमुखांश्चापि सर्वांश्च सुहृदस्तथा ॥ १३.२७३.४८ ॥
આમ કહેવાયા પછી ગાંગેય ભીષ્મે પાંડવોને આ કહ્યું; ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખી સર્વ સુહૃદોને પણ.
13.273.49
प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छामि तत्रानुज्ञातुमर्हथ ।
सत्येषु यतितव्यं वः सत्यं हि परमं बलम् ॥ १३.२७३.४९ ॥
હું હવે પ્રાણ છોડવા ઇચ્છું છું; તે માટે તમે અનુમતિ આપવા યોગ્ય છો. તમારે સત્ય માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, કારણ કે સત્ય જ પરમ બળ છે.
13.273.50
आनृशंस्यपरैर्भाव्यं सदैव नियतात्मभिः ।
ब्रह्मण्यैर्धर्मशीलैश्च तपोनित्यैश्च भारताः ॥ १३.२७३.५० ॥
હે ભરતવંશીઓ, તમારે સદા કરુણામાં રત, સંયમી મનવાળા, બ્રાહ્મણભક્ત, ધર્મશીલ અને નિત્ય તપમાં લીન રહેવું જોઈએ.
13.273.51
इत्युक्त्वा सुहृदः सर्वांस्तथा सम्पूज्य चैव ह ।
धनं बहुविधं राजन्दत्त्वा नित्यं द्विजातिषु।
पुनरेवाब्रवीद्धीमान्युधिष्ठिरमिदं वचः ॥ १३.२७३.५१ ॥
આમ કહીને, સર્વ સુહૃદોનો સત્કાર કરીને, હે રાજન્, દ્વિજોને અનેક પ્રકારનું ધન આપીને, ફરીથી તે બુદ્ધિમાને યુધિષ્ઠિરને આ વચન કહ્યું.
13.273.52
ब्राह्मणाश्चैव ते नित्यं प्राज्ञाश्चैव विशेषतः ।
आचार्या ऋत्विजश्चैव पूजनीया जनाधिप ॥ १३.२७३.५२ ॥
હે જનાધિપ, તમારા બ્રાહ્મણો, વિશેષ કરીને પ્રાજ્ઞ બ્રાહ્મણો, આચાર્યો અને ઋત્વિજો સદા પૂજનીય છે.