มหาภารตะ · อัธยายะ 13.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.273.1
ततः कुन्तीसुतो राजा पौरजानपदं जनम् ।
पूजयित्वा यथान्यायमनुजज्ञे गृहान्प्रति ॥ १३.२७३.१ ॥
จากนั้น พระราชาผู้เป็นพระโอรสของกุนตี ทรงให้เกียรติแก่ชาวเมืองและชาวชนบทตามธรรมเนียมแล้ว ทรงอนุญาตให้ทุกคนกลับไปยังบ้านของตน
13.273.2
सान्त्वयामास नारीश्च हतपुत्रा हतेश्वराः ।
विपुलैरर्थदानैः स तदा पाण्डुसुतो नृपः ॥ १३.२७३.२ ॥
จากนั้น พระราชาผู้เป็นพระโอรสของปาณฑุ ทรงปลอบโยนสตรีผู้สูญเสียบุตรและสามี ด้วยการพระราชทานทรัพย์สมบัติอันอุดมแก่พวกนาง
13.273.3
सोभिषिक्तो महाप्राज्ञः प्राप्य राज्यं युधिष्ठिरः ।
अवस्थाप्य नरश्रेष्ठः सर्वाः स्वप्रकृतीस्तथा ॥ १३.२७३.३ ॥
ยุธิษฐิระผู้ทรงปัญญายิ่ง ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ได้รับการอภิเษกและได้ครองราชย์แล้ว จึงทรงแต่งตั้งประชาชนทั้งหมดของพระองค์ให้กลับเข้าที่ของตนเช่นกัน
13.273.4
द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च सर्वशः ।
प्रतिगृह्याशिषो मुख्यास्तथा धर्मभृतांवरः ॥ १३.२७३.४ ॥
ยุธิษฐิระผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ทรงธรรม ได้รับพรอันเป็นเลิศจากพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง จากนายทหารผู้ยิ่งใหญ่ และจากสมาคมพ่อค้าทุกแห่ง แล้วก็ทรงทำเช่นนั้นเช่นกัน
13.273.5
उषित्वा शर्वरीः श्रीमान्पञ्चाशन्नगरोत्तमे ।
समयं कौरवाग्र्यस्य सस्मार पुरुषर्षभः ॥ १३.२७३.५ ॥
ผู้ทรงรุ่งโรจน์ ผู้เป็นวัวเจิมในหมู่มนุษย์ ประทับอยู่ในนครอันประเสริฐนั้นห้าสิบคืนแล้ว ทรงระลึกถึงคำปฏิญาณของผู้ยิ่งใหญ่แห่งเผ่ากุรุ
13.273.6
स निर्ययौ जगपुराद्यजकैः परिवारितः ।
दृष्ट्वा निवृत्तमादित्यं प्रवृत्तं चोत्तरायणम् ॥ १३.२७३.६ ॥
พระองค์เสด็จออกจากนครโดยมีนักบวชผู้ประกอบยัญพิธีแวดล้อม และเมื่อทรงเห็นพระอาทิตย์หันกลับและการเดินทางสู่ทิศเหนือได้เริ่มขึ้นแล้ว
13.273.7
घृतं माल्यं च गन्धांश्च क्षौमाणि च युधिष्ठिरः ।
चन्दनागरुमुख्यानि तथा कालगरूणि च ॥ १३.२७३.७ ॥
ยุธิษฐิระนำเนยใส พวงมาลัย เครื่องหอม และผ้าไหม โดยเฉพาะจันทน์และไม้อกรุ และยังมีไม้อกรุดำด้วย
13.273.8
प्रस्थाप्यच पूर्वं कौन्तेयो भीष्मसंस्करणाय वै ।
माल्यानि च वरार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ १३.२७३.८ ॥
พระโอรสของกุนตีได้ส่งพวงมาลัยอันควรแก่ผู้ประเสริฐที่สุด และอัญมณีหลายชนิด ไปก่อนแล้วเพื่อประกอบพิธีศพของภีษมะ
13.273.9
धृतराष्ट्रं पुरुस्कृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
मातरं च पृथां धामान्भ्रातॄंश्च पुरुषर्षंभान् ॥ १३.२७३.९ ॥
โดยมีท้าวธฤตราษฎร์เสด็จนำหน้า พร้อมด้วยคันธารีผู้มีเกียรติยศ พระมารดาปฤถา และพระอนุชาผู้รุ่งเรือง ซึ่งเป็นวัวเจิมในหมู่มนุษย์
13.273.10
जनार्दनेनानुगतो विदुरेण च धीमता ।
युयुत्सुना च कौरव्यो युयुधानेन चाभिभो ॥ १३.२७३.१० ॥
มีชนารทนะ (พระกฤษณะ) และวิทุระผู้มีปัญญาตามเสด็จไปด้วย พร้อมด้วยยุยุตสุและยุยุธานะ ข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ
13.273.11
महता राजभोगेन पारिबर्हेण संवृतः ।
स्तूयमानो महातेजा भीष्मिस्याग्नीननुव्रजन् ॥ १३.२७३.११ ॥
ทรงถูกแวดล้อมด้วยพระราชอิสริยยศอันยิ่งใหญ่และขบวนบริวาร ผู้ทรงเดชานุภาพยิ่ง ทรงได้รับการสรรเสริญ ขณะเสด็จตามไฟของภีษมะ
13.273.12
निश्चक्राम पुरात्तस्माद्यथा देवपतिस्तथा ।
आससाद कुरुक्षेत्रे ततः शान्तनवं नृपः ॥ १३.२७३.१२ ॥
พระองค์เสด็จออกจากนครนั้น เหมือนพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดา แล้วพระราชาก็เสด็จถึงทุ่งกุรุเกษตร ณ ที่นั้นเองพระองค์ได้พบกับบุตรของศานตนุ (ภีษมะ)
13.273.13
उपास्यमानं व्यासेन पाराशर्येण धीमता ।
नारदेन च राजर्षे देवलेनासितेन च ॥ १३.२७३.१३ ॥
ข้าแต่ราชฤๅษี มีวยาสผู้เป็นโอรสของปาราศระผู้ทรงปัญญา นารทะ เทวละ และอสิตะ กำลังปรนนิบัติอยู่
13.273.14
हतशिष्टैर्नृपैस्चान्यैर्नानादेशसमागतैः ।
रक्षिभिश्च महात्मानं रक्ष्यमाणं समन्ततः ॥ १३.२७३.१४ ॥
…ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ซึ่งได้รับการคุ้มครองจากทุกด้าน โดยกษัตริย์ที่รอดจากการสังหาร และกษัตริย์อื่นที่มาจากแคว้นต่างๆ พร้อมด้วยทหารรักษาการณ์
13.273.15
शयानं वीरशयने ददर्श नृपतिस्ततः ।
ततो रथादवारोहद्धातृभिः सह धर्मराट् ॥ १३.२७३.१५ ॥
จากนั้นพระราชาทอดพระเนตรเห็นภีษมะนอนอยู่บนเตียงของวีรบุรุษ แล้วพระธรรมราชาก็ทรงลงจากรถศึกพร้อมด้วยพระอนุชาทั้งหลาย
13.273.16
अभिवाद्याथ कौन्तेयः पितामहमरिंदमम् ।
द्वैपायनादीन्विप्रांश्च तैश्च प्रत्यभिनन्दितः ॥ १३.२७३.१६ ॥
จากนั้นพระโอรสของกุนตีถวายความเคารพแด่ปู่ผู้ปราบศัตรู และแด่ทไวปายนะกับพราหมณ์องค์อื่นๆ และได้รับการตอบรับการทักทายจากท่านเหล่านั้น
13.273.17
ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च भ्रातृभिः सह धर्मजः ।
आसाद्य शरतल्पस्थमृषिभिः परिवारितम् ॥ १३.२७३.१७ ॥
พระโอรสแห่งธรรม พร้อมด้วยพระอนุชา นักบวชผู้ประกอบพิธี และฤๅษีผู้เสมอพรหม ได้เข้าไปหาท่านผู้นอนอยู่บนเตียงลูกศร ซึ่งถูกฤๅษีล้อมรอบอยู่
13.273.18
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सह कौरव्यः शयानं निम्नगासुतम् ॥ १३.२७३.१८ ॥
ยุธิษฐิระ พระราชาแห่งธรรม ผู้เป็นกษัตริย์แห่งเผ่ากุรุ พร้อมด้วยพระอนุชาทั้งหลาย ได้กล่าวกับผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ คือบุตรแห่งแม่น้ำผู้นอนอยู่ที่นั่น
13.273.19
युधिष्ठिरोऽहं नृपते नमस्ते जाह्नवीसुत ।
शृणोषि चेन्महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १३.२७३.१९ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพระองค์คือยุธิษฐิระ ขอถวายความนอบน้อมแด่พระองค์ ข้าแต่บุตรแห่งชาหนวี ข้าแต่ผู้มีแขนทั้งสองอันทรงพลัง หากพระองค์ทรงได้ยิน ขอโปรดตรัสบอกว่าข้าพระองค์จะทำอะไรเพื่อพระองค์
13.273.20
प्राप्तोस्मि समये राजन्नग्नीनादाय ते विभो ।
आचार्यान्ब्राह्मणांश्चैव ऋत्विजो भ्रातरश्च मे ॥ १३.२७३.२० ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ผู้ทรงอานุภาพ ข้าพระองค์มาถึงในเวลาอันควรแล้ว นำเพลิงศักดิ์สิทธิ์มาถวายพระองค์ พร้อมด้วยอาจารย์ พราหมณ์ นักบวชผู้ประกอบพิธี และพี่น้องของข้าพระองค์
13.273.21
पुत्रश्च ते महातेजा धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
उपस्थितः सहामात्यो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १३.२७३.२१ ॥
โอรสของท่าน คือพระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้มีรัศมีรุ่งเรือง เป็นเจ้าแห่งประชาชน ได้มาประทับอยู่พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์ และพระวาสุเทพผู้ทรงพลังก็อยู่ที่นี่ด้วย
13.273.22
हतशिष्टाश्च राजानः सर्वे च कुरुजाङ्गलाः ।
तान्पश्य नरशार्दूल समुन्मीलय लोचने ॥ १३.२७३.२२ ॥
บรรดากษัตริย์ที่รอดจากการสังหาร และชาวกุรุและชาวชางคละทั้งหมด ก็อยู่ที่นี่ จงมองดูพวกเขาเถิด โอ้ราชสีห์แห่งมนุษย์ และลืมตาขึ้นเถิด
13.273.23
यच्चेह किञ्चित्कर्तव्यं तत्सर्वं प्रापितं मया ।
यथोक्तं भवता काले सर्वमेव च तत्कृतम् ॥ १३.२७३.२३ ॥
สิ่งใดที่ควรทำในที่นี้ ข้าพเจ้าได้จัดการทั้งหมดแล้ว ทุกสิ่งได้ทำไปตามที่ท่านกล่าวไว้ในเวลาอันควรแล้วทั้งสิ้น
13.273.24
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः कुन्तीपुत्रेण धीमता ।
ददर्श भारतान्सर्वान्स्थितान्सम्परिवार्य ह ॥ १३.२७३.२४ ॥
เมื่อบุตรของกุนตีผู้มีปัญญากล่าวดังนี้ คงคาเตยะก็มองเห็นชาวภารตะทั้งหมดยืนล้อมอยู่รอบตน
13.273.25
ततश्चलवपुर्भीष्मः प्रगृह्य विपुलं भुजम् ।
ओघमेघस्वरो वाग्मी काले वचनमब्रवीत् ॥ १३.२७३.२५ ॥
ครั้นแล้ว ภีษมะผู้มีร่างกายสั่นเทา ยกแขนอันใหญ่ขึ้น ด้วยเสียงดุจเมฆฝนคำรามและเป็นผู้เฉลียวฉลาดในการพูด จึงกล่าวถ้อยคำนี้ในเวลาอันควร
13.273.26
दिष्ट्या प्राप्तोसि कौन्तेय सहामात्यो युधिष्ठिर ।
परिवृत्तो हि भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः ॥ १३.२७३.२६ ॥
โอ้บุตรของกุนตี ยุธิษฐิระ เจ้ามาถึงโดยโชคดี พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์ เพราะพระอาทิตย์ผู้มีพันรัศมีและทรงพระคุณนั้นได้โคจรกลับมาแล้ว
13.273.27
अष्टपञ्चाशतं रात्र्यः शयानस्याद्य मे गताः ।
शरेषु निशिताग्नेषु यथा वर्षशतं तथा ॥ १३.२७३.२७ ॥
สำหรับข้าพเจ้าผู้นอนอยู่บนลูกศรที่คมดุจไฟ วันนี้ล่วงไปแล้วห้าสิบแปดคืน ราวกับว่ามันเป็นร้อยปี
13.273.28
माघोऽयं समनुप्राप्तो मासः पुण्यो युधिष्ठिर ।
त्रिभागशेषः पक्षोऽयं शुक्लो भवितुमर्हति ॥ १३.२७३.२८ ॥
ยุธิษฐิระ เดือนมาฆะอันศักดิ์สิทธิ์นี้มาถึงแล้ว ปักษ์นี้เหลืออยู่สามส่วน และควรจะเป็นปักษ์ข้างขึ้น
13.273.29
एवमुक्त्वा तु गाङ्गेयो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
धृतराष्ट्रमथामन्त्र्य काले वचनमब्रवीत् ॥ १३.२७३.२९ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว คงคาบุตรภีษมะ หันไปกล่าวแก่ยุธิษฐิระบุตรแห่งธรรม และแก่พระเจ้าธฤตราษฎร์ แล้วกล่าวถ้อยคำนี้ในเวลาอันควร
13.273.30
राजन्विदितधर्मोसि सुनिर्णीतार्थसंशयः ।
बहुश्रुता हि ते विप्रा बहवः पर्युपासिताः ॥ १३.२७३.३० ॥
โอ้พระราชา ท่านรู้จักธรรม และความสงสัยในเรื่องต่างๆ ของท่านได้รับการแก้ไขอย่างดีแล้ว พราหมณ์ผู้รอบรู้มากได้มาหาท่าน และท่านได้ปรนนิบัติพราหมณ์เป็นจำนวนมาก
13.273.31
वेद शास्त्राणि सूक्ष्माणि धर्मांश्च मनुजेश्वर ।
वेदांश्च चतुरः सर्वान्षडङ्गैरुपबृंहितान् ॥ १३.२७३.३१ ॥
โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ ท่านรู้ศาสตร์อันละเอียดอ่อนและหน้าที่ตามธรรม ท่านรู้พระเวททั้งสี่ทั้งหมด ซึ่งได้รับการขยายความด้วยวิชาเสริมทั้งหกประการ
13.273.32
न शोचितव्यं कौरव्य भवितव्यं हि तत्तथा ।
श्रुतं देवरहस्यं ते कृष्णद्वैपायनादपि ॥ १३.२७३.३२ ॥
โอ้ผู้สืบเชื้อสายกุรุ อย่าโศกเศร้าเลย สิ่งที่จะเกิดขึ้นย่อมเกิดขึ้นเช่นนั้นเอง ท่านได้ฟังความลับของเทพเจ้าแม้จากกฤษณไทวปายนมาแล้ว
13.273.33
यथा पाण्डोः सुता राजंस्तथैव तव धर्मतः ।
तान्पालय स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतान् ॥ १३.२७३.३३ ॥
โอ้พระราชา บุตรทั้งหลายของปาณฑุเป็นเช่นใด บุตรเหล่านั้นก็เป็นของท่านโดยชอบธรรมเช่นนั้นเหมือนกัน จงตั้งมั่นในธรรมและคุ้มครองพวกเขาเถิด ผู้ยินดีในการปรนนิบัติผู้อาวุโส
13.273.34
धर्मराजो हि शुद्धात्मा निदेशे स्थास्यते तव ।
आनृशंस्यपरं ह्येन जानामि गुरुवत्सलम् ॥ १३.२७३.३४ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระผู้มีจิตบริสุทธิ์ จะดำรงอยู่ภายใต้คำสั่งของท่าน ข้าพเจ้ารู้ว่าท่านมีความเมตตาเป็นที่ตั้ง และรักใคร่ผู้อาวุโส
13.273.35
तव पुत्रा दुरात्मानः क्रोधलोभपरायणाः ।
ईर्ष्याभिभूता दुर्वृत्तास्तान्न शोचितुमर्हसि ॥ १३.२७३.३५ ॥
บุตรของท่านมีจิตใจชั่วร้าย มุ่งมั่นอยู่กับความโกรธและความโลภ ถูกความอิจฉาครอบงำ และมีความประพฤติชั่ว ท่านไม่ควรโศกเศร้าเพราะพวกเขาเลย
13.273.36
एतावधुक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ।
वासुदेवं महाबाहुमभ्यभाषय कौरवः ॥ १३.२७३.३६ ॥
ครั้นกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระเจ้าธฤตราษฎร์ผู้มีปัญญาแล้ว กุรุผู้นั้นก็หันไปกล่าวแก่พระวาสุเทพผู้มีแขนอันทรงพลัง
13.273.37
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत ।
त्रिविक्रम नमस्तुभ्यं शङ्खचक्रगदाधर ॥ १३.२७३.३७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระคุณ เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ผู้ที่เทพและอสูรต่างนอบน้อม พระตรีวิกรม ผู้ทรงสังข์ จักร และคทา ข้าพระองค์ขอนอบน้อมต่อพระองค์
13.273.38
वासुदेवो हिरण्यात्मा पुरुषः सविता विराद् ।
जीवभूतोऽनुरूपस्त्वं परमात्मा सनातनः ॥ १३.२७३.३८ ॥
พระองค์คือพระวาสุเทพ ผู้มีพระวรกายเป็นทองคำ ผู้เป็นบุรุษจักรวาล เป็นสวิตฤ และเป็นวิราช เมื่อทรงเป็นสิ่งมีชีวิต พระองค์ก็ทรงเหมาะสม พระองค์คือปรมาตมันนิรันดร์
13.273.39
त्वद्भक्तं त्वद्गतिं शान्तमुदारमपरिग्रहम् ।
त्रायस्व पुण्डरीकाक्ष पुरुषोत्तम नित्यशः।
अनुजानीहि मां कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम ॥ १३.२७३.३९ ॥
ขอทรงคุ้มครองผู้ที่ภักดีต่อพระองค์ ผู้มีพระองค์เป็นที่พึ่ง ผู้สงบ ประเสริฐ และไม่ยึดติดสิ่งใด ข้าแต่พระผู้มีดวงตาดุจดอกบัว ผู้ประเสริฐที่สุดในบุรุษ ตลอดกาล ขอทรงโปรดอนุญาตข้าพระองค์ไปเถิด โอ้กฤษณะ โอ้ไวกุณฐะ ผู้ประเสริฐที่สุดในบุรุษ
13.273.40
रक्ष्याश्च ते पाण्डवेया भवान्येषां परायणम् ।
उक्तवानस्मि दुर्बद्धिं मन्दं दुर्योधनं तदा ॥ १३.२७३.४० ॥
บุตรทั้งหลายของปาณฑุเป็นผู้ที่ควรได้รับการคุ้มครอง และพระองค์คือที่พึ่งของพวกเขา ครั้นนั้นข้าพเจ้าได้กล่าวกับทุรโยธน์ผู้มีใจชั่วและโง่เขลา
13.273.41
यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ।
वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः ॥ १३.२७३.४१ ॥
ที่ใดมีพระกฤษณะ ที่นั่นมีธรรม ที่ใดมีธรรม ที่นั่นมีชัยชนะ ลูกเอ๋ย จงทำสงบศึกกับปาณฑพด้วยหนทางของพระวาสุเทพ
13.273.42
सन्धानस्य परः कालस्तवेति च पुनःपुनः ।
न च मे तद्वचो मूढः कृतवान्स सुमन्दधीः।
घातयित्वेह पृथिवीं ततः स निधनं गतः ॥ १३.२७३.४२ ॥
ข้าได้กล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "นี่คือเวลาที่ดีที่สุดสำหรับการประนีประนอมของเจ้า" แต่คนหลงงมงายและมีปัญญาทึบผู้นั้นมิได้ทำตามถ้อยคำของข้า และเมื่อก่อให้เกิดความพินาศแก่แผ่นดินนี้แล้ว ตัวเขาเองก็ต้องไปสู่ความตาย
13.273.43
त्वां तु जानाम्यहं देवं पुराणमृषिसत्तमम् ।
नरेण सहितं देव बदर्यां सुचिरोषितम् ॥ १३.२७३.४३ ॥
ข้าพระองค์รู้จักพระองค์ว่าเป็นเทพผู้เก่าแก่ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ผู้เคยประทับอยู่ที่พทรีร่วมกับนระเป็นเวลานาน ข้าแต่เทพเจ้า
13.273.44
तथा मे नारदः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः ।
नरनारायणावेतौ सम्भूतौ मनुजेष्विति ॥ १३.२७३.४४ ॥
นารทะได้บอกข้าเช่นนั้น และวยาสะผู้มีตบะยิ่งใหญ่ก็บอกเช่นกันว่า ทั้งสองคือนระและนารายณ์ได้อุบัติลงในหมู่มนุษย์
13.273.45
स मां त्वमनुजानीहि कृष्ण मोक्ष्ये कलेवरम् ।
त्वयाऽहं समनुज्ञातो गच्छेयं परमां गतिम् ॥ १३.२७३.४५ ॥
ดังนั้น ข้าแต่พระกฤษณะ ขอพระองค์ประทานอนุญาตแก่ข้า ข้าจะละทิ้งร่างนี้ และเมื่อได้รับอนุญาตจากพระองค์ ข้าจะไปสู่คติอันสูงสุด
13.273.46
अनुजानामि भीष्म त्वां वसून्प्राप्नुहि पार्थिव ।
न तेऽस्ति वृजिनं किञ्चिच्छुद्धात्मैश्वर्यसंयुतः ॥ १३.२७३.४६ ॥
ข้าอนุญาตแก่ท่าน ข้าแต่ภีษมะ ข้าแต่กษัตริย์ ขอท่านจงไปถึงเหล่าวสุ ท่านไม่มีบาปใดๆ เลย จิตใจของท่านบริสุทธิ์และประกอบด้วยความยิ่งใหญ่
13.273.47
पितृभक्तोसि राजर्षे मार्कण्डेय इवापरः ।
तेन मृत्युस्तव वशे स्थितो भृत्य इवानतः ॥ १३.२७३.४७ ॥
ท่านมีความภักดีต่อบิดา ข้าแต่ราชฤๅษี เหมือนดั่งมารกัณเฑยะอีกองค์หนึ่ง ด้วยเหตุนี้ ความตายจึงอยู่ใต้อำนาจของท่าน ดุจดังบ่าวที่น้อมตัวรับใช้
13.273.48
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रमुखांश्चापि सर्वांश्च सुहृदस्तथा ॥ १३.२७३.४८ ॥
เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนั้น ภีษมะบุตรแห่งคงคาจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่ปาณฑพ และแก่สหายทั้งปวงซึ่งมีธฤตราษฎร์เป็นผู้นำ
13.273.49
प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छामि तत्रानुज्ञातुमर्हथ ।
सत्येषु यतितव्यं वः सत्यं हि परमं बलम् ॥ १३.२७३.४९ ॥
บัดนี้ข้าปรารถนาจะสละชีวิต ท่านทั้งหลายควรอนุญาตแก่ข้า พวกท่านควรพยายามในความจริง เพราะความจริงคือกำลังอันสูงสุด
13.273.50
आनृशंस्यपरैर्भाव्यं सदैव नियतात्मभिः ।
ब्रह्मण्यैर्धर्मशीलैश्च तपोनित्यैश्च भारताः ॥ १३.२७३.५० ॥
ท่านทั้งหลายควรมุ่งมั่นในความไม่โหดร้ายอยู่เสมอ มีจิตใจที่ควบคุมตนแล้ว ควรเคารพพราหมณ์ มีอุปนิสัยแห่งธรรม และเพียรบำเพ็ญตบะเป็นนิตย์ ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายแห่งภรต
13.273.51
इत्युक्त्वा सुहृदः सर्वांस्तथा सम्पूज्य चैव ह ।
धनं बहुविधं राजन्दत्त्वा नित्यं द्विजातिषु।
पुनरेवाब्रवीद्धीमान्युधिष्ठिरमिदं वचः ॥ १३.२७३.५१ ॥
เมื่อกล่าวเช่นนี้แล้ว และได้ให้เกียรติแก่สหายทั้งปวงแล้ว ข้าแต่พระราชา ท่านได้มอบทรัพย์สมบัติหลายประการแก่ทวิชาติเป็นนิตย์ แล้วผู้มีปัญญานั้นจึงกล่าวถ้อยคำนี้อีกครั้งแก่ยุธิษฐิระ
13.273.52
ब्राह्मणाश्चैव ते नित्यं प्राज्ञाश्चैव विशेषतः ।
आचार्या ऋत्विजश्चैव पूजनीया जनाधिप ॥ १३.२७३.५२ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ พราหมณ์ของท่านเองก็ดี โดยเฉพาะพราหมณ์ผู้มีปัญญาก็ดี ตลอดจนอาจารย์และผู้ประกอบพิธีบูชายัญ ล้วนควรได้รับการเคารพบูชาเป็นนิตย์