Mahābhārata · Adhyāya 13.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.273.1
ततः कुन्तीसुतो राजा पौरजानपदं जनम् ।
पूजयित्वा यथान्यायमनुजज्ञे गृहान्प्रति ॥ १३.२७३.१ ॥
Kemudian raja, putra Kuntī, setelah menghormati penduduk kota dan penduduk desa sebagaimana mestinya, memberi mereka izin pulang ke rumah masing-masing.
13.273.2
सान्त्वयामास नारीश्च हतपुत्रा हतेश्वराः ।
विपुलैरर्थदानैः स तदा पाण्डुसुतो नृपः ॥ १३.२७३.२ ॥
Kemudian raja, putra Pāṇḍu, menghibur para wanita yang anak-anak dan suaminya telah gugur, dengan pemberian harta yang melimpah.
13.273.3
सोभिषिक्तो महाप्राज्ञः प्राप्य राज्यं युधिष्ठिरः ।
अवस्थाप्य नरश्रेष्ठः सर्वाः स्वप्रकृतीस्तथा ॥ १३.२७३.३ ॥
Setelah diurapi dan memperoleh kerajaan, Yudhiṣṭhira yang sangat bijaksana, sebaik-baik manusia, juga menetapkan kembali semua rakyatnya.
13.273.4
द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च सर्वशः ।
प्रतिगृह्याशिषो मुख्यास्तथा धर्मभृतांवरः ॥ १३.२७३.४ ॥
Setelah menerima berkah-berkah utama dari para brahmana yang lahir dua kali, para panglima perang, dan serikat dagang dalam segala hal, Yudhiṣṭhira, yang terbaik di antara penegak dharma, melakukan hal yang sama.
13.273.5
उषित्वा शर्वरीः श्रीमान्पञ्चाशन्नगरोत्तमे ।
समयं कौरवाग्र्यस्य सस्मार पुरुषर्षभः ॥ १३.२७३.५ ॥
Sang kesatria mulia, banteng di antara manusia, setelah tinggal lima puluh malam di kota yang utama itu, teringat pada janji orang terkemuka di antara Kaurava.
13.273.6
स निर्ययौ जगपुराद्यजकैः परिवारितः ।
दृष्ट्वा निवृत्तमादित्यं प्रवृत्तं चोत्तरायणम् ॥ १३.२७३.६ ॥
Dikelilingi para pendeta yang mempersembahkan kurban, ia keluar dari kota, dan melihat matahari telah berbalik serta jalur utara telah dimulai.
13.273.7
घृतं माल्यं च गन्धांश्च क्षौमाणि च युधिष्ठिरः ।
चन्दनागरुमुख्यानि तथा कालगरूणि च ॥ १३.२७३.७ ॥
Yudhiṣṭhira (membawa) mentega cair, kalung bunga, wewangian dan kain sutra, terutama cendana dan gaharu, serta gaharu hitam.
13.273.8
प्रस्थाप्यच पूर्वं कौन्तेयो भीष्मसंस्करणाय वै ।
माल्यानि च वरार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ १३.२७३.८ ॥
Putra Kuntī sebelumnya telah mengirimkan, untuk upacara pemakaman Bhīṣma, kalung bunga yang layak bagi yang terbaik dan berbagai permata.
13.273.9
धृतराष्ट्रं पुरुस्कृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
मातरं च पृथां धामान्भ्रातॄंश्च पुरुषर्षंभान् ॥ १३.२७३.९ ॥
Dengan Dhṛtarāṣṭra di depan, serta Gāndhārī yang termasyhur dan ibu Pṛthā, dan saudara-saudara yang gemilang, banteng di antara manusia.
13.273.10
जनार्दनेनानुगतो विदुरेण च धीमता ।
युयुत्सुना च कौरव्यो युयुधानेन चाभिभो ॥ १३.२७३.१० ॥
Diiringi oleh Janārdana (Kṛṣṇa), oleh Vidura yang bijaksana, oleh Yuyutsu, dan oleh keturunan Kuru, Yuyudhāna, wahai yang perkasa.
13.273.11
महता राजभोगेन पारिबर्हेण संवृतः ।
स्तूयमानो महातेजा भीष्मिस्याग्नीननुव्रजन् ॥ १३.२७३.११ ॥
Dikelilingi kemegahan kerajaan yang besar dan rombongan, yang bercahaya agung, dipuji, mengikuti api-api Bhīṣma.
13.273.12
निश्चक्राम पुरात्तस्माद्यथा देवपतिस्तथा ।
आससाद कुरुक्षेत्रे ततः शान्तनवं नृपः ॥ १३.२७३.१२ ॥
Ia berangkat dari kota itu seperti penguasa para dewa; lalu sang raja tiba di Kurukṣetra menemui putra Śantanu (Bhīṣma).
13.273.13
उपास्यमानं व्यासेन पाराशर्येण धीमता ।
नारदेन च राजर्षे देवलेनासितेन च ॥ १३.२७३.१३ ॥
Dilayani oleh Vyāsa, putra bijak Parāśara, dan oleh Nārada, Devala serta Asita, wahai raja-resi.
13.273.14
हतशिष्टैर्नृपैस्चान्यैर्नानादेशसमागतैः ।
रक्षिभिश्च महात्मानं रक्ष्यमाणं समन्ततः ॥ १३.२७३.१४ ॥
…sang jiwa agung, dijaga di segala penjuru oleh para raja yang selamat dari pembantaian, oleh orang-orang lain yang datang dari berbagai negeri, dan oleh para penjaga.
13.273.15
शयानं वीरशयने ददर्श नृपतिस्ततः ।
ततो रथादवारोहद्धातृभिः सह धर्मराट् ॥ १३.२७३.१५ ॥
Raja melihatnya terbaring di ranjang para pahlawan. Lalu raja dharma turun dari kereta bersama saudara-saudaranya.
13.273.16
अभिवाद्याथ कौन्तेयः पितामहमरिंदमम् ।
द्वैपायनादीन्विप्रांश्च तैश्च प्रत्यभिनन्दितः ॥ १३.२७३.१६ ॥
Kemudian putra Kuntī memberi hormat kepada kakek, penakluk musuh, serta Dvaipāyana dan para brāhmaṇa lainnya, dan mereka membalas salamnya.
13.273.17
ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च भ्रातृभिः सह धर्मजः ।
आसाद्य शरतल्पस्थमृषिभिः परिवारितम् ॥ १३.२७३.१७ ॥
Putra dharma bersama saudara-saudaranya, para imam dan orang-orang bijak seperti Brahmā, mendekati dia yang terbaring di ranjang panah, dikelilingi para resi.
13.273.18
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सह कौरव्यः शयानं निम्नगासुतम् ॥ १३.२७३.१८ ॥
Yudhiṣṭhira, raja dharma dari keluarga Kaurava, bersama saudara-saudaranya, berkata kepada yang terbaik di antara Bharata, putra sungai, yang terbaring di sana.
13.273.19
युधिष्ठिरोऽहं नृपते नमस्ते जाह्नवीसुत ।
शृणोषि चेन्महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १३.२७३.१९ ॥
Aku Yudhiṣṭhira, wahai raja, salam hormatku kepadamu. Wahai putra Jāhnavī, jika engkau mendengar, wahai yang berlengan perkasa, katakanlah apa yang harus kulakukan untukmu.
13.273.20
प्राप्तोस्मि समये राजन्नग्नीनादाय ते विभो ।
आचार्यान्ब्राह्मणांश्चैव ऋत्विजो भ्रातरश्च मे ॥ १३.२७३.२० ॥
Wahai raja, wahai yang perkasa, aku telah datang tepat pada waktunya membawa api suci untukmu, bersama para guru, brahmana, pendeta pelaksana upacara, dan saudara-saudaraku.
13.273.21
पुत्रश्च ते महातेजा धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
उपस्थितः सहामात्यो वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ १३.२७३.२१ ॥
Putramu, Dhṛtarāṣṭra yang bercahaya agung dan penguasa rakyat, hadir bersama para menterinya, demikian pula Vāsudeva yang perkasa.
13.273.22
हतशिष्टाश्च राजानः सर्वे च कुरुजाङ्गलाः ।
तान्पश्य नरशार्दूल समुन्मीलय लोचने ॥ १३.२७३.२२ ॥
Para raja yang selamat dari pembantaian dan seluruh rakyat Kuru dan Jāṅgala ada di sini. Lihatlah mereka, wahai harimau di antara manusia, dan bukalah matamu.
13.273.23
यच्चेह किञ्चित्कर्तव्यं तत्सर्वं प्रापितं मया ।
यथोक्तं भवता काले सर्वमेव च तत्कृतम् ॥ १३.२७३.२३ ॥
Segala sesuatu yang perlu dilakukan di sini telah kulaksanakan; semuanya telah dikerjakan sebagaimana engkau katakan pada waktunya.
13.273.24
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः कुन्तीपुत्रेण धीमता ।
ददर्श भारतान्सर्वान्स्थितान्सम्परिवार्य ह ॥ १३.२७३.२४ ॥
Ketika disapa demikian oleh putra Kuntī yang bijaksana, Gāṅgeya memandang dan melihat seluruh Bharata berdiri mengelilinginya.
13.273.25
ततश्चलवपुर्भीष्मः प्रगृह्य विपुलं भुजम् ।
ओघमेघस्वरो वाग्मी काले वचनमब्रवीत् ॥ १३.२७३.२५ ॥
Kemudian Bhīṣma, tubuhnya gemetar, mengangkat lengannya yang besar dan dengan suara seperti guruh awan, pada saat yang tepat mengucapkan kata-kata ini.
13.273.26
दिष्ट्या प्राप्तोसि कौन्तेय सहामात्यो युधिष्ठिर ।
परिवृत्तो हि भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः ॥ १३.२७३.२६ ॥
Putra Kuntī, Yudhiṣṭhira, dengan keberuntungan engkau telah tiba bersama para menterimu, sebab matahari yang diberkahi berseribu sinar kini telah berbalik.
13.273.27
अष्टपञ्चाशतं रात्र्यः शयानस्याद्य मे गताः ।
शरेषु निशिताग्नेषु यथा वर्षशतं तथा ॥ १३.२७३.२७ ॥
Bagiku yang terbaring di atas anak panah tajam seperti api, hari ini telah berlalu lima puluh delapan malam, seakan-akan seratus tahun.
13.273.28
माघोऽयं समनुप्राप्तो मासः पुण्यो युधिष्ठिर ।
त्रिभागशेषः पक्षोऽयं शुक्लो भवितुमर्हति ॥ १३.२७३.२८ ॥
Yudhiṣṭhira, bulan suci Māgha ini telah tiba; tiga bagian dari paruh bulan ini tersisa, dan sudah sepatutnya ia menjadi paruh bulan terang.
13.273.29
एवमुक्त्वा तु गाङ्गेयो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
धृतराष्ट्रमथामन्त्र्य काले वचनमब्रवीत् ॥ १३.२७३.२९ ॥
Setelah berkata demikian, Bhīṣma, putra Gaṅgā, menyapa Yudhiṣṭhira, putra Dharma, lalu Dhṛtarāṣṭra, dan pada saat yang tepat mengucapkan kata-kata ini.
13.273.30
राजन्विदितधर्मोसि सुनिर्णीतार्थसंशयः ।
बहुश्रुता हि ते विप्रा बहवः पर्युपासिताः ॥ १३.२७३.३० ॥
Wahai raja, engkau mengetahui dharma, dan keraguanmu tentang berbagai perkara telah terpecahkan dengan baik; banyak brahmana yang berilmu telah datang kepadamu, dan banyak yang telah engkau layani.
13.273.31
वेद शास्त्राणि सूक्ष्माणि धर्मांश्च मनुजेश्वर ।
वेदांश्च चतुरः सर्वान्षडङ्गैरुपबृंहितान् ॥ १३.२७३.३१ ॥
Wahai tuan manusia, engkau mengetahui ilmu-ilmu halus dan kewajiban dharma, serta keempat Veda yang diperkaya oleh enam disiplin tambahannya.
13.273.32
न शोचितव्यं कौरव्य भवितव्यं हि तत्तथा ।
श्रुतं देवरहस्यं ते कृष्णद्वैपायनादपि ॥ १३.२७३.३२ ॥
Janganlah berduka, wahai keturunan Kuru, sebab apa yang harus terjadi memang akan terjadi demikian. Engkau telah mendengar rahasia para dewa bahkan dari Kṛṣṇa Dvaipāyana.
13.273.33
यथा पाण्डोः सुता राजंस्तथैव तव धर्मतः ।
तान्पालय स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतान् ॥ १३.२७३.३३ ॥
Wahai raja, sebagaimana putra-putra Pāṇḍu, demikian pula menurut dharma mereka adalah putramu. Berdirilah teguh dalam dharma dan lindungilah mereka yang bergembira melayani para tetua.
13.273.34
धर्मराजो हि शुद्धात्मा निदेशे स्थास्यते तव ।
आनृशंस्यपरं ह्येन जानामि गुरुवत्सलम् ॥ १३.२७३.३४ ॥
Raja dharma Yudhiṣṭhira murni jiwanya; ia akan tetap berada di bawah perintahmu. Aku tahu ia berbakti pada kasih sayang dan menyayangi para tetuanya.
13.273.35
तव पुत्रा दुरात्मानः क्रोधलोभपरायणाः ।
ईर्ष्याभिभूता दुर्वृत्तास्तान्न शोचितुमर्हसि ॥ १३.२७३.३५ ॥
Putra-putramu berjiwa jahat, tekun dalam amarah dan keserakahan, dikuasai iri hati, dan berperilaku buruk. Engkau tidak sepatutnya berduka karena mereka.
13.273.36
एतावधुक्त्वा वचनं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् ।
वासुदेवं महाबाहुमभ्यभाषय कौरवः ॥ १३.२७३.३६ ॥
Setelah berkata demikian kepada Dhṛtarāṣṭra yang bijaksana, sang Kaurava kemudian menyapa Vāsudeva, yang berlengan perkasa.
13.273.37
भगवन्देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत ।
त्रिविक्रम नमस्तुभ्यं शङ्खचक्रगदाधर ॥ १३.२७३.३७ ॥
Wahai Yang Mulia, dewa para dewa, tuhan, yang dihormati para dewa dan asura, Trivikrama, pemegang sangkakala, cakra, dan gada, sembah sujud kepadamu.
13.273.38
वासुदेवो हिरण्यात्मा पुरुषः सविता विराद् ।
जीवभूतोऽनुरूपस्त्वं परमात्मा सनातनः ॥ १३.२७३.३८ ॥
Engkau adalah Vāsudeva, berjiwa emas, Puruṣa kosmik, Savitṛ dan Virāṭ; menjadi makhluk hidup pun engkau sesuai, engkaulah Atman tertinggi yang abadi.
13.273.39
त्वद्भक्तं त्वद्गतिं शान्तमुदारमपरिग्रहम् ।
त्रायस्व पुण्डरीकाक्ष पुरुषोत्तम नित्यशः।
अनुजानीहि मां कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम ॥ १३.२७३.३९ ॥
Lindungilah selalu pengikutmu yang berlindung kepadamu, yang tenang, mulia, tak memiliki apa-apa; wahai bermata teratai, sebaik-baik manusia. Izinkanlah aku pergi, wahai Kṛṣṇa, wahai Vaikuṇṭha, sebaik-baik manusia.
13.273.40
रक्ष्याश्च ते पाण्डवेया भवान्येषां परायणम् ।
उक्तवानस्मि दुर्बद्धिं मन्दं दुर्योधनं तदा ॥ १३.२७३.४० ॥
Putra-putra Pāṇḍu yang menjadi tanggunganmu harus dilindungi, dan engkaulah sandaran mereka. Waktu itu aku berkata kepada Duryodhana yang berpikiran buruk dan bodoh.
13.273.41
यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः ।
वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः ॥ १३.२७३.४१ ॥
Di mana Kṛṣṇa berada, di sana ada dharma; di mana dharma berada, di sana ada kemenangan. Anakku, berdamailah dengan para Pāṇḍava melalui jalan Vāsudeva.
13.273.42
सन्धानस्य परः कालस्तवेति च पुनःपुनः ।
न च मे तद्वचो मूढः कृतवान्स सुमन्दधीः।
घातयित्वेह पृथिवीं ततः स निधनं गतः ॥ १३.२७३.४२ ॥
"Inilah saat terbaik bagimu untuk berdamai," kukatakan berulang kali; tetapi orang bodoh dan berpikiran lamban itu tidak mengindahkan kataku, dan setelah menyebabkan kehancuran bumi ini, ia sendiri menemui kematian.
13.273.43
त्वां तु जानाम्यहं देवं पुराणमृषिसत्तमम् ।
नरेण सहितं देव बदर्यां सुचिरोषितम् ॥ १३.२७३.४३ ॥
Wahai Dewa, aku tahu Engkau adalah Dewa purba, resi yang terbaik, yang lama bersemayam di Badarī bersama Nara.
13.273.44
तथा मे नारदः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः ।
नरनारायणावेतौ सम्भूतौ मनुजेष्विति ॥ १३.२७३.४४ ॥
Demikianlah Nārada dan Vyāsa, sang pertapa agung, mengatakan kepadaku: bahwa keduanya, Nara dan Nārāyaṇa, lahir di antara manusia.
13.273.45
स मां त्वमनुजानीहि कृष्ण मोक्ष्ये कलेवरम् ।
त्वयाऽहं समनुज्ञातो गच्छेयं परमां गतिम् ॥ १३.२७३.४५ ॥
Maka itu, wahai Kṛṣṇa, berilah aku izin: aku akan meninggalkan tubuh ini, dan dengan izinmu aku akan mencapai tujuan tertinggi.
13.273.46
अनुजानामि भीष्म त्वां वसून्प्राप्नुहि पार्थिव ।
न तेऽस्ति वृजिनं किञ्चिच्छुद्धात्मैश्वर्यसंयुतः ॥ १३.२७३.४६ ॥
Aku mengizinkanmu, wahai Bhīṣma; wahai raja, capailah para Vasu. Tidak ada dosa sedikit pun padamu; engkau murni jiwanya dan dianugerahi keagungan.
13.273.47
पितृभक्तोसि राजर्षे मार्कण्डेय इवापरः ।
तेन मृत्युस्तव वशे स्थितो भृत्य इवानतः ॥ १३.२७३.४७ ॥
Engkau berbakti kepada ayahmu, wahai resi raja, seperti Mārkaṇḍeya yang lain; karena itu kematian berdiri di bawah kuasamu, seperti pelayan yang tunduk.
13.273.48
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रमुखांश्चापि सर्वांश्च सुहृदस्तथा ॥ १३.२७३.४८ ॥
Setelah diberi ucapan demikian, Bhīṣma, putra Gaṅgā, berkata kepada para Pāṇḍava ini, dan kepada semua sahabat, dengan Dhṛtarāṣṭra di depan.
13.273.49
प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छामि तत्रानुज्ञातुमर्हथ ।
सत्येषु यतितव्यं वः सत्यं हि परमं बलम् ॥ १३.२७३.४९ ॥
Aku ingin sekarang melepaskan hidupku; kalian pantas memberi izin untuk itu. Kalian harus berusaha demi kebenaran, sebab kebenaran adalah kekuatan tertinggi.
13.273.50
आनृशंस्यपरैर्भाव्यं सदैव नियतात्मभिः ।
ब्रह्मण्यैर्धर्मशीलैश्च तपोनित्यैश्च भारताः ॥ १३.२७३.५० ॥
Wahai keturunan Bharata, kalian harus selalu teguh dalam tanpa kekejaman, berjiwa terkendali, berbakti kepada brahmana, berwatak dharma, dan tekun dalam tapa.
13.273.51
इत्युक्त्वा सुहृदः सर्वांस्तथा सम्पूज्य चैव ह ।
धनं बहुविधं राजन्दत्त्वा नित्यं द्विजातिषु।
पुनरेवाब्रवीद्धीमान्युधिष्ठिरमिदं वचः ॥ १३.२७३.५१ ॥
Setelah berkata demikian dan menghormati semua sahabatnya, serta memberikan berbagai harta kepada kaum dwija, wahai raja, sang bijak kembali berkata kepada Yudhiṣṭhira.
13.273.52
ब्राह्मणाश्चैव ते नित्यं प्राज्ञाश्चैव विशेषतः ।
आचार्या ऋत्विजश्चैव पूजनीया जनाधिप ॥ १३.२७३.५२ ॥
Para brahmana-mu, wahai penguasa manusia, terutama brahmana yang bijaksana, serta para guru dan pendeta pelaksana yajña, senantiasa layak dihormati.