મહાભારત · અધ્યાય 13.274
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.274.1
एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्भीष्मः शान्तनवस्तदा ।
तूष्णीं बभूव कौरव्यः स मुहूर्तमरिंदम ॥ १३.२७४.१ ॥
આ રીતે બધા કુરુઓને કહીને શંતનુના પુત્ર ભીષ્મ ત્યારે ક્ષણભર મૌન રહ્યા, હે અરિંદમ.
13.274.2
धारयामास चात्मानं धारणासु यथाक्रमम् ।
तस्योर्ध्वमगमन्प्राणाः सन्निरुद्धा महात्मनः ॥ १३.२७४.२ ॥
તેમણે ધારણાઓમાં ક્રમશઃ પોતાને સ્થિર રાખ્યા; તે મહાત્માના પ્રાણ સંપૂર્ણ રોકાઈને ઉપર ગયા.
13.274.3
इदमाश्चर्यमासीच्च मध्ये तेषां महात्मनाम् ।
सहितैर्ऋषिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिः प्रभो ॥ १३.२७४.३ ॥
હે પ્રભો, તે મહાત્માઓની વચ્ચે વ્યાસ વગેરે સર્વ ઋષિઓ સાથે ત્યારે આ આશ્ચર્ય થયું.
13.274.4
यद्यन्मुञ्चति गात्रं हि स शन्तनुसुतस्तदा ।
तत्तद्विशल्यमभवद्योगयुक्तस्य वै क्रमात्।
क्षणेन प्रेक्षतां तेषां विशल्यः सोऽभवत्तदा ॥ १३.२७४.४ ॥
શંતનુનો પુત્ર જે જે અંગ છોડતો ગયો, યોગયુક્ત તેનાં તે તે અંગ ક્રમશઃ બાણરહિત થયાં; જોતાં જોતાં ક્ષણમાં તે સંપૂર્ણ બાણરહિત થયો.
13.274.5
तद्दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे वासुदेवपुरोगमाः ।
सह तैर्मुनिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिर्नृप ॥ १३.२७४.५ ॥
તે જોઈને બધા વિસ્મિત થયા; વાસુદેવને આગળ રાખીને, તે સર્વ મુનિઓ સાથે, વ્યાસ વગેરે સાથે, હે નૃપ.
13.274.6
सन्निरुद्धस्तु तेनात्मा सर्वेष्वायतनेषु च ।
जगाम भित्त्वा मूर्धानं दिवमभ्युत्पपात ह ॥ १३.२७४.६ ॥
તેમના દ્વારા બધાં શરીરસ્થાનોમાં સંપૂર્ણ રોકાયેલ આત્મા મસ્તક ભેદીને સ્વર્ગ તરફ ઊપર ઊડ્યો.
13.274.7
देवदुन्दुभिनादश्च पुष्पवर्षैः सहाभवत् ।
सिद्धा ब्रह्मर्षयश्चैव सादुसाध्विति हर्षिताः ॥ १३.२७४.७ ॥
દેવદુંદુભિનો નાદ અને પુષ્પવર્ષા એકસાથે થયાં; સિદ્ધો અને બ્રહ્મર્ષિઓ 'સાધુ, સાધુ' કહીને હર્ષિત થયા.
13.274.8
महोल्केव च भीष्मस्य मूर्धदेशाज्जनाधिप ।
निःसृकत्याकाशमाविश्य क्षणेनान्तरधीयत ॥ १३.२७४.८ ॥
હે જનાધિપ, ભીષ્મના મસ્તકપ્રદેશમાંથી જાણે મહાઉલ્કા નીકળીને આકાશમાં પ્રવેશી અને ક્ષણમાં અંતર્ધાન થઈ ગઈ.
13.274.9
एवं स राजशार्दूल नृपः शान्तनवस्तदा ।
समयुज्यत लोकैः स्वैर्भरतानां कुलोद्वहः ॥ १३.२७४.९ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, આ રીતે શંતનુનો પુત્ર તે રાજા, ભરતકુળને ધારણ કરનાર, ત્યારે પોતાના લોકો સાથે જોડાયો.
13.274.10
ततस्त्वादाय दारूणि गन्धांश्च विविधान्बहून् ।
चितां चक्रुर्महात्मानः पाण्डवा विदुरस्तथा।
युयुत्सुश्चापि कौरव्यं प्रेक्षकास्त्वितरेऽभवन् ॥ १३.२७४.१० ॥
પછી મહાત્મા પાંડવોએ અને વિદુરે લાકડાં અને અનેક પ્રકારનાં સુગંધી દ્રવ્યો લાવીને ચિતા બનાવી; યુયુત્સુ પણ, અને બીજાઓ દર્શક થયા.
13.274.11
युधिष्ठिरश्च गाङ्गेयं धृतराष्ट्रश्च दुःखितौ ।
छादयामासतुरुभौ क्षौमेर्माल्यैश्च कौरवम् ॥ १३.२७४.११ ॥
યુધિષ્ઠિર અને ધૃતરાષ્ટ્ર બંને દુઃખી થઈને, ગાંગેયને રેશમી વસ્ત્રો અને માળાઓથી ઢાંકી દીધો.
13.274.12
धारयामास तस्याथ युयुत्सुश्छत्रमुत्तमम् ।
चामरे व्यजने शुभ्रे भीमसेनार्जुनावुभौ।
उष्णीषे परिगृह्णीतां माद्रीपुत्रावुभौ तथा ॥ १३.२७४.१२ ॥
પછી યુયુત્સુએ તેના ઉપર ઉત્તમ છત્ર ધર્યું; ભીમસેન અને અર્જુન બંનેએ શ્વેત ચામર અને પંખા પકડ્યા; માદ્રીના બંને પુત્રોએ પાઘડીઓ પકડી.
13.274.13
युधिष्ठिरेण सहितो धृतराष्ट्रश्च पादतः ।
वृद्धा स्त्रियः कौरवाणां भीष्मं कुरुकुलोद्वहम्।
तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्त सर्वशः ॥ १३.२७४.१३ ॥
યુધિષ્ઠિર સાથે ધૃતરાષ્ટ્ર પણ પગપાળા ચાલ્યા. કૌરવોની વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ કુરુકુળનો ભાર ઉપાડનાર ભીષ્મને તાડપત્રના પંખાથી ચારે બાજુથી પવન નાખતી હતી.
13.274.14
ततोस्य विदिवच्चक्रुः पितृमेधं महात्मनः ।
याजका जुहुवुश्चाग्नौ जगुः सामानि समागाः ॥ १३.२७४.१४ ॥
પછી તેમણે મહાત્માનો પિતૃમેધ વિધિપૂર્વક કર્યો. યાજકોએ અગ્નિમાં આહુતિ આપી અને એકત્ર થયેલાઓએ સામગાન કર્યું.
13.274.15
ततश्चन्दनकाष्ठैश्च तथा कालीयकैरपि ।
कालागुरुप्रभृतिभिर्गन्धैश्चोच्चावच्चैस्तथा ॥ १३.२७४.१५ ॥
પછી ચંદનના લાકડાં, કાલીયક અને કાલાગુરુ વગેરે અનેક પ્રકારની સુગંધી વસ્તુઓથી (ચિતા રચી).
13.274.16
समवच्छाद्य गाङ्गेयं सम्प्रज्वाल्य हुताशनम् ।
अपसव्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखाश्चिताम् ॥ १३.२७४.१६ ॥
ગાંગેયને (ભીષ્મને) સંપૂર્ણ ઢાંકીને, અગ્નિને સારી રીતે પ્રજ્વલિત કરીને, ધૃતરાષ્ટ્રની આગેવાનીમાં તેમણે ચિતાની અપસવ્ય પ્રદક્ષિણા કરી.
13.274.17
संस्कृत्य च कुरुश्रेष्ठं गाङ्गेयं कुरुसत्तमाः ।
जग्मुर्भागीरथीं पुण्यामृषिजुष्टां कुरूद्वहाः ॥ १३.२७४.१७ ॥
કુરુશ્રેષ્ઠ ગાંગેયના સંસ્કાર કરીને કુરુવંશના શ્રેષ્ઠજનો ઋષિઓ સેવેલી પવિત્ર ભાગીરથી (ગંગા) તરફ ગયા.
13.274.18
अनुगम्यमाना व्यासेन नारदेनासितेन च ।
कृष्णेन भरतस्त्रीभिर्ये च पौराः समागताः ॥ १३.२७४.१८ ॥
વ્યાસ, નારદ અને અસિત (દેવલ) સાથે, કૃષ્ણ સાથે, ભરતવંશની સ્ત્રીઓ સાથે અને એકત્ર થયેલા નગરજનો સાથે (તેઓ ચાલ્યા).
13.274.19
उदकं चक्रिरे सर्वे गाङ्गेयस्य महात्मनः ।
विधिवत्क्षत्रियश्रेष्ठाः स च सर्वो जनस्तदा ॥ १३.२७४.१९ ॥
મહાત્મા ગાંગેય (ભીષ્મ) માટે સૌએ વિધિપૂર્વક ઉદકતર્પણ કર્યું; તે સમયે ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો અને સર્વ લોકોએ પણ તેમ કર્યું.
13.274.20
ततो भागीरथी देवी तनयस्योदके कृते ।
उत्थाय सलिलात्तस्माद्रुदती शोकविह्वला।
परिदेवयती तत्र कौरकवानभ्यभाषत ॥ १३.२७४.२० ॥
પુત્રનું ઉદકતર્પણ થઈ ગયા પછી ભાગીરથી દેવી તે જળમાંથી ઊભી થઈ; રડતી, શોકથી વિહ્વળ થઈને ત્યાં વિલાપ કરતાં તેણે કૌરવો સાથે વાત કરી.
13.274.21
निबोधत यथावृत्तमुच्यमानं मया नृपाः ।
राजवृत्तेन सम्पन्नः प्रज्ञयाभिजनेन च।
सत्कर्ता कुरुवृद्धानां पितृभक्तो दृढव्रतः ॥ १३.२७४.२१ ॥
હે રાજાઓ, જેમ બન્યું હતું તેમ હું કહું છું તે સાંભળો. તેઓ રાજોચિત આચરણ, પ્રજ્ઞા અને ઉત્તમ કુળથી સંપન્ન હતા; કુરુવૃદ્ધોનો સત્કાર કરનારા, પિતૃભક્ત અને દૃઢવ્રતી હતા.
13.274.22
जामदग्न्येन रामेण यः पुरा न पराजितः ।
दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्यः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ १३.२७४.२२ ॥
જે પૂર્વે જમદગ્નિપુત્ર રામથી પણ પરાજિત થયા ન હતા, તે મહાવીર્યવાન આજે શિખંડીના દિવ્ય અસ્ત્રોથી માર્યા ગયા.
13.274.23
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम पार्थिवाः ।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं यन्न दीर्यति मेऽद्य वै ॥ १३.२७४.२३ ॥
હે રાજાઓ, નિશ્ચે મારું હૃદય પથ્થરના સારથી બનેલું છે, કારણ કે પ્રિય પુત્રને ન જોવા છતાં આજે તે ફાટતું નથી.
13.274.24
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्यां स्वयंपरे ।
विजित्यैकरथेनाजौ कन्याश्चायं जहारह ॥ १३.२७४.२४ ॥
કાશીનગરીમાં સ્વયંવરમાં એકત્ર થયેલા રાજાઓ અને ક્ષત્રિયોને યુદ્ધમાં એક જ રથથી જીતીને તેમણે કન્યાઓનું હરણ કર્યું હતું.
13.274.25
यस्य नास्ति बले तुल्यः पृथिव्यामपि कश्चन ।
हतं शिखण्डिना श्रुत्वा यन्न दीर्यति मे मनः ॥ १३.२७४.२५ ॥
પૃથ્વી પર જેના બળની બરાબરી કોઈ કરી શકે નહિ, તેને શિખંડીએ માર્યો એ સાંભળીને પણ મારું મન કેમ ફાટી જતું નથી?
13.274.26
जामदग्न्यः कुरुक्षेत्रे युधि येन महात्मना ।
पीडितो नातियत्नेन स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ १३.२७४.२६ ॥
કુરુક્ષેત્રમાં યુદ્ધમાં જે મહાત્મા જામદગ્ન્યને ખૂબ પ્રયત્ન વિના પણ પીડિત કરાયા હતા, તે આજે શિખંડીના હાથે માર્યા ગયા.
13.274.27
एवंविधं बहु तदा विलन्पतीं नहानदीम् ।
आश्वासयामास तदा साम्ना दामोदरो विभुः ॥ १३.२७४.२७ ॥
આ રીતે ઘણો વિલાપ કરતી નદીને ત્યારે સર્વવ્યાપી દામોદરે સામવચનોથી આશ્વાસન આપ્યું.
13.274.28
समाश्वसिहि भद्रे त्वं मा शुचः शुभदर्शने ।
गतः स परमं लोकं तव पुत्रो न संशयः ॥ १३.२७४.२८ ॥
હે કલ્યાણી, આશ્વસ્ત થા; શોક ન કર, હે શુભદર્શિની. તારો તે પુત્ર પરમ લોકે ગયો છે, એમાં સંશય નથી.
13.274.29
वसुरेष महातेजाः शापदोषेण शोभने ।
मानुषत्वमनुप्राप्तो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ १३.२७४.२९ ॥
આ મહાતેજસ્વી વસુ શાપદોષથી, હે શોભને, મનુષ્ય જન્મ પામ્યા હતા; તેમના માટે તારે શોક ન કરવો જોઈએ.
13.274.30
स एष क्षत्रधर्मेण युध्यमानो रणाजिरे ।
धनंजयेन निहतो नैष देवि शिखण्डिना ॥ १३.२७४.३० ॥
તે ક્ષત્રધર્મ અનુસાર રણાંગણમાં લડતાં ધનંજય (અર્જુન)ના હાથે માર્યા ગયા; હે દેવી, એમને શિખંડીએ માર્યા નથી.
13.274.31
भीष्मं हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषु महारणे ।
न शक्तः संयुगे हन्तुं साक्षादपि शतक्रतुः ॥ १३.२७४.३१ ॥
મહાયુદ્ધમાં શસ્ત્રો ઉગામેલા હતા ત્યારે કુરુઓના વ્યાઘ્ર ભીષ્મને સાક્ષાત્ શતક્રતુ ઇન્દ્ર પણ યુદ્ધમાં મારી શકે તેમ ન હતા.
13.274.32
स्वच्छन्दतस्तव सुतो गतः स्वर्गं शुभानने ।
न शक्ता विनिहन्तुं हि रणे तं सर्वदेवताः ॥ १३.२७४.३२ ॥
હે શુભાનને, તારો પુત્ર પોતાની ઇચ્છાથી સ્વર્ગે ગયો; યુદ્ધમાં બધા દેવો પણ તેને મારવા સમર્થ ન હતા.
13.274.33
तस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे शोचस्य कुरुनन्दनम् ।
वसूनेष गतो देवि पुत्रस्ते विज्वरा भव ॥ १३.२७४.३३ ॥
તેથી, હે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, કુરુનંદનને માટે તું શોક ન કર. હે દેવી, તારો પુત્ર વસુઓ પાસે ગયો છે; શોકરહિત થા.
13.274.34
इत्युक्ता सा तु कृष्णेन व्यासेन तु सरिद्वरा ।
त्यक्त्वा शोकं महाराज स्वं वार्यवततार ह ॥ १३.२७४.३४ ॥
કૃષ્ણ વ્યાસે આમ કહ્યા પછી, હે મહારાજ, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણે શોક ત્યજીને પોતાના જળમાં ઉતરી.
13.274.35
सत्कृत्य ते तां सरितं ततः कृष्णमुखा नृप ।
अनुज्ञातास्तया सर्वे न्यवर्तन्त जनाधिपाः ॥ १३.२७४.३५ ॥
પછી, હે નૃપ, કૃષ્ણને આગળ રાખીને તેઓ બધાએ તે નદીનો સત્કાર કર્યો; તેની અનુમતિ મેળવી સર્વ જનાધિપો પાછા ફર્યા.