มหาภารตะ · อัธยายะ 13.274
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.274.1
एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्भीष्मः शान्तनवस्तदा ।
तूष्णीं बभूव कौरव्यः स मुहूर्तमरिंदम ॥ १३.२७४.१ ॥
ภีษมะ บุตรของศานตนุ ได้กล่าวกับชาวกุรุทั้งปวงดังนี้แล้ว จากนั้นก็นิ่งอยู่ชั่วขณะ โอ้ผู้ปราบศัตรู
13.274.2
धारयामास चात्मानं धारणासु यथाक्रमम् ।
तस्योर्ध्वमगमन्प्राणाः सन्निरुद्धा महात्मनः ॥ १३.२७४.२ ॥
พระองค์ทรงตั้งจิตมั่นอยู่ในการกลั้นลมหายใจตามลำดับแห่งโยคะ และลมปราณของมหาตมาผู้นั้นที่ถูกกลั้นไว้โดยสมบูรณ์ ก็พุ่งขึ้นสู่เบื้องบน
13.274.3
इदमाश्चर्यमासीच्च मध्ये तेषां महात्मनाम् ।
सहितैर्ऋषिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिः प्रभो ॥ १३.२७४.३ ॥
โอ้เจ้าผู้เป็นใหญ่ ณ ท่ามกลางมหาตมาเหล่านั้น ได้เกิดอัศจรรย์ขึ้น เมื่อพระฤๅษีทั้งปวงมีท่านวยาสเป็นต้นอยู่พร้อมหน้ากัน
13.274.4
यद्यन्मुञ्चति गात्रं हि स शन्तनुसुतस्तदा ।
तत्तद्विशल्यमभवद्योगयुक्तस्य वै क्रमात्।
क्षणेन प्रेक्षतां तेषां विशल्यः सोऽभवत्तदा ॥ १३.२७४.४ ॥
อวัยวะใดที่บุตรของศานตนุปล่อยวางในขณะนั้น อวัยวะเหล่านั้นของพระองค์ผู้ประกอบด้วยโยคะก็หลุดพ้นจากลูกศรไปทีละส่วนตามลำดับ และในชั่วขณะหนึ่ง ขณะที่ทุกคนเฝ้ามองอยู่ พระองค์ก็ปลอดจากลูกศรทั้งหมด
13.274.5
तद्दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे वासुदेवपुरोगमाः ।
सह तैर्मुनिभिः सर्वैस्तदा व्यासादिभिर्नृप ॥ १३.२७४.५ ॥
เมื่อเห็นดังนั้น ทุกคนต่างประหลาดใจ มีพระวาสุเทพเป็นผู้นำ พร้อมด้วยบรรดาฤๅษีทั้งปวงและท่านวยาสเป็นต้น โอ้พระราชา
13.274.6
सन्निरुद्धस्तु तेनात्मा सर्वेष्वायतनेषु च ।
जगाम भित्त्वा मूर्धानं दिवमभ्युत्पपात ह ॥ १३.२७४.६ ॥
แต่อาตมันนั้นอันพระองค์ทรงกลั้นไว้โดยสมบูรณ์ในทุกอวัยวะของร่างกาย ได้ทะลุผ่านกระหม่อมขึ้นไปสู่สวรรค์
13.274.7
देवदुन्दुभिनादश्च पुष्पवर्षैः सहाभवत् ।
सिद्धा ब्रह्मर्षयश्चैव सादुसाध्विति हर्षिताः ॥ १३.२७४.७ ॥
เสียงกลองทิพย์ของเหล่าเทพดังขึ้นพร้อมกับฝนดอกไม้ บรรดาสิทธาและพรหมฤๅษีต่างชื่นชมเปล่งเสียงว่า "สาธุ สาธุ"
13.274.8
महोल्केव च भीष्मस्य मूर्धदेशाज्जनाधिप ।
निःसृकत्याकाशमाविश्य क्षणेनान्तरधीयत ॥ १३.२७४.८ ॥
โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ ดุจอุกกาบาตใหญ่ อาตมันนั้นพุ่งออกจากบริเวณศีรษะของภีษมะ เข้าสู่ท้องฟ้า และในชั่วขณะก็หายลับไป
13.274.9
एवं स राजशार्दूल नृपः शान्तनवस्तदा ।
समयुज्यत लोकैः स्वैर्भरतानां कुलोद्वहः ॥ १३.२७४.९ ॥
โอ้ราชสีห์แห่งกษัตริย์ เช่นนี้แล พระราชาผู้เป็นบุตรของศานตนุ ผู้แบกรับวงศ์แห่งภรตะ ก็ได้กลับไปรวมกับโลกของพระองค์เอง
13.274.10
ततस्त्वादाय दारूणि गन्धांश्च विविधान्बहून् ।
चितां चक्रुर्महात्मानः पाण्डवा विदुरस्तथा।
युयुत्सुश्चापि कौरव्यं प्रेक्षकास्त्वितरेऽभवन् ॥ १३.२७४.१० ॥
จากนั้น บรรดาปาณฑพผู้มหาตมาและวิทุระ นำไม้ฟืนและของหอมหลายชนิดมามากมาย สร้างกองเพลิงฌาปนกิจ ส่วนยุยุตสุและคนอื่นๆ ก็เป็นเพียงผู้เฝ้าดู
13.274.11
युधिष्ठिरश्च गाङ्गेयं धृतराष्ट्रश्च दुःखितौ ।
छादयामासतुरुभौ क्षौमेर्माल्यैश्च कौरवम् ॥ १३.२७४.११ ॥
ยุธิษฐิระและธฤตราษฎร์ผู้เศร้าโศกทั้งสอง ได้คลุมร่างของคาวรวะบุตรแห่งคงคาด้วยผ้าลินินและมาลัยดอกไม้
13.274.12
धारयामास तस्याथ युयुत्सुश्छत्रमुत्तमम् ।
चामरे व्यजने शुभ्रे भीमसेनार्जुनावुभौ।
उष्णीषे परिगृह्णीतां माद्रीपुत्रावुभौ तथा ॥ १३.२७४.१२ ॥
จากนั้น ยุยุตสุก็กางร่มชั้นดีให้แก่พระองค์ ภีมเสนและอรชุนทั้งสองถือพัดขนจามรีและพัดสีขาว และบุตรทั้งสองของมาทรีก็ประคองผ้าโพกศีรษะของพระองค์
13.274.13
युधिष्ठिरेण सहितो धृतराष्ट्रश्च पादतः ।
वृद्धा स्त्रियः कौरवाणां भीष्मं कुरुकुलोद्वहम्।
तालवृन्तान्युपादाय पर्यवीजन्त सर्वशः ॥ १३.२७४.१३ ॥
ธฤตราษฎร์ก็เดินเท้าเปล่าไปพร้อมกับยุธิษฐิระ และหญิงชราของชาวเการพต่างใช้พัดใบตาลพัดภีษมะผู้เป็นผู้แบกรับวงศ์กุรุ อยู่ทุกทิศทาง
13.274.14
ततोस्य विदिवच्चक्रुः पितृमेधं महात्मनः ।
याजका जुहुवुश्चाग्नौ जगुः सामानि समागाः ॥ १३.२७४.१४ ॥
จากนั้น พวกเขาได้ประกอบพิธีปิตฤเมธะแก่มหาตมาผู้นั้นตามพิธีกรรม นักบวชผู้ประกอบพิธีเทเครื่องบูชาเข้าสู่ไฟ และบรรดาผู้มาชุมนุมก็สวดสามเวท
13.274.15
ततश्चन्दनकाष्ठैश्च तथा कालीयकैरपि ।
कालागुरुप्रभृतिभिर्गन्धैश्चोच्चावच्चैस्तथा ॥ १३.२७४.१५ ॥
จากนั้น ด้วยฟืนจันทน์ และแม้ด้วยไม้กาลียกะ พร้อมด้วยกาลาคุรุและของหอมอื่นๆ ทั้งสูงและต่ำหลายชนิด จึงจัดเตรียมกองเพลิง
13.274.16
समवच्छाद्य गाङ्गेयं सम्प्रज्वाल्य हुताशनम् ।
अपसव्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखाश्चिताम् ॥ १३.२७४.१६ ॥
เมื่อคลุมคาเงยะจนมิดแล้ว และจุดไฟบูชาให้ลุกโชติช่วง บรรดาผู้มีธฤตราษฎร์นำหน้าก็เดินวนรอบกองเพลิงโดยหันด้านขวาออกไป
13.274.17
संस्कृत्य च कुरुश्रेष्ठं गाङ्गेयं कुरुसत्तमाः ।
जग्मुर्भागीरथीं पुण्यामृषिजुष्टां कुरूद्वहाः ॥ १३.२७४.१७ ॥
เมื่อประกอบพิธีศพแก่คาเงยะ ยอดแห่งกุรุ บรรดาผู้ประเสริฐสุดของกุรุและผู้นำแห่งวงศ์กุรุ ก็เดินทางไปยังแม่น้ำภาคีรถีอันศักดิ์สิทธิ์ คงคาที่ฤๅษีทั้งหลายเคารพ
13.274.18
अनुगम्यमाना व्यासेन नारदेनासितेन च ।
कृष्णेन भरतस्त्रीभिर्ये च पौराः समागताः ॥ १३.२७४.१८ ॥
มีท่านวยาส นารท และอสิตะติดตาม พร้อมด้วยพระกฤษณะ บรรดาสตรีแห่งภรตะ และชาวเมืองที่มาชุมนุมกัน พวกเขาก็เดินทางต่อไป
13.274.19
उदकं चक्रिरे सर्वे गाङ्गेयस्य महात्मनः ।
विधिवत्क्षत्रियश्रेष्ठाः स च सर्वो जनस्तदा ॥ १३.२७४.१९ ॥
ทุกคนได้ถวายน้ำแด่บุตรแห่งคงคาผู้มหาตมา ตามพิธีกรรมโดยถูกต้อง บรรดาผู้ประเสริฐสุดของกษัตริย์และประชาชนทั้งปวงก็ทำเช่นนั้นเช่นกัน
13.274.20
ततो भागीरथी देवी तनयस्योदके कृते ।
उत्थाय सलिलात्तस्माद्रुदती शोकविह्वला।
परिदेवयती तत्र कौरकवानभ्यभाषत ॥ १३.२७४.२० ॥
จากนั้น เมื่อการถวายน้ำแด่บุตรชายเสร็จสิ้นแล้ว เทวีภาคีรถีก็ลุกขึ้นจากน้ำนั้น ร้องไห้ เต็มไปด้วยความโศกเศร้า คร่ำครวญอยู่ที่นั่น และได้กล่าวแก่ชาวกุรุ
13.274.21
निबोधत यथावृत्तमुच्यमानं मया नृपाः ।
राजवृत्तेन सम्पन्नः प्रज्ञयाभिजनेन च।
सत्कर्ता कुरुवृद्धानां पितृभक्तो दृढव्रतः ॥ १३.२७४.२१ ॥
จงฟังเรื่องที่เกิดขึ้น ตามที่เราเล่าให้ฟัง ข้าแต่บรรดากษัตริย์ เขาเพียบพร้อมด้วยความประพฤติแบบกษัตริย์ ปัญญา และตระกูลอันสูงส่ง เป็นผู้ให้เกียรติแก่ผู้เฒ่าแห่งกุรุ เป็นผู้ภักดีต่อบิดา และมั่นคงในคำปฏิญาณ
13.274.22
जामदग्न्येन रामेण यः पुरा न पराजितः ।
दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्यः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ १३.२७४.२२ ॥
ผู้ที่แม้พระราม บุตรของชมทัคนี ก็มิอาจเอาชนะได้ในกาลก่อน วีรบุรุษผู้มีกำลังมหาศาลผู้นั้น วันนี้ถูกศิขัณฑินสังหารด้วยทิพยาวุธ
13.274.23
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम पार्थिवाः ।
अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं यन्न दीर्यति मेऽद्य वै ॥ १३.२७४.२३ ॥
ข้าแต่บรรดากษัตริย์ หัวใจของข้าคงทำด้วยสารแห่งหิน จึงยังไม่แตกสลายในวันนี้ ทั้งที่ข้ามิอาจเห็นบุตรผู้เป็นที่รักของข้า
13.274.24
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिपुर्यां स्वयंपरे ।
विजित्यैकरथेनाजौ कन्याश्चायं जहारह ॥ १३.२७४.२४ ॥
ในพิธีสวยัมวระที่นครกาศี กษัตริย์และนักรบชั้นกษัตริย์มาชุมนุมกัน เขาพิชิตทั้งหมดในสนามรบด้วยรถศึกคันเดียว และพาเอาบรรดาหญิงสาวไปได้
13.274.25
यस्य नास्ति बले तुल्यः पृथिव्यामपि कश्चन ।
हतं शिखण्डिना श्रुत्वा यन्न दीर्यति मे मनः ॥ १३.२७४.२५ ॥
ผู้ที่ไม่มีใครเทียบกำลังได้บนแผ่นดินนี้ถูกศิขัณฑินฆ่าเสียแล้ว ข้าได้ยินเช่นนี้ แต่เหตุใดใจของข้ายังไม่แตกสลายเล่า
13.274.26
जामदग्न्यः कुरुक्षेत्रे युधि येन महात्मना ।
पीडितो नातियत्नेन स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ १३.२७४.२६ ॥
บุตรของชมทัคนี ผู้ยิ่งใหญ่ในจิตใจ ที่ถูกกดดันในสงครามที่กุรุเกษตร โดยไม่ต้องใช้ความพยายามมากนัก วันนี้ถูกศิขัณฑินสังหารแล้ว
13.274.27
एवंविधं बहु तदा विलन्पतीं नहानदीम् ।
आश्वासयामास तदा साम्ना दामोदरो विभुः ॥ १३.२७४.२७ ॥
เมื่อแม่น้ำคร่ำครวญเช่นนี้เป็นอันมาก พระทามโอทระผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่วจึงปลอบโยนด้วยถ้อยคำอ่อนโยน
13.274.28
समाश्वसिहि भद्रे त्वं मा शुचः शुभदर्शने ।
गतः स परमं लोकं तव पुत्रो न संशयः ॥ १३.२७४.२८ ॥
ขอให้ท่านสงบใจเถิด ข้าแต่ผู้เป็นสิริมงคล อย่าโศกเศร้าเลย ข้าแต่ผู้มีโฉมงาม บุตรของท่านได้ไปสู่โลกอันสูงสุดแล้ว ไม่มีข้อสงสัยเลย
13.274.29
वसुरेष महातेजाः शापदोषेण शोभने ।
मानुषत्वमनुप्राप्तो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ १३.२७४.२९ ॥
วสุองค์นี้ผู้รุ่งโรจน์ยิ่ง เพราะโทษแห่งคำสาป จึงมาเกิดเป็นมนุษย์ ข้าแต่ผู้งดงาม ท่านไม่ควรโศกเศร้าเพราะเขาเลย
13.274.30
स एष क्षत्रधर्मेण युध्यमानो रणाजिरे ।
धनंजयेन निहतो नैष देवि शिखण्डिना ॥ १३.२७४.३० ॥
เขาผู้ต่อสู้ในสนามรบตามธรรมของนักรบ ถูกธนัญชัย (อรชุน) สังหาร มิใช่ศิขัณฑินเลย ข้าแต่เทวี
13.274.31
भीष्मं हि कुरुशार्दूलमुद्यतेषु महारणे ।
न शक्तः संयुगे हन्तुं साक्षादपि शतक्रतुः ॥ १३.२७४.३१ ॥
แม้พระอินทร์ผู้ประกอบยัญร้อยครั้งด้วยพระองค์เอง ก็มิอาจสังหารภีษมะ พยัคฆ์แห่งกุรุ ในการรบกันได้ เมื่ออาวุธถูกชักขึ้นในมหาสงคราม
13.274.32
स्वच्छन्दतस्तव सुतो गतः स्वर्गं शुभानने ।
न शक्ता विनिहन्तुं हि रणे तं सर्वदेवताः ॥ १३.२७४.३२ ॥
ข้าแต่ผู้มีใบหน้างดงาม บุตรของท่านไปสวรรค์ด้วยความประสงค์ของตนเอง ในสนามรบ เทพทั้งปวงก็มิอาจสังหารเขาได้
13.274.33
तस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे शोचस्य कुरुनन्दनम् ।
वसूनेष गतो देवि पुत्रस्ते विज्वरा भव ॥ १३.२७४.३३ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่แม่น้ำผู้ประเสริฐ อย่าโศกเศร้าถึงบุตรแห่งกุรุเลย ข้าแต่เทวี บุตรของท่านได้ไปสู่บรรดาวสุแล้ว ขอให้ท่านพ้นจากความร้อนรุ่มเถิด
13.274.34
इत्युक्ता सा तु कृष्णेन व्यासेन तु सरिद्वरा ।
त्यक्त्वा शोकं महाराज स्वं वार्यवततार ह ॥ १३.२७४.३४ ॥
ข้าแต่มหาราช แม่น้ำผู้ประเสริฐนั้นเมื่อได้รับคำตรัสจากพระกฤษณะ วยาสะ ก็ละความโศก แล้วลงสู่สายน้ำของตนเอง
13.274.35
सत्कृत्य ते तां सरितं ततः कृष्णमुखा नृप ।
अनुज्ञातास्तया सर्वे न्यवर्तन्त जनाधिपाः ॥ १३.२७४.३५ ॥
ข้าแต่พระราชา จากนั้น บรรดาเจ้าแห่งมนุษย์ทั้งปวงซึ่งมีพระกฤษณะนำหน้า ได้ให้เกียรติแม่น้ำนั้น และเมื่อได้รับอนุญาตจากนางแล้ว ก็พากันกลับไป