મહાભારત · અધ્યાય 13.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.3.1
प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान् ।
गुणैश्च विविधैः सर्वैर्वयसा च समन्वितः ॥ १३.३.१ ॥
પ્રજ્ઞા અને શ્રુત, આચાર અને શીલ, વિવિધ સર્વ ગુણો તથા વયથી આપ સમન્વિત છો.
13.3.2
भवान्विशिष्टो बुद्ध्या च प्रज्ञया तपसा तथा ।
सर्वेषामेव जातानां सतामेतन्न संशयः ॥ १३.३.२ ॥
બુદ્ધિ, પ્રજ્ઞા અને તપમાં આપ વિશિષ્ટ છો; સર્વ પ્રાણીઓ અને સજ્જનોમાં આમાં સંશય નથી.
13.3.3
तस्माद्भवन्तं पृच्छामि धर्मं धर्मभृतांवर ।
नान्यस्त्वदन्यो लोकेषु प्रष्टव्योस्ति नराधिप ॥ १३.३.३ ॥
તેથી ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું આપને ધર્મ પૂછું છું; નરાધિપ, લોકોમાં આપ સિવાય પૂછવા યોગ્ય બીજો કોઈ નથી.
13.3.4
क्षत्रियो यदि वा वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम ।
ब्राह्मण्यं प्राप्नुयाद्येन तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.३.४ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય કે શૂદ્ર જે ઉપાયથી બ્રાહ્મણત્વ પામી શકે તે મને સમજાવવું યોગ્ય છે.
13.3.5
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर्वर्णैर्नराधिप ।
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा।
ब्राह्मण्यमथ चेदिच्छेत्कथं शक्यं पितामह ॥ १३.३.५ ॥
હે નરાધિપ, જો ત્રણ વર્ણો માટે બ્રાહ્મણત્વ દુષ્પ્રાપ્ય હોય, મહાન તપથી, કર્મથી કે શ્રુતથી; અને જો કોઈ તે ઇચ્છે, તો હે પિતામહ, તે કેવી રીતે શક્ય છે?
13.3.6
ब्राह्मण्यमतिदुष्प्राप्यं वर्णैः क्षत्रादिभिस्त्रिभिः ।
परं हि सर्वभूतानां स्थानमेतद्युधिष्ठिर ॥ १३.३.६ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ક્ષત્રિય વગેરે ત્રણ વર્ણો માટે બ્રાહ્મણત્વ અતિ દુષ્પ્રાપ્ય છે; આ જ સર્વ પ્રાણીઓનું પરમ સ્થાન છે.
13.3.7
बह्विस्तु संसरन्योनीर्जायमानः पुनःपनः ।
पर्याये तात कस्मिंश्चिद्ब्राह्मणो नाम जायते ॥ १३.३.७ ॥
ઘણી યોનિઓમાં ભટકતો, વારંવાર જન્મ લેતો, હે તાત, કોઈક ક્રમમાં કોઈ બ્રાહ્મણ નામે જન્મે છે.
13.3.8
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मतङ्गस्य च संवादं गर्दभ्याश्च युधिष्ठिर ॥ १३.३.८ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — મતંગ અને ગર્દભીનો સંવાદ, હે યુધિષ્ઠિર.
13.3.9
द्विजातेः कस्यचित्तात तुल्यवर्णः सुतस्त्वभूत् ।
मतङ्गो नाम नाम्नाऽऽसीत्सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ १३.३.९ ॥
હે તાત, કોઈક દ્વિજને સમાન વર્ણનો પુત્ર થયો; તે મતંગ નામનો હતો, સર્વ ગુણોથી સંપન્ન.
13.3.10
स यज्ञकारः कौन्तेय पित्रोत्सृष्टः परंतप ।
प्रायाद्गर्दभयुक्तेन रथेनाप्याशुगामिना ॥ १३.३.१० ॥
યજ્ઞ કરનાર તે, હે કૌન્તેય, પિતાએ મોકલેલો, હે શત્રુતાપન, ગધેડાં જોડેલા ઝડપી રથે ચાલ્યો ગયો.
13.3.11
स बालं गर्दभं राजन्वहन्तं मातुरन्तिके ।
निरविध्यत्प्रतोदेन नासिकायां पुनःपुनः ॥ १३.३.११ ॥
હે રાજન, તે માતાની પાસે ખેંચાતા એક નાના ગધેડાના નાકમાં અંકુશથી વારંવાર ભોંક્યો.
13.3.12
तं दृश्य नसि निर्भिन्नं गर्दभी पुत्रगृद्धिनी ।
उवाच मा शुचः पुत्र चण्डालस्त्वाभिविध्यति ॥ १३.३.१२ ॥
તેનું નાક વીંધાયેલું જોઈને, પુત્રને ચાહતી ગર્દભી બોલી — હે પુત્ર, શોક ન કર; આ ચાંડાળ તને વીંધે છે.
13.3.13
ब्राह्मणो दारुणो नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ।
आचार्यः सर्वभूतानां शास्ता किं प्रहरिष्यति ॥ १३.३.१३ ॥
બ્રાહ્મણ ક્રૂર હોતો નથી; બ્રાહ્મણ મૈત્રીપૂર્ણ કહેવાય છે. સર્વ ભૂતોના આચાર્ય અને શાસક શા માટે પ્રહાર કરે?
13.3.14
अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम् ।
स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं नियच्छति ॥ १३.३.१४ ॥
પણ આ પાપસ્વભાવી છે, હે બાલે; એ દયા કરતો નથી. એ પોતાની યોનિનું માન રાખે છે; સ્વભાવ સ્વભાવને નિયંત્રિત કરે છે.
13.3.15
एतच्छ्रुत्वा मतङ्गस्तु दारुणं रासभीवचः ।
अवतीर्य रथात्तूर्णं रासभीं प्रत्यभाषत ॥ १३.३.१५ ॥
એ કઠોર ગર્દભીનાં વચન સાંભળી મતંગ તરત રથ પરથી ઊતર્યો અને તે ગર્દભીને બોલ્યો.
13.3.16
ब्रूहि रासभि कल्याणि माता मे येन दूषिता ।
केन मां वेत्सि चण्डालं ब्राह्मण्यं केन मेऽनशत्।
तत्त्वेनैतन्महाप्राज्ञे ब्रूहि सर्वमशेषतः ॥ १३.३.१६ ॥
હે ગર્દભી, કલ્યાણી! કહે, મારી માતાને કોણે દૂષિત કરી; કોણે મને ચાંડાલ તરીકે ઓળખાવ્યો, અને કોણે મારું બ્રાહ્મણત્વ નષ્ટ કર્યું? હે મહાપ્રાજ્ઞે, આ સર્વ સાચે સાચું પૂર્ણ રીતે કહે.
13.3.17
ब्राह्मण्यां वृषलेन त्वं मत्तायां नापितेन ह ।
जातस्त्वमसि चण्डालो ब्राह्मण्यं तेन तेऽनशत् ॥ १३.३.१७ ॥
બ્રાહ્મણી સ્ત્રીમાં શૂદ્ર દ્વારા, અને મદમત્ત સ્ત્રીમાં નાઈ દ્વારા તું જન્મ્યો છે; તું ચાંડાલ છે, તેથી તારું બ્રાહ્મણત્વ નષ્ટ થયું.
13.3.18
एवमुक्तो मतङ्गस्तु प्रतिप्रायाद्गृहं पुनः ।
तमागतमभिप्रेक्ष्य पिता वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १३.३.१८ ॥
એમ કહેવાયેલો મતંગ ઘરે પાછો ફર્યો. તેને પાછો આવેલો જોઈને તેના પિતાએ આ વચન કહ્યું.
13.3.19
यस्त्वं यज्ञार्थसंसिद्धौ नियुक्तो गुरुकर्मणि ।
कस्मात्प्रतिनिवृत्तोसि कच्चिन्न कुशलं तव ॥ १३.३.१९ ॥
યજ્ઞની સિદ્ધિ માટે ગુરુ કર્મમાં નિયુક્ત થયેલો તું કેમ પાછો આવ્યો? તારું કુશળ તો છે ને?
13.3.20
अन्त्ययोनिरयोनिर्वा कथं स कुशली भवेत् ।
कुशलं तु कुतस्तस्य यस्येयं जननी पितः ॥ १३.३.२० ॥
અંત્યયોનિનો કે યોનિહીન માણસ કેવી રીતે કુશળ હોઈ શકે? હે પિતા, જેની આ માતા છે તેને કુશળ ક્યાંથી?
13.3.21
ब्राह्मण्यां वृषलाञ्जातं पितर्वेदयते हि माम् ।
अमानुषी गर्दभीयं तस्मात्तप्स्ये तपो महत् ॥ १३.३.२१ ॥
હે પિતા, બ્રાહ્મણીમાં શૂદ્રથી જન્મેલો હું છું, એમ આ અમાનુષી ગર્દભી મને કહે છે. તેથી હું મહાન તપ કરીશ.
13.3.22
एवमुक्त्वा स पितरं प्रतस्थे कृतनिश्चयः ।
ततो गत्वा महारण्यमतपत्सुमहत्तपः ॥ १३.३.२२ ॥
પિતાને આમ કહીને દૃઢ નિશ્ચયથી તે ચાલ્યો. પછી મહાન અરણ્યમાં જઈને તેણે અતિ મોટું તપ કર્યું.
13.3.23
ततः स तापयामास विबुधांस्तपसाऽन्वितः ।
मतङ्गः सुसुखं प्रेप्सुः स्थानं सुचरितादपि ॥ १३.३.२३ ॥
પછી તપથી યુક્ત એ માતંગે દેવોને તપાવ્યા. સદાચારથી પણ મળે એવું અતિ સુખનું સ્થાન ઇચ્છીને તેણે એમ કર્યું.
13.3.24
तं तथा तपसा युक्तमुवाच हरिवाहनः ।
मतङ्ग तप्स्यसे किं त्वं भोगानुत्सृज्य मानुषान् ॥ १३.३.२४ ॥
તપમાં એ રીતે લીન તેને હરિવાહન (ઇન્દ્ર) બોલ્યા: હે માતંગ, માનુષ ભોગોનો ત્યાગ કરીને તું શા માટે તપ કરે છે?
13.3.25
वरं ददामि ते हन्त वृणीष्व त्वं यदिच्छसि ।
यच्चाप्यवाप्यं हृदि ते सर्वं तद्ब्रूहि मा चिरम् ॥ १३.३.२५ ॥
હું તને વરદાન આપું છું. તને જે જોઈએ તે પસંદ કર, અને તારા હૃદયમાં જે કંઈ મેળવવા યોગ્ય હોય તે બધું વિલંબ વિના કહે.
13.3.26
ब्राह्मण्यं कामयानोऽहमिदमारब्धवांस्तपः ।
गच्छेयं तदवाप्येह वर एष वृतो मया ॥ १३.३.२६ ॥
બ્રાહ્મણત્વની ઇચ્છાથી મેં આ તપ આરંભ્યું છે. તે અહીં જ મેળવીને હું તે અવસ્થાને પામું—આ જ વર મેં પસંદ કર્યો છે.
13.3.27
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तमुवाच पुरदरः ।
मतङ्ग दुर्लभमिदं विप्रत्वं प्रार्थ्यते त्वया ॥ १३.३.२७ ॥
આ વચન સાંભળીને પુરંદરે તેને કહ્યું—હે માતંગ, આ બ્રાહ્મણત્વ દુર્લભ છે; તું તેની જ યાચના કરે છે.
13.3.28
ब्राह्मण्यं प्रार्थयानस्त्वमप्राप्यमकृतात्मभिः ।
विनशिष्यसि दुर्बुद्धे तदुपारम मा चिरम् ॥ १३.३.२८ ॥
અકૃતાત્માઓને અપ્રાપ્ય એવા બ્રાહ્મણત્વની યાચના કરતો તું નાશ પામીશ. હે દુર્બુદ્ધિ, તેથી વિરમ, વિલંબ ન કર.
13.3.29
श्रेष्ठं यत्सर्वभूतेषु तपो यदतिवर्तते ।
तदग्र्यं प्रार्थयानस्त्वमचिराद्विनशिष्यसि ॥ १३.३.२९ ॥
સર્વ ભૂતોમાં જે શ્રેષ્ઠ તપ છે અને જે તેને પણ ઓળંગે છે, તે અગ્ર્ય વસ્તુની યાચના કરતો તું જલદી નાશ પામીશ.
13.3.30
देवतासुरमर्त्येषु यत्पवित्रं परं स्मृतम् ।
चण्डालयोनौ जातेन न तत्प्राप्यं कथञ्चन ॥ १३.३.३० ॥
દેવતાઓ, અસુરો અને મનુષ્યોમાં જે પરમ પવિત્રતા મનાય છે, તે ચાંડાળ યોનિમાં જન્મેલાને કોઈ પણ રીતે પ્રાપ્ત થતી નથી.