મહાભારત · અધ્યાય 13.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.30.1
ब्राह्मणानां तु ये लोके प्रतिश्रुत्य पितामह ।
न प्रयच्छन्ति लोभात्ते के भवन्ति महामते ॥ १३.३०.१ ॥
હે પિતામહ, આ લોકમાં જે લોકો બ્રાહ્મણોને આપવાનું વચન આપીને લોભથી આપતા નથી, તેઓ કેવા થાય છે? હે મહામતિ!
13.30.2
एतन्मे तत्वतो ब्रूहि धर्मे धर्मभृतांवर ।
प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छन्ति ये नराः ॥ १३.३०.२ ॥
હે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે દુરાત્મા મનુષ્યો વચન આપીને પણ આપતા નથી, તેમના વિશે આ મને યથાર્થ રીતે કહો.
13.30.3
यो न दद्यात्प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु ।
आशास्तस्य हताः सर्वाः क्लीबस्येव प्रजाफलम् ॥ १३.३०.३ ॥
વચન આપીને જે થોડું કે ઘણું આપતો નથી, તેની બધી આશાઓ નષ્ટ થાય છે, નપુંસકને સંતાનફળ ન મળે તેમ.
13.30.4
यां रात्रिं जायते पापो यां च रात्रिं विनश्यति ।
एतस्मिन्नन्तरे यद्यत्सुकृतं तस्य भारत ॥ १३.३०.४ ॥
પાપી જે રાત્રે જન્મે છે અને જે રાત્રે નાશ પામે છે, હે ભારત, તે બે વચ્ચે તેના જે સત્કર્મો થાય...
13.30.5
यच्च तस्य हुतं किञ्चिद्दत्तं वा भरतर्षभ ।
तपस्तप्तमथो वाऽपि सर्वं तस्योपहन्यते ॥ १३.३०.५ ॥
હે ભરતર્ષભ, તેણે કરેલો જે કંઈ હોમ, દાન કે તપ હોય, તે બધું નાશ પામે છે.
13.30.6
अथैतद्वचनं प्राहुर्धर्मशास्त्रविदो जनाः ।
निशास्य भरतश्रेष्ठ बुद्ध्या परमयुक्तया ॥ १३.३०.६ ॥
ત્યારે ધર્મશાસ્ત્ર જાણનારા લોકો આ વચન કહે છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પરમ યુક્ત બુદ્ધિથી આ સાંભળીને...
13.30.7
अपि चोदाहरन्तीमं धर्मशास्त्रविदो जनाः ।
अश्वानां श्यामकर्णानां सहस्रेण स मुच्यते ॥ १३.३०.७ ॥
ધર્મશાસ્ત્ર જાણનારા લોકો આનું પણ ઉદાહરણ આપે છે: કાળા કાનવાળા હજાર ઘોડાના દાનથી તે મુક્ત થાય છે.
13.30.8
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सृगालस्य च संवादं वानरस्य च भारत ॥ १३.३०.८ ॥
અહીં જ આ પ્રાચીન ઇતિહાસનું પણ ઉદાહરણ અપાય છે: હે ભારત, શિયાળ અને વાંદરાનો સંવાદ.
13.30.9
तौ सखायौ पुरा ह्यास्तां मानुषत्वे परंतप ।
अन्यां योनिं समापन्नौ सृगालीं वानरीं तथा।
सम्भाषणात्ततः सख्यं तत्रतत्र परस्परम् ॥ १३.३०.९ ॥
હે પરંતપ, પૂર્વે મનુષ્યજન્મમાં તે બંને મિત્રો હતા; પછી બીજી યોનિ પામીને માદા શિયાળ અને માદા વાંદરી રૂપે જન્મ્યા; વાતચીતથી ત્યાં ત્યાં તેમની વચ્ચે પરસ્પર મિત્રતા થઈ.
13.30.10
ततः परासून्खादन्तं सृगालं वानरोऽब्रवीत् ।
श्मशानमध्ये सम्प्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन् ॥ १३.३०.१० ॥
પછી સ્મશાનની મધ્યમાં મૃત દેહો ખાતા શિયાળને જોઈને, પૂર્વજન્મનું સ્મરણ કરીને વાંદરાએ તેને કહ્યું.
13.30.11
किं त्वया पापकं पूर्वं कृतं कर्म सुदारुणम् ।
यस्त्वं श्मशाने मृतकान्पूतिकानत्सि कुत्सितान् ॥ १३.३०.११ ॥
પૂર્વે તેં કયું અતિ ભયંકર પાપકર્મ કર્યું, કે તું સ્મશાનમાં સડેલા, ધૃણાસ્પદ મૃતદેહો ખાય છે?
13.30.12
एवमुक्तः प्रत्युवाच सृगालो वानरं तदा ।
ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य न मया तदुपाहृतम् ॥ १३.३०.१२ ॥
એમ કહેવાતાં શિયાળે ત્યારે વાંદરાને જવાબ આપ્યો — "બ્રાહ્મણને (દાનનું) વચન આપીને પણ મેં તે અર્પણ કર્યું નથી."
13.30.13
तत्कृते पापिकां योनिमापन्नोस्मि प्लवङ्गम ।
तस्मादेवंविधं भक्ष्यं भक्षयामि बुभुक्षितः ॥ १३.३०.१३ ॥
તેના કારણે હું પાપમય યોનિમાં પડ્યો છું, હે વાનર. તેથી ભૂખ્યો હોઉં ત્યારે હું આવો ખોરાક ખાઉં છું.
13.30.14
सृगालो वानरं प्राह पुनरेव नरोत्तम ।
किं त्वया पातकं कर्म कृतं येनासि वानरः ॥ १३.३०.१४ ॥
શિયાળે વાનરને ફરી કહ્યું, હે નરોત્તમ, તેં કયું પાપકર્મ કર્યું કે જેથી તું વાનર થયો?
13.30.15
स चाप्याह फलाहारो ब्राह्मणानां प्लवङ्गमः ।
तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्त्तव्यं विदुषा सदा।
सीमाविवादे मोक्तव्यं दातव्यं च प्रतिश्रुतम् ॥ १३.३०.१५ ॥
ફળાહારી તે વાનરે પણ કહ્યું, તેથી વિદ્વાને બ્રાહ્મણનું ધન ક્યારેય હરણ ન કરવું. સીમા-વિવાદમાં તે છોડી દેવું અને જે વચન આપ્યું હોય તે આપવું.
13.30.16
इत्येतद्ब्रुवतो राजन्ब्राह्मणस्य मया श्रुतम् ।
कथां कथयतः पुण्यां धर्मज्ञस्य पुरातनीम् ॥ १३.३०.१६ ॥
હે રાજન્, આ રીતે બોલતા બ્રાહ્મણ પાસેથી મેં સાંભળ્યું, ધર્મને જાણનાર તે બ્રાહ્મણે કહેલી પુણ્ય અને પ્રાચીન કથા.
13.30.17
श्रुतं चापि मया भूयः कृष्णस्यापि विशांपते ।
कथां कथयतः पूर्वं ब्राह्मणं प्रति पाण्डव ॥ १३.३०.१७ ॥
હે વિશાંપતિ, હે પાંડવ, પૂર્વે એક બ્રાહ્મણને કૃષ્ણે કહેલી તે કથા મેં ફરી સાંભળી છે.
13.30.18
न हर्तव्यं विप्रधनं क्षन्तव्यं तेषु नित्यशः ।
बालाश्च नावमन्तव्या दरिद्राः कृपणा अपि ॥ १३.३०.१८ ॥
બ્રાહ્મણનું ધન હરણ ન કરવું, તેમના પ્રત્યે હંમેશાં ક્ષમા રાખવી. બાળકોનો, દરિદ્રોનો અને દીનોનો પણ અપમાન ન કરવો.
13.30.19
एवमेव च मां नित्यं ब्राह्मणाः संदिशन्ति वै ।
प्रतिश्रुतं भवेद्देयं नाशा कार्या द्विजोत्तमे ॥ १३.३०.१९ ॥
એ જ રીતે બ્રાહ્મણો હંમેશાં મને ઉપદેશ આપે છે: જે વચન આપ્યું હોય તે અવશ્ય આપવું; શ્રેષ્ઠ દ્વિજ પર આશા ન રાખવી.
13.30.20
ब्राह्मणो ह्याशया पूर्वं कृतया पृथिवीपते ।
सुसमिद्धो यता दीप्तः पावकस्तद्विधः स्मृतः ॥ १३.३०.२० ॥
હે પૃથ્વીપતિ! બ્રાહ્મણ પૂર્વે ઉત્પન્ન થયેલી આશાથી સારી રીતે પ્રજ્વલિત, ઝળહળતા અગ્નિ જેવો કહેવાયો છે.
13.30.21
यं निरीक्षेत सङ्क्रुद्ध आशया पूर्वजातया ।
प्रदहेच्च हितं राजन्कक्षमक्षय्यभुग्यथा ॥ १३.३०.२१ ॥
હે રાજન! ક્રોધથી પૂર્વે ઉત્પન્ન થયેલી આશાથી જેને તે જુએ છે, તેને તે બાળી નાખે છે—અક્ષય અગ્નિ સૂકા ઝાડીને બાળે તેમ.
13.30.22
स एव हि यदा तुष्टो वचसा प्रतिनन्दति ।
भवत्यगदसंकाशो विषये तस्य भारत ॥ १३.३०.२२ ॥
હે ભારત! તે જ્યારે પ્રસન્ન થઈને વચનથી અભિનંદન આપે છે, ત્યારે તે તેના રાજ્યમાં ઔષધ સમાન બને છે.
13.30.23
पुत्रान्पौत्रान्पशूंश्चैव बान्धवान्सचिवांस्तथा ।
पुरं जनपदं चैव शान्तिरिष्टेन पोषयेत् ॥ १३.३०.२३ ॥
પુત્રો, પૌત્રો, પશુઓ, બાંધવો, મંત્રીઓ તથા નગર અને જનપદને શાંતિ અને ઇષ્ટદાનથી પોષવા જોઈએ.
13.30.24
एतद्धि परमं तेजो ब्राह्मणस्येह दृश्यते ।
सहस्रकिरणस्येव सवितुर्धरणीतले ॥ १३.३०.२४ ॥
બ્રાહ્મણનું આ પરમ તેજ અહીં પૃથ્વીતળ પર હજાર કિરણોવાળા સૂર્યના તેજ જેવું દેખાય છે.
13.30.25
तस्माद्दातव्यमेवेह प्रतिश्रुत्य युधिष्ठिर ।
यदीच्छेच्छोभनां जातिं प्राप्तुं भरतसत्तम ॥ १३.३०.२५ ॥
તેથી યુધિષ્ઠિર, અહીં વચન આપનારે તે અવશ્ય આપવું જોઈએ, જો ઉત્તમ જન્મ મેળવવાની ઇચ્છા હોય તો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.30.26
ब्राह्मणस्य हि दत्तेन ध्रुवं स्वर्गो ह्यनुत्तमः ।
शक्यः प्राप्तुं विशेषेण दानं हि महती क्रिया ॥ १३.३०.२६ ॥
બ્રાહ્મણને આપેલા દાનથી નિશ્ચયે સર્વોત્તમ સ્વર્ગ મેળવી શકાય; દાન એ મહાન કર્મ છે.
13.30.27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्था ।
तस्माद्दानानि देयानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता ॥ १३.३०.२७ ॥
અહીંથી આપેલા દાનથી દેવતાઓ અને ત્યાં રહેલા પિતૃઓ જીવે છે; તેથી સમજદારે બ્રાહ્મણોને દાન આપવું જોઈએ.
13.30.28
महद्धि भरतश्रेष्ठ ब्राह्मणस्तीर्थमुच्यते ।
वेलायां न तु कस्यां चिद्गच्छेद्विप्रो ह्यपूजितः ॥ १३.३०.२८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બ્રાહ્મણને મહાન તીર્થ કહેવામાં આવે છે; અપૂજિત બ્રાહ્મણે કોઈ પણ સમયે ન જવું.