महाभारत · अध्याय 13.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.30.1
ब्राह्मणानां तु ये लोके प्रतिश्रुत्य पितामह ।
न प्रयच्छन्ति लोभात्ते के भवन्ति महामते ॥ १३.३०.१ ॥
हे पितामह, या जगात जे ब्राह्मणांना दान देण्याचे वचन देऊन लोभामुळे देत नाहीत, ते कसे होतात? हे महामते!
13.30.2
एतन्मे तत्वतो ब्रूहि धर्मे धर्मभृतांवर ।
प्रतिश्रुत्य दुरात्मानो न प्रयच्छन्ति ये नराः ॥ १३.३०.२ ॥
हे धर्मधारकांत श्रेष्ठा, वचन देऊनही जे दुरात्मे मनुष्य देत नाहीत, त्यांच्याविषयी हे मला यथार्थपणे सांगा.
13.30.3
यो न दद्यात्प्रतिश्रुत्य स्वल्पं वा यदि वा बहु ।
आशास्तस्य हताः सर्वाः क्लीबस्येव प्रजाफलम् ॥ १३.३०.३ ॥
वचन देऊनही जो थोडे किंवा पुष्कळ देत नाही, त्याच्या सर्व आशा नष्ट होतात, नपुंसकाच्या संततीफलाप्रमाणे.
13.30.4
यां रात्रिं जायते पापो यां च रात्रिं विनश्यति ।
एतस्मिन्नन्तरे यद्यत्सुकृतं तस्य भारत ॥ १३.३०.४ ॥
पापी ज्या रात्री जन्मतो आणि ज्या रात्री नष्ट होतो, हे भारता, या दरम्यान त्याने केलेले जे जे सत्कर्म...
13.30.5
यच्च तस्य हुतं किञ्चिद्दत्तं वा भरतर्षभ ।
तपस्तप्तमथो वाऽपि सर्वं तस्योपहन्यते ॥ १३.३०.५ ॥
हे भरतर्षभा, त्याने केलेले जे कोणते होम, दान किंवा तप असेल, ते सर्व नष्ट होते.
13.30.6
अथैतद्वचनं प्राहुर्धर्मशास्त्रविदो जनाः ।
निशास्य भरतश्रेष्ठ बुद्ध्या परमयुक्तया ॥ १३.३०.६ ॥
तेव्हा धर्मशास्त्र जाणणारे लोक हेच वचन सांगतात. हे भरतश्रेष्ठा, परम युक्त बुद्धीने हे ऐकून...
13.30.7
अपि चोदाहरन्तीमं धर्मशास्त्रविदो जनाः ।
अश्वानां श्यामकर्णानां सहस्रेण स मुच्यते ॥ १३.३०.७ ॥
धर्मशास्त्र जाणणारे लोक याचेही उदाहरण देतात: काळ्या कानांच्या हजार घोड्यांच्या दानाने तो मुक्त होतो.
13.30.8
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सृगालस्य च संवादं वानरस्य च भारत ॥ १३.३०.८ ॥
येथेच या प्राचीन इतिहासाचेही उदाहरण दिले जाते — हे भारता, कोल्हा आणि वानर यांचा संवाद.
13.30.9
तौ सखायौ पुरा ह्यास्तां मानुषत्वे परंतप ।
अन्यां योनिं समापन्नौ सृगालीं वानरीं तथा।
सम्भाषणात्ततः सख्यं तत्रतत्र परस्परम् ॥ १३.३०.९ ॥
हे परंतपा, पूर्वी मानवजन्मात ते दोघे मित्र होते; नंतर दुसऱ्या योनीत मादी कोल्हा व मादी वानर म्हणून जन्मले; संभाषणामुळे तिथे तिथे त्यांच्यात परस्पर मैत्री झाली.
13.30.10
ततः परासून्खादन्तं सृगालं वानरोऽब्रवीत् ।
श्मशानमध्ये सम्प्रेक्ष्य पूर्वजातिमनुस्मरन् ॥ १३.३०.१० ॥
मग स्मशानाच्या मध्यभागी मृत शरीरे खाणाऱ्या कोल्ह्याला पाहून, पूर्वजन्माचे स्मरण करून वानर त्याला म्हणाला.
13.30.11
किं त्वया पापकं पूर्वं कृतं कर्म सुदारुणम् ।
यस्त्वं श्मशाने मृतकान्पूतिकानत्सि कुत्सितान् ॥ १३.३०.११ ॥
पूर्वी तू कोणते अत्यंत भयंकर पापकर्म केलेस, की स्मशानात कुजलेली, तिरस्करणीय मृत शरीरे तू खातोस?
13.30.12
एवमुक्तः प्रत्युवाच सृगालो वानरं तदा ।
ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य न मया तदुपाहृतम् ॥ १३.३०.१२ ॥
असे म्हटले असता कोल्हा तेव्हा वानराला म्हणाला — "एका ब्राह्मणाला (दानाचे) वचन देऊनही मी ते अर्पण केले नाही."
13.30.13
तत्कृते पापिकां योनिमापन्नोस्मि प्लवङ्गम ।
तस्मादेवंविधं भक्ष्यं भक्षयामि बुभुक्षितः ॥ १३.३०.१३ ॥
त्याच्यामुळे मी पापमय योनीत पडलो आहे, हे वानरा. म्हणून भुकेला असताना मी असे अन्न खातो.
13.30.14
सृगालो वानरं प्राह पुनरेव नरोत्तम ।
किं त्वया पातकं कर्म कृतं येनासि वानरः ॥ १३.३०.१४ ॥
कोल्हा वानराला पुन्हा म्हणाला, हे नरोत्तमा, तू कोणते पापकर्म केलेस की ज्यामुळे तू वानर झालास?
13.30.15
स चाप्याह फलाहारो ब्राह्मणानां प्लवङ्गमः ।
तस्मान्न ब्राह्मणस्वं तु हर्त्तव्यं विदुषा सदा।
सीमाविवादे मोक्तव्यं दातव्यं च प्रतिश्रुतम् ॥ १३.३०.१५ ॥
फळे खाणारा तो वानरही म्हणाला, म्हणून विद्वानाने ब्राह्मणाचे धन कधीही हरण करू नये. सीमावादात ते सोडून द्यावे आणि जे वचन दिले ते द्यावे.
13.30.16
इत्येतद्ब्रुवतो राजन्ब्राह्मणस्य मया श्रुतम् ।
कथां कथयतः पुण्यां धर्मज्ञस्य पुरातनीम् ॥ १३.३०.१६ ॥
हे राजा, असे बोलणाऱ्या ब्राह्मणाकडून मी ऐकले, धर्म जाणणाऱ्या त्या ब्राह्मणाने सांगितलेली पुण्य आणि प्राचीन कथा.
13.30.17
श्रुतं चापि मया भूयः कृष्णस्यापि विशांपते ।
कथां कथयतः पूर्वं ब्राह्मणं प्रति पाण्डव ॥ १३.३०.१७ ॥
हे विशांपते, हे पांडवा, पूर्वी एका ब्राह्मणाला कृष्णाने सांगितलेली ती कथा मीही पुन्हा ऐकली आहे.
13.30.18
न हर्तव्यं विप्रधनं क्षन्तव्यं तेषु नित्यशः ।
बालाश्च नावमन्तव्या दरिद्राः कृपणा अपि ॥ १३.३०.१८ ॥
ब्राह्मणाचे धन हरण करू नये, त्यांच्याशी नेहमी क्षमा करावी. बालकांचा, दरिद्रांचा आणि दीनांचाही अपमान करू नये.
13.30.19
एवमेव च मां नित्यं ब्राह्मणाः संदिशन्ति वै ।
प्रतिश्रुतं भवेद्देयं नाशा कार्या द्विजोत्तमे ॥ १३.३०.१९ ॥
याच प्रकारे ब्राह्मण मला नेहमी उपदेश करतात: जे वचन दिले असेल ते अवश्य द्यावे; श्रेष्ठ द्विजाकडून आशा ठेवू नये.
13.30.20
ब्राह्मणो ह्याशया पूर्वं कृतया पृथिवीपते ।
सुसमिद्धो यता दीप्तः पावकस्तद्विधः स्मृतः ॥ १३.३०.२० ॥
हे पृथ्वीपते! ब्राह्मण पूर्वी निर्माण झालेल्या आशेमुळे चांगला पेटलेल्या, तेजस्वी अग्नीसारखा असतो असे स्मरले जाते.
13.30.21
यं निरीक्षेत सङ्क्रुद्ध आशया पूर्वजातया ।
प्रदहेच्च हितं राजन्कक्षमक्षय्यभुग्यथा ॥ १३.३०.२१ ॥
हे राजा! क्रोधाने पूर्वी उत्पन्न झालेल्या आशेने जज्याकडे तो पाहतो, त्याला तो जाळून टाकतो—अक्षय अग्नी कोरड्या झुडपाला जाळतो तसे.
13.30.22
स एव हि यदा तुष्टो वचसा प्रतिनन्दति ।
भवत्यगदसंकाशो विषये तस्य भारत ॥ १३.३०.२२ ॥
हे भरता! तोच जेव्हा संतुष्ट होऊन शब्दांनी अभिनंदन करतो, तेव्हा तो त्याच्या राज्यात औषधासारखा होतो.
13.30.23
पुत्रान्पौत्रान्पशूंश्चैव बान्धवान्सचिवांस्तथा ।
पुरं जनपदं चैव शान्तिरिष्टेन पोषयेत् ॥ १३.३०.२३ ॥
पुत्र, नातू, पशू, बांधव, मंत्री तसेच नगर व जनपद यांचे शांती आणि इष्टदानाने पोषण करावे.
13.30.24
एतद्धि परमं तेजो ब्राह्मणस्येह दृश्यते ।
सहस्रकिरणस्येव सवितुर्धरणीतले ॥ १३.३०.२४ ॥
ब्राह्मणाचे हे परम तेज येथे पृथ्वीतलावर सहस्र किरणांच्या सवितृ सूर्यासारखे दिसते.
13.30.25
तस्माद्दातव्यमेवेह प्रतिश्रुत्य युधिष्ठिर ।
यदीच्छेच्छोभनां जातिं प्राप्तुं भरतसत्तम ॥ १३.३०.२५ ॥
म्हणून युधिष्ठिरा, येथे वचन दिलेल्याने ते अवश्य द्यावे, जर उत्तम जन्म मिळविण्याची इच्छा असेल तर, हे भरतश्रेष्ठा.
13.30.26
ब्राह्मणस्य हि दत्तेन ध्रुवं स्वर्गो ह्यनुत्तमः ।
शक्यः प्राप्तुं विशेषेण दानं हि महती क्रिया ॥ १३.३०.२६ ॥
ब्राह्मणाला दिलेल्या दानाने निश्चितच सर्वोत्तम स्वर्ग मिळू शकतो; दान ही एक महान कृती आहे.
13.30.27
इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्था ।
तस्माद्दानानि देयानि ब्राह्मणेभ्यो विजानता ॥ १३.३०.२७ ॥
येथून दिलेल्या दानाने देव आणि तेथे स्थित पितर जगतात; म्हणून जाणत्याने ब्राह्मणांना दान द्यावे.
13.30.28
महद्धि भरतश्रेष्ठ ब्राह्मणस्तीर्थमुच्यते ।
वेलायां न तु कस्यां चिद्गच्छेद्विप्रो ह्यपूजितः ॥ १३.३०.२८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ब्राह्मण हे महान तीर्थ म्हटले जाते; अपूजित ब्राह्मणाने कोणत्याही वेळी जाऊ नये.