Mahābhārata · Adhyāya 13.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.31.1
मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः ।
जात्याऽधरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा ॥ १३.३१.१ ॥
¿Quien imparte enseñanza por amistad y buena voluntad incurre en falta, oh rey sabio, si el instruido es de nacimiento humilde, o no?
13.31.2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्यि यत्र मुह्यन्ति मानवाः ॥ १३.३१.२ ॥
Deseo que me lo expliques con verdad, oh abuelo, pues el curso del dharma es sutil, y allí los hombres se confunden.
13.31.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथाक्रमम् ।
मदुक्तं वचनं राजन्यथान्यायं यथागमम्।
ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा पुरा ॥ १३.३१.३ ॥
Aquí te lo expondré en orden, oh rey; escucha. Mis palabras siguen la justicia y la tradición, tal como se oyeron antaño de los sabios cuando hablaban.
13.31.4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्य चित् ।
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते ॥ १३.३१.४ ॥
No se debe impartir enseñanza a nadie de nacimiento humilde; se declara que una gran falta recae sobre el maestro al enseñar.
13.31.5
नाध्यापयेच्छूद्रमिह तथा नैव च याजयेत् ।
निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ ॥ १३.३१.५ ॥
Aquí no se debe enseñar a un śūdra, ni oficiar sus sacrificios. Escucha, oh rey, oh toro de los Bharatas, este ejemplo de mi boca.
13.31.6
दुरुक्तवचने राजन्यथापूर्वं युधिष्ठिर ।
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥ १३.३१.६ ॥
Sobre una palabra mal dicha, oh rey Yudhiṣṭhira, como antes: lo que ocurrió en el auspicioso ermitaño de Brahmā junto al Himālaya.
13.31.7
तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम् ।
नानागुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्।
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥ १३.३१.७ ॥
Allí había un sagrado lugar de ermita, lleno de grupos de árboles de muchas clases, cubierto de arbustos y enredaderas de muchas especies, frecuentado por ciervos y aves, resonando con las voces de los Siddhas y Cāraṇas, un bosque florido y encantador.
13.31.8
व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ।
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः ॥ १३.३१.८ ॥
Lleno de muchos que observan votos, adornado por ascetas y por brahmanes de gran fortuna, semejantes al sol y al fuego.
13.31.9
नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ।
दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः ॥ १३.३१.९ ॥
Atestado de ascetas dotados de observancias y votos, iniciados de dieta moderada y de dominio de sí, oh mejor de los Bharatas.
13.31.10
वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ ।
वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम् ॥ १३.३१.१० ॥
Resonando con los sonidos de la recitación védica, oh toro de los Bharatas, frecuentado por los Vālakhilyas y por muchos ascetas.
13.31.11
तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ।
आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥ १३.३१.११ ॥
Allí, cierto śūdra, lleno de ardor y compasión, llegó al lugar de la ermita y fue honrado por los ascetas.
13.31.12
तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ।
विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्यत भारत ॥ १३.३१.१२ ॥
Al ver a aquellas multitudes de sabios, semejantes a dioses y de gran poder, que portaban diversas consagraciones, se alegró enormemente, oh Bhārata.
13.31.13
अथास्य बुद्धिरभावत्तापस्ये भरतर्षभ ।
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ सङ्गृह्य भारत ॥ १३.३१.१३ ॥
Entonces surgió en él la resolución de practicar austeridades. Oh toro de los Bharatas, abrazando los pies del señor de la familia, habló.
13.31.14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ।
तस्मादभिगतं त्वं मां प्रव्राजयितुमर्हसि ॥ १३.३१.१४ ॥
Por tu gracia, oh mejor de los dvijas, deseo practicar el dharma. Por tanto, habiendo venido a ti en busca de refugio, debes enviarme a la renuncia.
13.31.15
वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्याऽस्मि सत्तम ।
शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥ १३.३१.१५ ॥
Venerable señor, mejor de los buenos, por nacimiento soy un śūdra, el más bajo de los órdenes sociales. Deseo prestar servicio. Sé benévolo conmigo, que me he acogido a ti.
13.31.16
न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम् ।
आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव ॥ १३.३१.१६ ॥
Aquí no es posible que un śūdra viva adoptando las señales de asceta. Si ésa es tu intención, quédate, y dedícate al servicio.
13.31.17
शुश्रूषया पराँल्लोकानवाप्स्यसि न संशयः ॥ १३.३१.१७ ॥
Mediante el servicio alcanzarás mundos superiores; no hay duda de ello.
13.31.18
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप ।
कथमत्र मया कार्यं श्रुद्धा धर्मपरा च मे ॥ १३.३१.१८ ॥
Así interpelado por el sabio, oh rey, el śūdra reflexionó: ¿cómo debo actuar aquí? Tengo fe y estoy consagrado al dharma.
13.31.19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः ।
गत्वाऽऽश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः ॥ १३.३१.१९ ॥
"Así sea; haré lo que me es querido." Pensando así, se alejó mucho del ermitaño y construyó una choza.
13.31.20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च ।
निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवन्मुनिः ॥ १३.३१.२० ॥
Allí, habiendo establecido el altar, el terreno y los santuarios de los dioses, oh mejor de los Bharatas, el sabio quedó firme en sus votos.
13.31.21
अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च ।
बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत् ॥ १३.३१.२१ ॥
En los santuarios de los dioses realizó abluciones y observancias, ofreció ofrendas, hizo sacrificios al fuego y también veneró a las deidades.
13.31.22
सङ्कल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः ।
नित्यं सन्निहिताभिस्तु ओषधीभिः फलैस्तथा ॥ १३.३१.२२ ॥
Dotado de resolución y votos, viviendo de frutos, con los sentidos dominados, siempre subsistía de las hierbas y frutos que tenía cerca.
13.31.23
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान् ।
एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै ॥ १३.३१.२३ ॥
Honró debidamente a los huéspedes que llegaban; y así, en efecto, pasó para él un tiempo muy largo.
13.31.24
अथास्य मुनिरागच्चत्सङ्गत्या वै तमाश्रमम् ।
सम्पूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्समतोषयत् ॥ १३.३१.२४ ॥
Entonces un sabio llegó por casualidad a aquel ermitaño suyo; habiéndolo honrado con una bienvenida, le complació debidamente a aquel vidente.
13.31.25
अनूकूलाः कथाः कृत्वा यथागतमपृच्छत ।
ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १३.३१.२५ ॥
Tras entablar una conversación agradable, el sabio, de radiancia suprema, justo de alma y firme en sus votos, le preguntó cómo había llegado.
13.31.26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ ।
सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभः ॥ १३.३१.२६ ॥
Así, oh toro de los Bharatas, tras hablar muchas veces con aquel śūdra, el sabio, toro entre los hombres, fue a su ermita para verlo.
13.31.27
अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ ।
पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु ॥ १३.३१.२७ ॥
Entonces aquel śūdra le dijo a aquel asceta, oh mejor de los Bharatas: 'Realizaré el rito para mis antepasados; concédeme tu favor en ello.'
13.31.28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ ।
शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत् ॥ १३.३१.२८ ॥
Diciendo solamente «Muy bien», el brahmín le respondió, oh mejor de los Bharatas. Entonces el śūdra, habiéndose purificado, trajo agua para los pies de aquel sabio.
13.31.29
अथ दर्भाश्च वन्यांश्च ओषधीर्भरतर्षभ ।
पवित्रमासनं चैव बृसीं चि समुपानयत् ॥ १३.३१.२९ ॥
Luego, oh mejor de los Bharatas, trajo hierba kuśa, hierbas silvestres, un asiento purificador y también una esterilla sagrada.
13.31.30
अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं चरमशैर्षिकीम् ।
कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३० ॥
Entonces el sabio, girando la esterilla hacia el sur y viendo que había sido hecha de manera impropia en su extremo final, habló a aquel śūdra.
13.31.31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भवांश्चोदङ्मुखः शुचिः ।
स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३१ ॥
Realiza esto con la cabeza hacia el este, mirando al norte y en estado de pureza. Aquel śūdra hizo todo lo que el sabio le había dicho.
13.31.32
यथोपदिष्टं मेधावी दर्भार्घादि यथातथम् ।
हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना ॥ १३.३१.३२ ॥
El inteligente hizo exactamente lo que se le había indicado, con hierba darbha, el agua de ofrenda y todo lo demás. El asceta había expuesto el rito completo de las ofrendas a los dioses y a los antepasados.
13.31.33
ऋषिणा पितृकार्येषु सदा धर्मपथे स्थितः ।
पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह ॥ १३.३१.३३ ॥
Bajo la guía del sabio, permaneció siempre en el sendero del dharma en los ritos para los antepasados. Cuando el rito para los antepasados quedó completado, fue despedido y se marchó.
13.31.34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यञ्शूद्रतापसः ।
वने पञ्चत्वमगमत्सुकृतेन च तेन वै।
अजायत महाराज वंशे स च महाद्युतिः ॥ १३.३१.३४ ॥
Entonces, tras largo tiempo de austeridad, aquel asceta śūdra murió en el bosque. Gran rey, por aquel mérito nació en un linaje, y fue de gran esplendor.
13.31.35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह ।
पुरोहितकुले विप्रः स जातोऽस्य वशानुगः ॥ १३.३१.३५ ॥
Así mismo, querido, aquel sabio también alcanzó la ley del tiempo. Nacido brahmán en una familia de sacerdotes domésticos, se hizo seguidor obediente de este.
13.31.36
एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा ।
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ ॥ १३.३१.३६ ॥
Así, ambos, el śūdra y el sabio, nacieron allí. Creciendo a su debido tiempo, los dos se hicieron diestros en el saber.
13.31.37
अथर्ववेदे वेदे च बभूवर्षिः सुनिष्ठितः ।
कल्पप्रयोगे चोत्पन्ने ज्योतिषे च परं गतः।
साङ्ख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत ॥ १३.३१.३७ ॥
En el Atharvaveda y en el Veda aquel sabio se volvió muy versado. En la práctica del kalpa y en la astronomía alcanzó lo supremo. En el Sāṅkhya también creció su gran deleite; así prosperó.
13.31.38
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिवः ।
अभिषिक्तः प्रकृतिभी राजपुत्रः स पार्थिवः ॥ १३.३१.३८ ॥
Incluso tras la muerte de su padre, aquel rey, el hijo real, habiendo realizado los ritos de purificación, fue ungido por los súbditos — aquel rey.
13.31.39
अभिषिक्तेन स ऋषिरभिषिक्तः पुरोहितः ॥ १३.३१.३९ ॥
Por el rey ungido, aquel sabio fue ungido como sacerdote doméstico.
13.31.40
स तं पुरोधाय सुखमवसद्भरतर्षभः ।
राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्च परिपालयन् ॥ १३.३१.४० ॥
Habiéndolo hecho su sacerdote principal, el toro de los Bharatas vivió felizmente, gobernando el reino con dharma y protegiendo a los súbditos.
13.31.41
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् ।
उत्स्मयन्प्राहसच्चापि दृष्ट्वा राजा पुरोहितम्।
एवं स बहुशो राजन्पुरोधसमुपाहसत् ॥ १३.३१.४१ ॥
En las recitaciones auspiciosas y en los deberes religiosos, una y otra vez, el rey, al ver al sacerdote, hablaba sonriendo y hasta reía. Oh rey, de esta manera se burló del sacerdote muchas veces.
13.31.42
लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम् ।
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्ट्वा तं मन्युमानभूत् ॥ १३.३१.४२ ॥
El sacerdote observó muchas veces a aquel señor de hombres; al verlo sonreír constantemente, se llenó de ira.
13.31.43
अथ शून्ये पुरोधास्तु सह राज्ञा समागतः ।
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्योरचयत् ॥ १३.३१.४३ ॥
Entonces, en un lugar apartado, el purohita se reunió con el rey y lo halagó con palabras agradables.
13.31.44
ततोऽब्रवीन्नरेन्द्रं स पुरोधा भरतर्षभ ।
वरमिच्छाम्यहं त्वेकं त्वया दत्तं महाद्युते ॥ १३.३१.४४ ॥
Entonces el purohita dijo al rey: "Oh toro de los Bharatas, oh de gran esplendor, deseo un solo don que me has prometido."
13.31.45
वराणां ते शतं दद्यां किं बतैकं द्विजोत्तम ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव ॥ १३.३१.४५ ॥
El rey dijo: "Oh mejor de los dos veces nacidos, podría darte cien dones, no digamos uno. Por afecto y gran estima, nada hay que yo te negaría."
13.31.46
एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टिसि पार्थिव ।
प्रतिजानीहि तावत्त्वं सत्यं यद्वद नानृतम् ॥ १३.३१.४६ ॥
"Oh rey, si estás complacido, deseo un solo don. Primero prométeme, di la verdad y no la mentira."
13.31.47
बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर ।
यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन्न तु संवदे ॥ १३.३१.४७ ॥
El rey le respondió: "Está bien, oh Yudhiṣṭhira. Si lo sé, lo diré; si no lo sé, no consentiré."
13.31.48
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् ।
शान्तिहोमेषु च सदा किं त्वं हससि वीक्ष्य मां ॥ १३.३१.४८ ॥
"En la recitación del día auspicioso, en los deberes religiosos y en los ritos de apaciguamiento, siempre y una y otra vez — ¿por qué te ríes al mirarme?"
13.31.49
सव्रीडं वै भवति हि मनो मे हसता त्वया ।
कामया शापितो राजन्नान्यथावक्तुमर्हसि ॥ १३.३१.४९ ॥
Oh rey, mi mente se avergüenza por tu risa. Estoy maldito, así que no debes hablar de otro modo.
13.31.50
भाव्यं हि कारणेनात्र न ते हास्यमकारणम् ।
कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथमस्व मे ॥ १३.३१.५० ॥
Debe haber aquí una causa; tu risa no es sin motivo. Siento gran curiosidad; dime con verdad cómo fue.
13.31.51
एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि ।
अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज ॥ १३.३१.५१ ॥
Habiendo tú hablado así, oh brahmán, aun lo que no debe decirse debe ciertamente ser dicho. Escucha con mente única, oh dvija.
13.31.52
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम ।
जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृणु ॥ १३.३१.५२ ॥
Oh mejor de los dos veces nacidos, comprende lo que sucedió en mi cuerpo anterior. Oh brahmán, recuerdo mi nacimiento; escúchame con atención.
13.31.53
शुद्रोऽहमभवं पूर्वं तपसे कृतनिश्चयः ।
ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाऽभूर्द्विजसत्तम ॥ १३.३१.५३ ॥
Antes fui un śūdra, resuelto a la austeridad. Y tú, oh mejor de los dos veces nacidos, eras entonces un sabio de feroz austeridad.
13.31.54
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन्ममानुग्रहबुद्धिना ।
पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेशः कृतोऽनघ ॥ १३.३१.५४ ॥
Oh brahmán, entonces, complacido con un ánimo de favor hacia mí, oh irreprochable, me diste antes instrucción sobre el deber hacia los antepasados.
13.31.55
वृस्यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम ।
एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथाः ॥ १३.३१.५५ ॥
Oh, el mejor de los sabios, por esta falta en el rito —en la ofrenda vṛsya, sobre la hierba darbha, en la oblación a los dioses y en la ofrenda a los antepasados— naciste como sacerdote.
13.31.56
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् ।
मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.३१.५६ ॥
Oh, el mejor de los brahmanes, yo soy un rey — mira el giro del tiempo. Por la instrucción que di, tú has obtenido este fruto.
13.31.57
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्प्रहसे त्वां द्विजोत्तम ।
न त्वां परिभवन्ब्रह्मनप्रहसामि गुरुर्भवान् ॥ १३.३१.५७ ॥
Por esta razón, oh brahmán, oh el mejor de los dvija, me río de ti; pero, oh brahmán, no me río para despreciarte — tú eres mi maestro.
13.31.58
विपर्ययेण मे मन्युस्तेन सन्तप्यते मनः ।
जातिं स्मराम्यहं तुभ्यमतस्त्वां प्रहसामि वै ॥ १३.३१.५८ ॥
Por este revés me invade la ira, y con ella mi mente se atormenta. Te recuerdo mi propio nacimiento, y por eso me río de ti.
13.31.59
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् ।
पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे ॥ १३.३१.५९ ॥
Así tu severa penitencia ha sido destruida por mi enseñanza. Abandona el oficio de sacerdote y esfuérzate por renacer.
13.31.60
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनिं प्राप्स्यसे द्विज ।
गृह्यतां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम ॥ १३.३१.६० ॥
Desde aquí, oh dvija, no alcances otro vientre de nacimiento inferior. Toma la riqueza, oh brahmán, y hazte puro de alma, oh el mejor de los buenos.
13.31.61
ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्यनेकशः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्च सर्वशः ॥ १३.३१.६१ ॥
Entonces, liberado por el rey, el brahmán ofreció muchos tipos de donaciones: riquezas, tierras y aldeas en todas partes a los brahmanes.
13.31.62
कृच्छ्राणि चीर्त्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमैः ।
तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च ॥ १३.३१.६२ ॥
Luego, habiendo realizado las penitencias prescritas por los mejores de los nacidos dos veces, habiendo ido a los vados sagrados y dado diversas donaciones.
13.31.63
दत्त्वा गाश्चैव विप्रेभ्यः पूतात्माऽभवदात्मवान् ।
तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तपः ॥ १३.३१.६३ ॥
Tras dar vacas a los brahmanes, se volvió puro de alma y dueño de sí; y yendo a ese mismo ermitaño practicó una gran austeridad.
13.31.64
ततः सिद्धिं परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम ।
सम्मतस्चाभवत्तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम् ॥ १३.३१.६४ ॥
Entonces, oh el mejor de los reyes, aquel brahmán alcanzó la suprema perfección y fue honrado por los que habitaban en aquel ermitaño.
13.31.65
एवं प्राप्तो महत्कृच्छ्रमृषिः सन्नृपसत्तम ।
ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद्वर्णावरे जने ॥ १३.३१.६५ ॥
Oh el mejor de los reyes, aunque fue un sabio que sufrió tan gran adversidad, un brahmán no debe decir esto a un hombre de un varṇa inferior.
13.31.66
वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नृप ।
उपदेशं हि कुर्वाणो द्विजः कृच्छ्रमवाप्नुयात् ॥ १३.३१.६६ ॥
Oh rey, un brahmán siempre debe evitar dar instrucción, pues el nacido dos veces que la da incurre en penurias.
13.31.67
नेषितव्यं सदा वाचा द्विजेन नृपसत्तम ।
न च प्रवक्तव्यमिह किञ्चिद्वर्णावरे नरे ॥ १३.३१.६७ ॥
Mejor de los reyes, un dvija nunca debe hablar así con su voz, ni debe decir aquí nada sobre los hombres de los varṇas inferiores.
13.31.68
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु कथयन्राजन्ब्राह्मणो न प्रदुष्यति ॥ १३.३१.६८ ॥
Brahmanes, kṣatriyas y vaiśyas: estos tres varṇas son los dvijātis. Oh rey, un brahmán que habla de ellos no queda contaminado.
13.31.69
तस्मात्सद्भिर्न वक्तव्यं कस्यचित्किंचिदग्रतः ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्यकृतात्मभिः ॥ १३.३१.६९ ॥
Por eso, los buenos no deben decir nada delante de nadie, pues la senda del dharma es sutil y difícil de conocer para los que no se han dominado.
13.31.70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृताः ।
दुरुक्तस्य भयाद्राजन्नाभाषन्ते च किञ्चन ॥ १३.३१.७० ॥
Por eso los munis honrados toman su iniciación mediante el silencio. Oh rey, por temor a la palabra dura no dicen nada.
13.31.71
धार्मिका गुणसम्पन्नाः सत्यार्जवसमन्विताः ।
दुरुक्तवाचाभिहितैः प्राप्नुवन्तीह दुष्कृतम् ॥ १३.३१.७१ ॥
Incluso los justos, dotados de virtudes y poseedores de verdad y rectitud, aquí incurren en pecado por las palabras pronunciadas con lenguaje duro.
13.31.72
उपदेशो न कर्तव्यो ह्यज्ञात्वा यस्यकस्य चित् ।
उपदेशाद्धि तत्पापं ब्राह्मणः समवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७२ ॥
No se debe dar instrucción a nadie sin conocer quién es, pues por la instrucción el brahmán incurre plenamente en ese pecado.
13.31.73
विमृश्य तस्मात्प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता ।
सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि ॥ १३.३१.७३ ॥
Por eso, el sabio que desea el dharma debe hablar solo tras considerarlo bien; el consejo dado mezclando verdad y falsedad ciertamente causa daño.
13.31.74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्चयविपर्ययम् ।
स चोपदेशः कर्तव्यो येन धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७४ ॥
Cuando se le pregunte aquí, debe decirse también lo contrario de una conclusión establecida; y debe darse la enseñanza por la cual se alcance el dharma.
13.31.75
एतत्ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया ।
महान्क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह ॥ १३.३१.७५ ॥
Para la enseñanza te he contado todo esto; en ello hay ciertamente gran aflicción, por eso aquí no se debe enseñar.