महाभारत · अध्याय 13.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.31.1
मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः ।
जात्याऽधरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा ॥ १३.३१.१ ॥
जो मैत्रीच्या स्नेहभावाने उपदेश करतो, हे राजर्षी, जन्माने हीन असलेल्याला उपदेश केल्यास त्याला दोष लागतो का नाही?
13.31.2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्यि यत्र मुह्यन्ति मानवाः ॥ १३.३१.२ ॥
हे पितामह, हे तत्त्वतः सांगावे अशी माझी इच्छा आहे; धर्माची गती सूक्ष्म आहे, जिथे माणसे मोहात पडतात.
13.31.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथाक्रमम् ।
मदुक्तं वचनं राजन्यथान्यायं यथागमम्।
ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा पुरा ॥ १३.३१.३ ॥
हे राजा, येथे मी तुला यथाक्रम सांगतो, ऐक; माझे हे वचन न्यायानुसार व आगमानुसार आहे, पूर्वी ऋषी बोलत असताना जसे ऐकले होते तसे.
13.31.4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्य चित् ।
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते ॥ १३.३१.४ ॥
जन्माने हीन असलेल्या कोणालाही उपदेश करू नये; उपदेशात उपाध्यायाला मोठा दोष लागतो असे सांगितले आहे.
13.31.5
नाध्यापयेच्छूद्रमिह तथा नैव च याजयेत् ।
निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ ॥ १३.३१.५ ॥
येथे शूद्राला अध्ययन करवू नये, तसेच यज्ञ करवू नये. हे राजा, भरतश्रेष्ठा, हे उदाहरण माझ्याकडून ऐक.
13.31.6
दुरुक्तवचने राजन्यथापूर्वं युधिष्ठिर ।
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥ १३.३१.६ ॥
हे राजा युधिष्ठिरा, पूर्वीप्रमाणे दुरुक्त वचनाबाबत, हिमालयाच्या कडेला शुभ ब्रह्माश्रमात जे घडले.
13.31.7
तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम् ।
नानागुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्।
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥ १३.३१.७ ॥
तेथे पवित्र आश्रमस्थान होते; विविध वृक्षसमूहांनी भरलेले, नाना झुडपे व वेलींनी आच्छादलेले, हरिण आणि पक्ष्यांनी सेवित, सिद्ध व चारणांच्या घोषाने निनादणारे, फुललेल्या वनाने रमणीय.
13.31.8
व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ।
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः ॥ १३.३१.८ ॥
व्रतधारी अनेक लोकांनी भरलेले, तपस्व्यांनी शोभलेले, सूर्य व अग्नीसारख्या तेजस्वी महाभाग्यवान ब्राह्मणांनी युक्त.
13.31.9
नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ।
दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः ॥ १३.३१.९ ॥
नियम व व्रतांनी संपन्न तपस्व्यांनी भरलेले होते; हे भरतश्रेष्ठा, दीक्षित, मिताहारी आणि आत्मसंयमी.
13.31.10
वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ ।
वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम् ॥ १३.३१.१० ॥
वेदाध्ययनाच्या घोषांनी निनादलेले, हे भरतर्षभा; वालखिल्य आणि अनेक यतींनी सेवित.
13.31.11
तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ।
आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥ १३.३१.११ ॥
तेथे कोणी एक शूद्र उत्साहाने व दयाभावाने आश्रमस्थानी आला; तपस्व्यांनी त्याचा सत्कार केला.
13.31.12
तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ।
विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्यत भारत ॥ १३.३१.१२ ॥
देवांसारख्या, महातेजस्वी आणि विविध दीक्षा धारण करणाऱ्या त्या मुनिगणांना पाहून तो अत्यंत हर्षित झाला, हे भारता.
13.31.13
अथास्य बुद्धिरभावत्तापस्ये भरतर्षभ ।
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ सङ्गृह्य भारत ॥ १३.३१.१३ ॥
तेव्हा त्याच्या मनात तपश्चर्येचा संकल्प उद्भवला. हे भरतश्रेष्ठा, मग त्याने कुलपतीचे पाय धरून म्हटले.
13.31.14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ।
तस्मादभिगतं त्वं मां प्रव्राजयितुमर्हसि ॥ १३.३१.१४ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, आपल्या कृपेने मला धर्माचरण करण्याची इच्छा आहे. म्हणून आपल्याला शरण आलेल्या मला आपण संन्यासात प्रवृत्त करावे.
13.31.15
वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्याऽस्मि सत्तम ।
शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥ १३.३१.१५ ॥
हे भगवन्, हे सत्पुरुषांमध्ये श्रेष्ठा, मी जन्माने वर्णांमध्ये सर्वात खालचा शूद्र आहे. मला सेवा करायची आहे. शरण आलेल्या माझ्यावर कृपा करा.
13.31.16
न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम् ।
आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव ॥ १३.३१.१६ ॥
येथे शूद्राला संन्याशाचे चिन्ह धारण करून राहणे शक्य नाही. तुझी बुद्धी तशीच असेल तर राहा; सेवेत निरत हो.
13.31.17
शुश्रूषया पराँल्लोकानवाप्स्यसि न संशयः ॥ १३.३१.१७ ॥
सेवेने तू उत्तम लोक प्राप्त करशील, यात संशय नाही.
13.31.18
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप ।
कथमत्र मया कार्यं श्रुद्धा धर्मपरा च मे ॥ १३.३१.१८ ॥
मुनींनी असे सांगितल्यावर, हे राजा, तो शूद्र विचार करू लागला: येथे मी काय करावे? माझी श्रद्धा आणि धर्मनिष्ठा तर आहे.
13.31.19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः ।
गत्वाऽऽश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः ॥ १३.३१.१९ ॥
"असेच होवो; मला जे प्रिय आहे तेच मी करीन." असा विचार करून त्याने आश्रमापासून दूर एक झोपडी बांधली.
13.31.20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च ।
निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवन्मुनिः ॥ १३.३१.२० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथे वेदी, भूमी आणि देवालये स्थापून तो मुनी नियमांत स्थिर झाला.
13.31.21
अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च ।
बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत् ॥ १३.३१.२१ ॥
देवालयांत अभिषेक आणि नियम करून, बली अर्पून, होम करून त्याने देवतांचीही पूजा केली.
13.31.22
सङ्कल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः ।
नित्यं सन्निहिताभिस्तु ओषधीभिः फलैस्तथा ॥ १३.३१.२२ ॥
संकल्प आणि नियमांनी युक्त, फलाहारी, इंद्रियजयी असा तो नेहमी जवळच्या औषधी व फळांवर जगत होता.
13.31.23
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान् ।
एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै ॥ १३.३१.२३ ॥
आलेल्या पाहुण्यांचा त्याने यथोचित सत्कार केला; अशा प्रकारे त्याचा फार मोठा काळ निघून गेला.
13.31.24
अथास्य मुनिरागच्चत्सङ्गत्या वै तमाश्रमम् ।
सम्पूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्समतोषयत् ॥ १३.३१.२४ ॥
तेव्हा एक मुनी योगायोगाने त्याच्या त्या आश्रमात आले; त्याने स्वागत करून त्या ऋषींची यथाविधी पूजा करून त्यांना संतुष्ट केले.
13.31.25
अनूकूलाः कथाः कृत्वा यथागतमपृच्छत ।
ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १३.३१.२५ ॥
अनुकूल बोलणे करून, तो कसा आला होता तेच त्याने विचारले. परम तेजस्वी, धर्मात्मा आणि दृढव्रती ऋषी.
13.31.26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ ।
सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभः ॥ १३.३१.२६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, अशा प्रकारे त्या शूद्राशी अनेकदा बोलून, तो नरश्रेष्ठ ऋषी त्या शूद्राला पाहण्यासाठी त्याच्या आश्रमात गेला.
13.31.27
अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ ।
पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु ॥ १३.३१.२७ ॥
तेव्हा तो शूद्र त्या तपस्व्याला म्हणाला, हे भरतश्रेष्ठा: 'मी पितृकार्य करीन; त्यात माझ्यावर कृपा करा.'
13.31.28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ ।
शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत् ॥ १३.३१.२८ ॥
'ठीक आहे' असे म्हणून त्या ब्राह्मणाने त्याला सांगितले, हे भरतश्रेष्ठा. मग तो शूद्र शुचिर्भूत होऊन त्या ऋषीसाठी पाद्यजल घेऊन आला.
13.31.29
अथ दर्भाश्च वन्यांश्च ओषधीर्भरतर्षभ ।
पवित्रमासनं चैव बृसीं चि समुपानयत् ॥ १३.३१.२९ ॥
मग, हे भरतश्रेष्ठा, त्याने दर्भ, वनौषधी, पवित्र आसन आणि बृसी (चटई) ही आणली.
13.31.30
अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं चरमशैर्षिकीम् ।
कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३० ॥
मग त्या ऋषींनी बृसी दक्षिणेकडे फिरवून पाहिली; ती अयोग्य रीतीने बनवलेली आहे हे पाहून त्या शूद्राला म्हणाले.
13.31.31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भवांश्चोदङ्मुखः शुचिः ।
स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३१ ॥
तुम्ही हे पूर्वशीर्ष करून, उत्तराभिमुख होऊन, शुचिर्भूत होऊन करा. त्या शूद्रानेही ऋषींनी सांगितलेले सर्व केले.
13.31.32
यथोपदिष्टं मेधावी दर्भार्घादि यथातथम् ।
हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना ॥ १३.३१.३२ ॥
मेधावी पुरुषाने जसा उपदेश मिळाला होता तसे दर्भ, अर्घ्य इत्यादी सर्व यथातथ केले. तपस्व्याने हव्य-कव्य विधी पूर्णपणे सांगितला होता.
13.31.33
ऋषिणा पितृकार्येषु सदा धर्मपथे स्थितः ।
पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह ॥ १३.३१.३३ ॥
ऋषींनी सांगितलेल्या पितृकार्यात तो सदैव धर्ममार्गावर स्थित राहिला. पितृकार्य झाल्यावर त्याला निरोप देऊन तो निघून गेला.
13.31.34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यञ्शूद्रतापसः ।
वने पञ्चत्वमगमत्सुकृतेन च तेन वै।
अजायत महाराज वंशे स च महाद्युतिः ॥ १३.३१.३४ ॥
नंतर दीर्घकाल तप करणारा तो शूद्र तपस्वी वनात मृत्यू पावला. महाराजा, त्या सत्कर्मामुळे तो एका वंशात जन्मला; तो महातेजस्वी होता.
13.31.35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह ।
पुरोहितकुले विप्रः स जातोऽस्य वशानुगः ॥ १३.३१.३५ ॥
वत्सा, तसाच तो ऋषीही कालधर्माला प्राप्त झाला. तो पुरोहित कुलात ब्राह्मण म्हणून जन्मला आणि याच्या आज्ञेत राहणारा झाला.
13.31.36
एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा ।
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ ॥ १३.३१.३६ ॥
अशा प्रकारे ते दोघेही, शूद्र आणि मुनी, तेथे जन्मले. क्रमाक्रमाने वाढून दोघेही विद्यांमध्ये निपुण झाले.
13.31.37
अथर्ववेदे वेदे च बभूवर्षिः सुनिष्ठितः ।
कल्पप्रयोगे चोत्पन्ने ज्योतिषे च परं गतः।
साङ्ख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत ॥ १३.३१.३७ ॥
अथर्ववेदात आणि वेदात तो ऋषी उत्तम निष्णात झाला. कल्पप्रयोगात आणि ज्योतिषात तो परम स्थितीला पोहोचला. सांख्यातही त्याची मोठी आवड होती; अशा प्रकारे तो वाढला.
13.31.38
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिवः ।
अभिषिक्तः प्रकृतिभी राजपुत्रः स पार्थिवः ॥ १३.३१.३८ ॥
वडिलांच्या निधनानंतरही शुद्धिकर्म करून तो राजा — राजपुत्र तो राजा — प्रजांनी अभिषिक्त झाला.
13.31.39
अभिषिक्तेन स ऋषिरभिषिक्तः पुरोहितः ॥ १३.३१.३९ ॥
अभिषिक्त झालेल्या त्या राजाकडून तो ऋषी अभिषिक्त होऊन पुरोहित झाला.
13.31.40
स तं पुरोधाय सुखमवसद्भरतर्षभः ।
राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्च परिपालयन् ॥ १३.३१.४० ॥
त्याला पुरोहित करून भरतश्रेष्ठ सुखाने राहिला; धर्माने राज्य शासन करून प्रजांचे पालन करीत राहिला.
13.31.41
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् ।
उत्स्मयन्प्राहसच्चापि दृष्ट्वा राजा पुरोहितम्।
एवं स बहुशो राजन्पुरोधसमुपाहसत् ॥ १३.३१.४१ ॥
पुण्याहवाचनात आणि धर्मकार्यांत नेहमी वारंवार राजा पुरोहिताकडे पाहून हसत बोलला आणि हसलाही. हे राजन्, अशा प्रकारे त्याने पुरोहिताची अनेकदा थट्टा केली.
13.31.42
लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम् ।
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्ट्वा तं मन्युमानभूत् ॥ १३.३१.४२ ॥
पुरोहिताने त्या नरश्रेष्ठ राजाला अनेकदा लक्षात घेतले; सतत त्याला हसताना पाहून तो संतप्त झाला.
13.31.43
अथ शून्ये पुरोधास्तु सह राज्ञा समागतः ।
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्योरचयत् ॥ १३.३१.४३ ॥
नंतर एकांतात पुरोहित राजाला भेटले आणि अनुकूल बोलांनी राजाला प्रसन्न करू लागले.
13.31.44
ततोऽब्रवीन्नरेन्द्रं स पुरोधा भरतर्षभ ।
वरमिच्छाम्यहं त्वेकं त्वया दत्तं महाद्युते ॥ १३.३१.४४ ॥
तेव्हा तो पुरोहित राजाला म्हणाला, "हे भरतश्रेष्ठा, हे महातेजस्वी, तू मला द्यावा असा एक वर मला हवा आहे."
13.31.45
वराणां ते शतं दद्यां किं बतैकं द्विजोत्तम ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव ॥ १३.३१.४५ ॥
राजा म्हणाला, "हे द्विजोत्तमा, मी तुला शंभर वर देईन, एकाबद्दल काय बोलावे! स्नेह आणि आदरामुळे तुला न देण्यासारखे माझ्याकडे काहीच नाही."
13.31.46
एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टिसि पार्थिव ।
प्रतिजानीहि तावत्त्वं सत्यं यद्वद नानृतम् ॥ १३.३१.४६ ॥
"हे राजा, तू संतुष्ट असशील तर मला एकच वर हवा आहे. आधी प्रतिज्ञा कर, सत्य बोल, असत्य नको."
13.31.47
बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर ।
यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन्न तु संवदे ॥ १३.३१.४७ ॥
राजा त्याला म्हणाला, "ठीक आहे, हे युधिष्ठिरा! मला माहीत असेल तर सांगेन, नसेल तर संमती देणार नाही."
13.31.48
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् ।
शान्तिहोमेषु च सदा किं त्वं हससि वीक्ष्य मां ॥ १३.३१.४८ ॥
"पुण्याहवाचनात, धर्मकृत्यांत आणि शांतिहोमांत नेहमी वारंवार — मला पाहून तू का हसतोस?"
13.31.49
सव्रीडं वै भवति हि मनो मे हसता त्वया ।
कामया शापितो राजन्नान्यथावक्तुमर्हसि ॥ १३.३१.४९ ॥
राजा, तू हसल्यामुळे माझे मन लज्जित झाले आहे. मला शाप दिला गेला आहे, म्हणून तू वेगळे सांगू नयेस.
13.31.50
भाव्यं हि कारणेनात्र न ते हास्यमकारणम् ।
कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथमस्व मे ॥ १३.३१.५० ॥
येथे नक्कीच काहीतरी कारण असले पाहिजे; तुझे हसणे विनाकारण नाही. मला खूप कुतूहल आहे; खरे कसे ते सांग.
13.31.51
एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि ।
अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज ॥ १३.३१.५१ ॥
हे विप्रा, तू असे म्हणालास म्हणून, जे न सांगण्याजोगे असले तरी ते अवश्य सांगितले पाहिजे. हे द्विजा, एकाग्र मनाने ऐक.
13.31.52
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम ।
जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृणु ॥ १३.३१.५२ ॥
हे द्विजोत्तमा, पूर्वदेहात जे घडले ते जाणून घे. हे ब्रह्मन्, मला माझा जन्म आठवतो; लक्षपूर्वक ऐक.
13.31.53
शुद्रोऽहमभवं पूर्वं तपसे कृतनिश्चयः ।
ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाऽभूर्द्विजसत्तम ॥ १३.३१.५३ ॥
पूर्वी मी शूद्र होतो, तपाचा दृढ निश्चय केलेला. हे द्विजसत्तमा, तेव्हा तू उग्र तपस्या करणारा ऋषी होतास.
13.31.54
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन्ममानुग्रहबुद्धिना ।
पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेशः कृतोऽनघ ॥ १३.३१.५४ ॥
हे ब्रह्मन्, तेव्हा माझ्यावर अनुग्रहबुद्धीने प्रसन्न होऊन, हे निष्पापा, पितृकार्याविषयी तू पूर्वी मला उपदेश केला होतास.
13.31.55
वृस्यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम ।
एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथाः ॥ १३.३१.५५ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, वृष्य यज्ञात, दर्भांवर, हव्य आणि कव्यात झालेल्या या कर्मदोषामुळेच तू पुरोहित म्हणून जन्मलास.
13.31.56
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् ।
मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.३१.५६ ॥
हे विप्रेंद्रा, मी राजा आहे — कालाचा हा फेरफार पहा. माझ्या उपदेशाचे हे फळ तू आता मिळवले आहेस.
13.31.57
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्प्रहसे त्वां द्विजोत्तम ।
न त्वां परिभवन्ब्रह्मनप्रहसामि गुरुर्भवान् ॥ १३.३१.५७ ॥
या कारणास्तव, हे ब्रह्मन्, हे द्विजोत्तमा, मी तुझ्याकडे पाहून हसतो; हे ब्रह्मन्, तुझा अपमान करीत हसत नाही — तू माझा गुरू आहेस.
13.31.58
विपर्ययेण मे मन्युस्तेन सन्तप्यते मनः ।
जातिं स्मराम्यहं तुभ्यमतस्त्वां प्रहसामि वै ॥ १३.३१.५८ ॥
या उलटफेरामुळे माझा संताप होतो, त्यामुळेच माझे मन तप्त होते. मी तुला माझा जन्म आठवून देतो, म्हणूनच तुझ्याकडे पाहून हसतो.
13.31.59
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् ।
पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे ॥ १३.३१.५९ ॥
अशा प्रकारे तुझी उग्र तपश्चर्या माझ्या उपदेशाने नष्ट झाली. पौरोहित्य सोडून पुनर्जन्मासाठी प्रयत्न कर.
13.31.60
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनिं प्राप्स्यसे द्विज ।
गृह्यतां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम ॥ १३.३१.६० ॥
हे द्विजा, येथून तू हीन दुसऱ्या योनीत जाऊ नकोस. हे विप्रा, धन स्वीकार; हे सत्तमा, पवित्र आत्मा हो.
13.31.61
ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्यनेकशः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्च सर्वशः ॥ १३.३१.६१ ॥
नंतर राजाने निरोप दिलेल्या त्या ब्राह्मणाने अनेक प्रकारची दाने दिली; ब्राह्मणांना धन, भूमी आणि सर्व गावे दिली.
13.31.62
कृच्छ्राणि चीर्त्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमैः ।
तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च ॥ १३.३१.६२ ॥
नंतर श्रेष्ठ द्विजांनी सांगितल्याप्रमाणे कृच्छ्र व्रते करून, तीर्थयात्रा करून आणि विविध दाने देऊन.
13.31.63
दत्त्वा गाश्चैव विप्रेभ्यः पूतात्माऽभवदात्मवान् ।
तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तपः ॥ १३.३१.६३ ॥
ब्राह्मणांना गायी दान करून तो पवित्रात्मा व आत्मसंयमी झाला; पुन्हा त्याच आश्रमात जाऊन त्याने महान तप केले.
13.31.64
ततः सिद्धिं परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम ।
सम्मतस्चाभवत्तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम् ॥ १३.३१.६४ ॥
हे राजश्रेष्ठा, नंतर तो ब्राह्मण परम सिद्धी पावला आणि त्या आश्रमात राहणाऱ्यांचा सन्माननीय झाला.
13.31.65
एवं प्राप्तो महत्कृच्छ्रमृषिः सन्नृपसत्तम ।
ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद्वर्णावरे जने ॥ १३.३१.६५ ॥
हे नृपश्रेष्ठा, अशा प्रकारे महान कष्ट भोगूनही तो ऋषी होता; म्हणून ब्राह्मणाने हीन वर्णाच्या माणसाला हे सांगू नये.
13.31.66
वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नृप ।
उपदेशं हि कुर्वाणो द्विजः कृच्छ्रमवाप्नुयात् ॥ १३.३१.६६ ॥
हे राजा, ब्राह्मणाने नेहमी उपदेश देणे टाळावे; कारण उपदेश करणाऱ्या द्विजाला कष्ट होतात.
13.31.67
नेषितव्यं सदा वाचा द्विजेन नृपसत्तम ।
न च प्रवक्तव्यमिह किञ्चिद्वर्णावरे नरे ॥ १३.३१.६७ ॥
हे नृपश्रेष्ठा, द्विजाने आपल्या वाणीने नेहमी असे बोलू नये; आणि येथे कनिष्ठ वर्णातील माणसांविषयी काहीही बोलू नये.
13.31.68
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु कथयन्राजन्ब्राह्मणो न प्रदुष्यति ॥ १३.३१.६८ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य — हे तीन वर्ण द्विजाती आहेत. हे राजा, यांच्याविषयी बोलल्याने ब्राह्मण दूषित होत नाही.
13.31.69
तस्मात्सद्भिर्न वक्तव्यं कस्यचित्किंचिदग्रतः ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्यकृतात्मभिः ॥ १३.३१.६९ ॥
म्हणून सज्जनांनी कोणाच्याही समोर काहीही बोलू नये; कारण धर्माची गती सूक्ष्म आहे, अजितेंद्रियांना ती जाणणे कठीण आहे.
13.31.70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृताः ।
दुरुक्तस्य भयाद्राजन्नाभाषन्ते च किञ्चन ॥ १३.३१.७० ॥
म्हणून आदरणीय मुनी मौनाने दीक्षा घेतात. हे राजा, कठोर वाणीच्या भीतीने ते काहीही बोलत नाहीत.
13.31.71
धार्मिका गुणसम्पन्नाः सत्यार्जवसमन्विताः ।
दुरुक्तवाचाभिहितैः प्राप्नुवन्तीह दुष्कृतम् ॥ १३.३१.७१ ॥
धार्मिक, गुणसंपन्न, सत्य आणि सरळपणाने युक्त असलेले लोकही कठोर शब्दांनी बोललेल्या वाक्यांमुळे येथे पाप मिळवतात.
13.31.72
उपदेशो न कर्तव्यो ह्यज्ञात्वा यस्यकस्य चित् ।
उपदेशाद्धि तत्पापं ब्राह्मणः समवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७२ ॥
कोण आहे हे न जाणता कोणालाही उपदेश देऊ नये, कारण उपदेशामुळे ब्राह्मणाला ते पाप पूर्णपणे लागते.
13.31.73
विमृश्य तस्मात्प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता ।
सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि ॥ १३.३१.७३ ॥
म्हणून धर्माची इच्छा करणाऱ्या प्राज्ञाने चांगला विचार करूनच उपदेश करावा; सत्य आणि असत्य मिसळून दिलेला उपदेश निश्चितच हानी करतो.
13.31.74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्चयविपर्ययम् ।
स चोपदेशः कर्तव्यो येन धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७४ ॥
येथे विचारले असता निश्चित निर्णयाच्या विरुद्ध गोष्टही सांगावी; ज्याद्वारे धर्म प्राप्त होईल तोच उपदेश करावा.
13.31.75
एतत्ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया ।
महान्क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह ॥ १३.३१.७५ ॥
उपदेशासाठी हे सर्व मी तुला सांगितले; यात मोठा क्लेश होतो, म्हणून येथे कोणीही उपदेश करू नये.