ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.31.1
मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः ।
जात्याऽधरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा ॥ १३.३१.१ ॥
ଯିଏ ମିତ୍ରସ୍ନେହରେ ଉପଦେଶ ଦିଏ, ହେ ରାଜର୍ଷି, ଜନ୍ମରେ ନୀଚ ଲୋକକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ତାହାର ଦୋଷ ହୁଏ କି ନାହିଁ?
13.31.2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्यि यत्र मुह्यन्ति मानवाः ॥ १३.३१.२ ॥
ହେ ପିତାମହ, ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବୁଝାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଧର୍ମର ଗତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯେଉଁଠାରେ ମାନବ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
13.31.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथाक्रमम् ।
मदुक्तं वचनं राजन्यथान्यायं यथागमम्।
ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा पुरा ॥ १३.३१.३ ॥
ହେ ରାଜନ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରମରେ କହୁଛି, ଶୁଣ; ମୋର ଏହି ବଚନ ନ୍ୟାୟ ଓ ଆଗମ ଅନୁସାରେ, ପୂର୍ବରେ ଋଷିମାନେ କହୁଥିବାବେଳେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା।
13.31.4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्य चित् ।
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते ॥ १३.३१.४ ॥
ଜନ୍ମରେ ହୀନ କାହାକୁ ବି ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଉପଦେଶରେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦୋଷ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
13.31.5
नाध्यापयेच्छूद्रमिह तथा नैव च याजयेत् ।
निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ ॥ १३.३१.५ ॥
ଏଠାରେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେହିପରି ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ରାଜନ, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉଦାହରଣ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
13.31.6
दुरुक्तवचने राजन्यथापूर्वं युधिष्ठिर ।
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥ १३.३१.६ ॥
ହେ ରାଜନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୂର୍ବ ପରି ଦୁରୁକ୍ତ ବଚନ ବିଷୟରେ, ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୁଭ ବ୍ରହ୍ମାଶ୍ରମରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା।
13.31.7
तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम् ।
नानागुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्।
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥ १३.३१.७ ॥
ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳ ଥିଲା; ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ଗୁଳ୍ମ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଘୋଷରେ ମୁଖରିତ, ପୁଷ୍ପିତ ଅରଣ୍ୟରେ ରମଣୀୟ।
13.31.8
व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ।
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः ॥ १३.३१.८ ॥
ବ୍ରତଧାରୀ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
13.31.9
नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ।
दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः ॥ १३.३१.९ ॥
ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ସମ୍ପନ୍ନ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀକ୍ଷିତ, ମିତାହାରୀ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ସହିତ।
13.31.10
वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ ।
वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम् ॥ १३.३१.१० ॥
ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଘୋଷରେ ମୁଖରିତ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ; ବାଳଖିଲ୍ୟ ଓ ବହୁ ଯତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
13.31.11
तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ।
आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥ १३.३१.११ ॥
ସେଠାରେ କୌଣସି ଏକ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ଓ ଦୟାଭାବରେ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳକୁ ଆସିଲା; ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
13.31.12
तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ।
विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्यत भारत ॥ १३.३१.१२ ॥
ଦେବତୁଲ୍ୟ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବିବିଧ ଦୀକ୍ଷା ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେହି ମୁନିଗଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
13.31.13
अथास्य बुद्धिरभावत्तापस्ये भरतर्षभ ।
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ सङ्गृह्य भारत ॥ १३.३१.१३ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ତପସ୍ୟାର ସଂକଳ୍ପ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କୁଳପତିଙ୍କ ପାଦ ଧରି କହିଲା।
13.31.14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ।
तस्मादभिगतं त्वं मां प्रव्राजयितुमर्हसि ॥ १३.३१.१४ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଧର୍ମାଚରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ମୋତେ ଆପଣ ସନ୍ୟାସରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରାଇବା ଉଚିତ।
13.31.15
वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्याऽस्मि सत्तम ।
शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥ १३.३१.१५ ॥
ହେ ଭଗବାନ୍, ସାଧୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଜନ୍ମରେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଶୂଦ୍ର। ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଶରଣାଗତ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।
13.31.16
न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम् ।
आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव ॥ १३.३१.१६ ॥
ଏଠାରେ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ସନ୍ୟାସୀର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯଦି ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଏହା ତେବେ ରୁହ; ସେବାରେ ନିରତ ହୁଅ।
13.31.17
शुश्रूषया पराँल्लोकानवाप्स्यसि न संशयः ॥ १३.३१.१७ ॥
ସେବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ପାଇବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
13.31.18
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप ।
कथमत्र मया कार्यं श्रुद्धा धर्मपरा च मे ॥ १३.३१.१८ ॥
ମୁନି ଏହା କହିବାରୁ, ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଶୂଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲା: ଏଠାରେ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି? ମୋ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତ ଅଛି।
13.31.19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः ।
गत्वाऽऽश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः ॥ १३.३१.१९ ॥
"ଏପରି ହେଉ; ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ପ୍ରିୟ ତାହା ମୁଁ କରିବି।" ଏହା ଭାବି ସେ ଆଶ୍ରମରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଏକ କୁଟୀର ନିର୍ମାଣ କଲା।
13.31.20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च ।
निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवन्मुनिः ॥ १३.३१.२० ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ବେଦୀ, ଭୂମି ଓ ଦେବାଳୟ ସ୍ଥାପନ କରି ମୁନି ନିୟମରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।
13.31.21
अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च ।
बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत् ॥ १३.३१.२१ ॥
ଦେବାଳୟରେ ଅଭିଷେକ ଓ ନିୟମ କରି, ବଳି ଦେଇ, ହୋମ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲା।
13.31.22
सङ्कल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः ।
नित्यं सन्निहिताभिस्तु ओषधीभिः फलैस्तथा ॥ १३.३१.२२ ॥
ସଂକଳ୍ପ ଓ ନିୟମଯୁକ୍ତ, ଫଳାହାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ସେ ସର୍ବଦା ନିକଟସ୍ଥ ଔଷଧି ଓ ଫଳରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।
13.31.23
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान् ।
एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै ॥ १३.३१.२३ ॥
ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସେ ଯଥାବିଧି ସତ୍କାର କଲା; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ବହୁତ ଲମ୍ବା ସମୟ ବିତିଗଲା।
13.31.24
अथास्य मुनिरागच्चत्सङ्गत्या वै तमाश्रमम् ।
सम्पूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्समतोषयत् ॥ १३.३१.२४ ॥
ସେତେବେଳେ ଜଣେ ମୁନି ସଂଯୋଗକ୍ରମେ ତାଙ୍କର ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ସେ ସ୍ୱାଗତ କରି, ସେହି ଋଷିଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା।
13.31.25
अनूकूलाः कथाः कृत्वा यथागतमपृच्छत ।
ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १३.३१.२५ ॥
ଅନୁକୂଳ କଥା କହି, ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ପଚାରିଲେ। ପରମ ତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଋଷି।
13.31.26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ ।
सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभः ॥ १३.३१.२६ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ସେହି ଶୂଦ୍ର ସହିତ ବହୁବାର କଥା କହି, ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ସେହି ଶୂଦ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ ତାହାର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
13.31.27
अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ ।
पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु ॥ १३.३१.२७ ॥
ତେବେ ସେହି ଶୂଦ୍ର ସେହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ କହିଲା, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ: 'ମୁଁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ସେଥିରେ ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।'
13.31.28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ ।
शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत् ॥ १३.३१.२८ ॥
'ଭଲ' ବୋଲି ସେହି ବିପ୍ର ତାହାକୁ କହିଲେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେବେ ସେହି ଶୂଦ୍ର ଶୁଚି ହୋଇ ସେହି ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦ୍ୟଜଳ ଆଣିଲା।
13.31.29
अथ दर्भाश्च वन्यांश्च ओषधीर्भरतर्षभ ।
पवित्रमासनं चैव बृसीं चि समुपानयत् ॥ १३.३१.२९ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦର୍ଭ, ବନୌଷଧି, ପବିତ୍ର ଆସନ ଓ ବୃସୀ (ଚଟାଣୀ) ମଧ୍ୟ ଆଣିଲା।
13.31.30
अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं चरमशैर्षिकीम् ।
कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३० ॥
ତେବେ ସେହି ଋଷି ବୃସୀକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଫେରାଇ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଅନୁଚିତ ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାର ଦେଖି ସେ ସେହି ଶୂଦ୍ରକୁ କହିଲେ।
13.31.31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भवांश्चोदङ्मुखः शुचिः ।
स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३१ ॥
ଆପଣ ଏହାକୁ ପୂର୍ବଶୀର୍ଷ କରି, ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ, ଶୁଚି ହୋଇ କରନ୍ତୁ। ସେ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଋଷି କହିଥିବା ସବୁ କଲା।
13.31.32
यथोपदिष्टं मेधावी दर्भार्घादि यथातथम् ।
हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना ॥ १३.३१.३२ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଉପଦେଶ ପାଇଥିବା ଭଳି ଦର୍ଭ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ସବୁ ଯଥାଯଥ କଲେ। ତପସ୍ୱୀ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଥିଲେ।
13.31.33
ऋषिणा पितृकार्येषु सदा धर्मपथे स्थितः ।
पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह ॥ १३.३१.३३ ॥
ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସଦା ଧର୍ମପଥରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଗଲା ଓ ସେ ଚାଲିଗଲେ।
13.31.34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यञ्शूद्रतापसः ।
वने पञ्चत्वमगमत्सुकृतेन च तेन वै।
अजायत महाराज वंशे स च महाद्युतिः ॥ १३.३१.३४ ॥
ତା'ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସେହି ଶୂଦ୍ର ତପସ୍ୱୀ ବନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ମହାରାଜ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ସେ ଏକ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
13.31.35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह ।
पुरोहितकुले विप्रः स जातोऽस्य वशानुगः ॥ १३.३१.३५ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ସେହିପରି ସେ ଋଷି ମଧ୍ୟ କାଳଧର୍ମ ପାଇଲେ। ସେ ପୁରୋହିତ କୁଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମି ଏହାର ବଶାନୁଗ ହେଲେ।
13.31.36
एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा ।
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ ॥ १३.३१.३६ ॥
ଏହିପରି ସେ ଦୁହେଁ, ଶୂଦ୍ର ଓ ମୁନି, ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ। କ୍ରମଶଃ ବଢ଼ି ଦୁହେଁ ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ହେଲେ।
13.31.37
अथर्ववेदे वेदे च बभूवर्षिः सुनिष्ठितः ।
कल्पप्रयोगे चोत्पन्ने ज्योतिषे च परं गतः।
साङ्ख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत ॥ १३.३१.३७ ॥
ଅଥର୍ବବେଦ ଓ ବେଦରେ ସେଇ ଋଷି ଭଲଭାବେ ନିପୁଣ ହେଲେ। କଳ୍ପପ୍ରୟୋଗ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପରମ ସ୍ଥିତି ପାଇଲେ। ସାଂଖ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହାନ ପ୍ରୀତି ଥିଲା; ଏହିପରି ସେ ବଢ଼ିଲେ।
13.31.38
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिवः ।
अभिषिक्तः प्रकृतिभी राजपुत्रः स पार्थिवः ॥ १३.३१.३८ ॥
ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶୌଚକର୍ମ କରି ସେ ରାଜା — ରାଜପୁତ୍ର ସେ ରାଜା — ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
13.31.39
अभिषिक्तेन स ऋषिरभिषिक्तः पुरोहितः ॥ १३.३१.३९ ॥
ଅଭିଷିକ୍ତ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଋଷି ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ପୁରୋହିତ ହେଲେ।
13.31.40
स तं पुरोधाय सुखमवसद्भरतर्षभः ।
राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्च परिपालयन् ॥ १३.३१.४० ॥
ତାଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖରେ ରହିଲେ; ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ।
13.31.41
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् ।
उत्स्मयन्प्राहसच्चापि दृष्ट्वा राजा पुरोहितम्।
एवं स बहुशो राजन्पुरोधसमुपाहसत् ॥ १३.३१.४१ ॥
ପୁଣ୍ୟାହବାଚନ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ବାରମ୍ବାର ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି ହସି କଥା କହିଲେ ଓ ହସିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହିପରି ସେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ବହୁଥର ଉପହାସ କଲେ।
13.31.42
लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम् ।
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्ट्वा तं मन्युमानभूत् ॥ १३.३१.४२ ॥
ପୁରୋହିତ ସେହି ନରାଧିପଙ୍କୁ ବହୁଥର ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ; ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କୁ ହସିବାର ଦେଖି ସେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ।
13.31.43
अथ शून्ये पुरोधास्तु सह राज्ञा समागतः ।
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्योरचयत् ॥ १३.३१.४३ ॥
ଏହା ପରେ ନିର୍ଜନରେ ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଭେଟି ଅନୁକୂଳ କଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
13.31.44
ततोऽब्रवीन्नरेन्द्रं स पुरोधा भरतर्षभ ।
वरमिच्छाम्यहं त्वेकं त्वया दत्तं महाद्युते ॥ १३.३१.४४ ॥
ତେବେ ସେହି ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, ତୁମେ ମୋତେ ଦେବାକୁ ଥିବା ଏକ ବର ମୁଁ ଚାହେଁ।"
13.31.45
वराणां ते शतं दद्यां किं बतैकं द्विजोत्तम ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव ॥ १३.३१.४५ ॥
ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶହେ ବର ଦେଇପାରିବି, ଗୋଟିଏ କଥା ତ ସାମାନ୍ୟ! ସ୍ନେହ ଓ ବହୁ ସମ୍ମାନ ଯୋଗୁଁ ତୁମକୁ ନ ଦେଇପାରିବା କିଛି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।"
13.31.46
एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टिसि पार्थिव ।
प्रतिजानीहि तावत्त्वं सत्यं यद्वद नानृतम् ॥ १३.३१.४६ ॥
"ହେ ରାଜା, ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୁଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବର ଚାହେଁ। ଆଗେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର, ସତ୍ୟ କୁହ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।"
13.31.47
बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर ।
यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन्न तु संवदे ॥ १३.३१.४७ ॥
ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଠିକ୍, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯଦି ଜାଣିବି ତେବେ କହିବି, ନ ଜାଣିଲେ ସହମତି ଦେବି ନାହିଁ।"
13.31.48
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् ।
शान्तिहोमेषु च सदा किं त्वं हससि वीक्ष्य मां ॥ १३.३१.४८ ॥
"ପୁଣ୍ୟାହବାଚନରେ, ଧର୍ମକର୍ମରେ ଓ ଶାନ୍ତିହୋମରେ ସଦା ବାରମ୍ବାର — ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?"
13.31.49
सव्रीडं वै भवति हि मनो मे हसता त्वया ।
कामया शापितो राजन्नान्यथावक्तुमर्हसि ॥ १३.३१.४९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ହସିବାରୁ ମୋ ମନ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଛି। ମୋତେ ଅଭିଶାପ ଦିଆଯାଇଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.31.50
भाव्यं हि कारणेनात्र न ते हास्यमकारणम् ।
कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथमस्व मे ॥ १३.३१.५० ॥
ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି କାରଣ ଅଛି; ତୁମ ହସ କାରଣ ବିନା ନୁହେଁ। ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୂହଳ; ସତ୍ୟରେ କିପରି କହ।
13.31.51
एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि ।
अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज ॥ १३.३१.५१ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ଏପରି କହିବାରୁ, ଯାହା ଅକଥନୀୟ ହେଉ ତଥାପି ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ।
13.31.52
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम ।
जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृणु ॥ १३.३१.५२ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବ ଦେହରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ଜାଣ। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୁଁ ମୋର ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଛି; ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।
13.31.53
शुद्रोऽहमभवं पूर्वं तपसे कृतनिश्चयः ।
ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाऽभूर्द्विजसत्तम ॥ १३.३१.५३ ॥
ପୂର୍ବରେ ମୁଁ ଶୂଦ୍ର ଥିଲି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିଲି। ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୱୀ ଋଷି ଥିଲ।
13.31.54
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन्ममानुग्रहबुद्धिना ।
पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेशः कृतोऽनघ ॥ १३.३१.५४ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସେତେବେଳେ ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ଅନଘ, ତୁମେ ପୂର୍ବରେ ପିତୃକର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲ।
13.31.55
वृस्यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम ।
एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथाः ॥ १३.३१.५५ ॥
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୃଷ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ, କୁଶ ଉପରେ, ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଏହି କର୍ମଦୋଷ ଯୋଗୁ ତୁମେ ପୁରୋହିତ ହୋଇ ଜନ୍ମିଛ।
13.31.56
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् ।
मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.३१.५६ ॥
ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ରାଜା — କାଳର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖ। ମୋ ଉପଦେଶର ଫଳ ତୁମେ ଏବେ ପାଇଛ।
13.31.57
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्प्रहसे त्वां द्विजोत्तम ।
न त्वां परिभवन्ब्रह्मनप्रहसामि गुरुर्भवान् ॥ १३.३१.५७ ॥
ଏଥିପାଇଁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ହସୁଛି; ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତୁମକୁ ଅପମାନ କରି ହସୁନାହିଁ — ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ।
13.31.58
विपर्ययेण मे मन्युस्तेन सन्तप्यते मनः ।
जातिं स्मराम्यहं तुभ्यमतस्त्वां प्रहसामि वै ॥ १३.३१.५८ ॥
ଏହି ଓଲଟପାଲଟ ଯୋଗୁ ମୋର କ୍ରୋଧ ଜାଗେ, ସେଥିପାଇଁ ମୋ ମନ ସନ୍ତପ୍ତ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଜନ୍ମ ମନେ ପକାଉଛି, ଏଥିପାଇଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ହସୁଛି।
13.31.59
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् ।
पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे ॥ १३.३१.५९ ॥
ଏହିପରି ତୁମର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ମୋ ଉପଦେଶରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ପୁରୋହିତତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କର।
13.31.60
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनिं प्राप्स्यसे द्विज ।
गृह्यतां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम ॥ १३.३१.६० ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏଠାରୁ ତୁମେ ନୀଚ ଅନ୍ୟ ଯୋନିକୁ ଯିବ ନାହିଁ। ହେ ବିପ୍ର, ଧନ ଗ୍ରହଣ କର; ହେ ସତ୍ତମ, ପବିତ୍ରାତ୍ମା ହୁଅ।
13.31.61
ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्यनेकशः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्च सर्वशः ॥ १३.३१.६१ ॥
ଏବେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଦାନ ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ, ଭୂମି ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ।
13.31.62
कृच्छ्राणि चीर्त्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमैः ।
तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च ॥ १३.३१.६२ ॥
ଏଥିପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଥିବା ପରି କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ଓ ନାନା ଦାନ ଦେଇ।
13.31.63
दत्त्वा गाश्चैव विप्रेभ्यः पूतात्माऽभवदात्मवान् ।
तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तपः ॥ १३.३१.६३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗାଈ ଦାନ କରି ସେ ପବିତ୍ରାତ୍ମା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହେଲେ; ପୁଣି ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ମହା ତପସ୍ୟା କଲେ।
13.31.64
ततः सिद्धिं परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम ।
सम्मतस्चाभवत्तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम् ॥ १३.३१.६४ ॥
ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଥିପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ସେହି ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କ ସମ୍ମାନର ପାତ୍ର ହେଲେ।
13.31.65
एवं प्राप्तो महत्कृच्छ्रमृषिः सन्नृपसत्तम ।
ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद्वर्णावरे जने ॥ १३.३१.६५ ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ମହା କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଋଷି ଥିଲେ; ଅତଏବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୀଚ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକକୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.31.66
वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नृप ।
उपदेशं हि कुर्वाणो द्विजः कृच्छ्रमवाप्नुयात् ॥ १३.३१.६६ ॥
ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଦା ଉପଦେଶ ଦେବାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ଦ୍ୱିଜ କଷ୍ଟ ପାଏ।
13.31.67
नेषितव्यं सदा वाचा द्विजेन नृपसत्तम ।
न च प्रवक्तव्यमिह किञ्चिद्वर्णावरे नरे ॥ १३.३१.६७ ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ବାଣୀରେ ସର୍ବଦା ତାହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଏଠାରେ ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
13.31.68
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु कथयन्राजन्ब्राह्मणो न प्रदुष्यति ॥ १३.३१.६८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ — ଏହି ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିଜାତି। ହେ ରାଜନ୍, ଏମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
13.31.69
तस्मात्सद्भिर्न वक्तव्यं कस्यचित्किंचिदग्रतः ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्यकृतात्मभिः ॥ १३.३१.६९ ॥
ତେଣୁ ସଜ୍ଜନମାନେ କାହା ଆଗରେ କିଛି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମର ଗତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅସଂଯମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଜାଣିବା କଷ୍ଟକର।
13.31.70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृताः ।
दुरुक्तस्य भयाद्राजन्नाभाषन्ते च किञ्चन ॥ १३.३१.७० ॥
ତେଣୁ ସମ୍ମାନିତ ମୁନିମାନେ ମୌନ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, କଟୁ ବାଣୀର ଭୟରେ ସେମାନେ କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ।
13.31.71
धार्मिका गुणसम्पन्नाः सत्यार्जवसमन्विताः ।
दुरुक्तवाचाभिहितैः प्राप्नुवन्तीह दुष्कृतम् ॥ १३.३१.७१ ॥
ଧାର୍ମିକ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସତ୍ୟ ଓ ସରଳତାଯୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କଟୁ ବାଣୀରେ କହାଯାଇଥିବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପାପ ପାଆନ୍ତି।
13.31.72
उपदेशो न कर्तव्यो ह्यज्ञात्वा यस्यकस्य चित् ।
उपदेशाद्धि तत्पापं ब्राह्मणः समवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७२ ॥
କିଏ ସେ ତାହା ନ ଜାଣି କାହାକୁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେହି ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପାଏ।
13.31.73
विमृश्य तस्मात्प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता ।
सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि ॥ १३.३१.७३ ॥
ଅତଏବ ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ପରେ ହିଁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପଦେଶ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷତି କରେ।
13.31.74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्चयविपर्ययम् ।
स चोपदेशः कर्तव्यो येन धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७४ ॥
ଏଠାରେ ପଚରାଗଲେ ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ବିପରୀତ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ସେହି ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।
13.31.75
एतत्ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया ।
महान्क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह ॥ १३.३१.७५ ॥
ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏଥିରେ ମହା କ୍ଳେଶ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏଠାରେ କେହି ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।