ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.31.1
मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः ।
जात्याऽधरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा ॥ १३.३१.१ ॥
ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
13.31.2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्यि यत्र मुह्यन्ति मानवाः ॥ १३.३१.२ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.31.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथाक्रमम् ।
मदुक्तं वचनं राजन्यथान्यायं यथागमम्।
ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा पुरा ॥ १३.३१.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ; ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਆਗਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
13.31.4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्य चित् ।
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते ॥ १३.३१.४ ॥
ਜਨਮ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.31.5
नाध्यापयेच्छूद्रमिह तथा नैव च याजयेत् ।
निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ ॥ १३.३१.५ ॥
ਇੱਥੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਯਗ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
13.31.6
दुरुक्तवचने राजन्यथापूर्वं युधिष्ठिर ।
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥ १३.३१.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਰੁਕਤ ਬਚਨ ਬਾਰੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਹਮਾਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ।
13.31.7
तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम् ।
नानागुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्।
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥ १३.३१.७ ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਮਿਰਗਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ।
13.31.8
व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ।
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः ॥ १३.३१.८ ॥
ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਹਾਭਾਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
13.31.9
नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ।
दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः ॥ १३.३१.९ ॥
ਨਿਯਮ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੀਖਿਅਤ, ਮਿਤਾਹਾਰੀ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ।
13.31.10
वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ ।
वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम् ॥ १३.३१.१० ॥
ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ; ਬਾਲਖਿਲਯਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਯਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ।
13.31.11
तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ।
आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥ १३.३१.११ ॥
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
13.31.12
तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ।
विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्यत भारत ॥ १३.३१.१२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਮਹਾਤੇਜ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੀਖਿਆ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
13.31.13
अथास्य बुद्धिरभावत्तापस्ये भरतर्षभ ।
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ सङ्गृह्य भारत ॥ १३.३१.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਪ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਜਾਗਿਆ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ।
13.31.14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ।
तस्मादभिगतं त्वं मां प्रव्राजयितुमर्हसि ॥ १३.३१.१४ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਸੰਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜੋ।
13.31.15
वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्याऽस्मि सत्तम ।
शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥ १३.३१.१५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹਾਂ। ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।
13.31.16
न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम् ।
आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव ॥ १३.३१.१६ ॥
ਇੱਥੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਠਹਿਰ; ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ।
13.31.17
शुश्रूषया पराँल्लोकानवाप्स्यसि न संशयः ॥ १३.३१.१७ ॥
ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.31.18
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप ।
कथमत्र मया कार्यं श्रुद्धा धर्मपरा च मे ॥ १३.३१.१८ ॥
ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਤਾਂ ਹੈ।
13.31.19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः ।
गत्वाऽऽश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः ॥ १३.३१.१९ ॥
"ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੀ ਬਣਾਈ।
13.31.20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च ।
निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवन्मुनिः ॥ १३.३१.२० ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਵੇਦੀ, ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਲਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।
13.31.21
अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च ।
बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत् ॥ १३.३१.२१ ॥
ਦੇਵਾਲਯਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਕਰਕੇ, ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ, ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
13.31.22
सङ्कल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः ।
नित्यं सन्निहिताभिस्तु ओषधीभिः फलैस्तथा ॥ १३.३१.२२ ॥
ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਫਲਾਹਾਰੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਦਾ ਨੇੜਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
13.31.23
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान् ।
एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै ॥ १३.३१.२३ ॥
ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਉਸਨੇ ਯਥਾਵਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।
13.31.24
अथास्य मुनिरागच्चत्सङ्गत्या वै तमाश्रमम् ।
सम्पूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्समतोषयत् ॥ १३.३१.२४ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਉਸਨੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
13.31.25
अनूकूलाः कथाः कृत्वा यथागतमपृच्छत ।
ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १३.३१.२५ ॥
ਅਨੁਕੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਇਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀ.
13.31.26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ ।
सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभः ॥ १३.३१.२६ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ।
13.31.27
अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ ।
पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु ॥ १३.३१.२७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ: 'ਮੈਂ ਪਿਤਰ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।'
13.31.28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ ।
शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत् ॥ १३.३१.२८ ॥
'ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ' ਇਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਤਦ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਪਾਦ ਜਲ ਲਿਆਇਆ।
13.31.29
अथ दर्भाश्च वन्यांश्च ओषधीर्भरतर्षभ ।
पवित्रमासनं चैव बृसीं चि समुपानयत् ॥ १३.३१.२९ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਦਰਭ, ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਸੀ (ਚਟਾਈ) ਵੀ ਲਿਆਇਆ।
13.31.30
अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं चरमशैर्षिकीम् ।
कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३० ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬ੍ਰਿਸੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਘੁਮਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
13.31.31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भवांश्चोदङ्मुखः शुचिः ।
स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३१ ॥
ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੂਰਬ-ਸਿਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਕਰੋ। ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ।
13.31.32
यथोपदिष्टं मेधावी दर्भार्घादि यथातथम् ।
हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना ॥ १३.३१.३२ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦਰਭ, ਅਰਘ ਆਦਿ ਸਭ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਹਵਿਆ-ਕਵਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਸੀ।
13.31.33
ऋषिणा पितृकार्येषु सदा धर्मपथे स्थितः ।
पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह ॥ १३.३१.३३ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਪਿਤਰ-ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਪਿਤਰ-ਕਾਰਜ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।
13.31.34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यञ्शूद्रतापसः ।
वने पञ्चत्वमगमत्सुकृतेन च तेन वै।
अजायत महाराज वंशे स च महाद्युतिः ॥ १३.३१.३४ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਤਪਸਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੀ।
13.31.35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह ।
पुरोहितकुले विप्रः स जातोऽस्य वशानुगः ॥ १३.३१.३५ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਕਾਲਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।
13.31.36
एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा ।
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ ॥ १३.३१.३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਜਨਮੇ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ।
13.31.37
अथर्ववेदे वेदे च बभूवर्षिः सुनिष्ठितः ।
कल्पप्रयोगे चोत्पन्ने ज्योतिषे च परं गतः।
साङ्ख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत ॥ १३.३१.३७ ॥
ਅਥਰਵਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਲਪ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਾਂਖਯ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
13.31.38
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिवः ।
अभिषिक्तः प्रकृतिभी राजपुत्रः स पार्थिवः ॥ १३.३१.३८ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ — ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉਹ ਰਾਜਾ — ਪ੍ਰਜਾ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।
13.31.39
अभिषिक्तेन स ऋषिरभिषिक्तः पुरोहितः ॥ १३.३१.३९ ॥
ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਿਆ।
13.31.40
स तं पुरोधाय सुखमवसद्भरतर्षभः ।
राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्च परिपालयन् ॥ १३.३१.४० ॥
ਉਸਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾ ਕੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਿਹਾ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
13.31.41
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् ।
उत्स्मयन्प्राहसच्चापि दृष्ट्वा राजा पुरोहितम्।
एवं स बहुशो राजन्पुरोधसमुपाहसत् ॥ १३.३१.४१ ॥
ਪੁੰਨਿਆਹ-ਵਾਚਨ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸਿਆ ਵੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ।
13.31.42
लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम् ।
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्ट्वा तं मन्युमानभूत् ॥ १३.३१.४२ ॥
ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਲਗਾਤਾਰ ਉਸਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
13.31.43
अथ शून्ये पुरोधास्तु सह राज्ञा समागतः ।
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्योरचयत् ॥ १३.३१.४३ ॥
ਫਿਰ ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
13.31.44
ततोऽब्रवीन्नरेन्द्रं स पुरोधा भरतर्षभ ।
वरमिच्छाम्यहं त्वेकं त्वया दत्तं महाद्युते ॥ १३.३१.४४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।"
13.31.45
वराणां ते शतं दद्यां किं बतैकं द्विजोत्तम ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव ॥ १३.३१.४५ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌ ਵਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣ ਯੋਗ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।"
13.31.46
एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टिसि पार्थिव ।
प्रतिजानीहि तावत्त्वं सत्यं यद्वद नानृतम् ॥ १३.३१.४६ ॥
"ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰੋ, ਸੱਚ ਬੋਲੋ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ।"
13.31.47
बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर ।
यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन्न तु संवदे ॥ १३.३१.४७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ! ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ ਭਰਾਂਗਾ।"
13.31.48
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् ।
शान्तिहोमेषु च सदा किं त्वं हससि वीक्ष्य मां ॥ १३.३१.४८ ॥
"ਪੁੰਨਯਾਹਵਾਚਨ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ — ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਹੱਸਦਾ ਹੈਂ?"
13.31.49
सव्रीडं वै भवति हि मनो मे हसता त्वया ।
कामया शापितो राजन्नान्यथावक्तुमर्हसि ॥ १३.३१.४९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਲਟਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.31.50
भाव्यं हि कारणेनात्र न ते हास्यमकारणम् ।
कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथमस्व मे ॥ १३.३१.५० ॥
ਇੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇਰਾ ਹੱਸਣਾ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ; ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਕਿਵੇਂ।
13.31.51
एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि ।
अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज ॥ १३.३१.५१ ॥
ਹੇ ਵਿਪਰ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਜੋ ਨਾ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
13.31.52
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम ।
जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृणु ॥ १३.३१.५२ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਪਹਿਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
13.31.53
शुद्रोऽहमभवं पूर्वं तपसे कृतनिश्चयः ।
ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाऽभूर्द्विजसत्तम ॥ १३.३१.५३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਤਪ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤਮ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ।
13.31.54
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन्ममानुग्रहबुद्धिना ।
पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेशः कृतोऽनघ ॥ १३.३१.५४ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
13.31.55
वृस्यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम ।
एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथाः ॥ १३.३१.५५ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਦਰਭ ਉੱਤੇ, ਹਵਯ ਅਤੇ ਕਵਯ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਕਰਮਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ।
13.31.56
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् ।
मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.३१.५६ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ — ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਹ ਪਲਟਾ ਵੇਖ। ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਤੂੰ ਹੁਣ ਪਾਇਆ ਹੈ।
13.31.57
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्प्रहसे त्वां द्विजोत्तम ।
न त्वां परिभवन्ब्रह्मनप्रहसामि गुरुर्भवान् ॥ १३.३१.५७ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਹੱਸਦਾ — ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈਂ।
13.31.58
विपर्ययेण मे मन्युस्तेन सन्तप्यते मनः ।
जातिं स्मराम्यहं तुभ्यमतस्त्वां प्रहसामि वै ॥ १३.३१.५८ ॥
ਇਸ ਪਲਟੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹਾਂ।
13.31.59
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् ।
पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे ॥ १३.३१.५९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਉਗਰ ਤਪੱਸਿਆ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਪੁਰੋਹਿਤਪਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ।
13.31.60
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनिं प्राप्स्यसे द्विज ।
गृह्यतां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम ॥ १३.३१.६० ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇੱਥੋਂ ਤੂੰ ਨੀਵੀਂ ਹੋਰ ਜੂਨੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੀਂ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਧਨ ਲੈ; ਹੇ ਸੱਤਮ, ਪਵਿੱਤਰਾਤਮਾ ਬਣ।
13.31.61
ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्यनेकशः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्च सर्वशः ॥ १३.३१.६१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ।
13.31.62
कृच्छ्राणि चीर्त्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमैः ।
तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च ॥ १३.३१.६२ ॥
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿੱਛ੍ਰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ।
13.31.63
दत्त्वा गाश्चैव विप्रेभ्यः पूतात्माऽभवदात्मवान् ।
तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तपः ॥ १३.३१.६३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ।
13.31.64
ततः सिद्धिं परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम ।
सम्मतस्चाभवत्तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम् ॥ १३.३१.६४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਬਣ ਗਿਆ।
13.31.65
एवं प्राप्तो महत्कृच्छ्रमृषिः सन्नृपसत्तम ।
ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद्वर्णावरे जने ॥ १३.३१.६५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਕਸ਼ਟ ਝੱਲ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨੀਵੇਂ ਵਰਣ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.31.66
वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नृप ।
उपदेशं हि कुर्वाणो द्विजः कृच्छ्रमवाप्नुयात् ॥ १३.३१.६६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵਿਜ ਕਸ਼ਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.31.67
नेषितव्यं सदा वाचा द्विजेन नृपसत्तम ।
न च प्रवक्तव्यमिह किञ्चिद्वर्णावरे नरे ॥ १३.३१.६७ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨੀਵੇਂ ਵਰਣ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
13.31.68
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु कथयन्राजन्ब्राह्मणो न प्रदुष्यति ॥ १३.३१.६८ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.31.69
तस्मात्सद्भिर्न वक्तव्यं कस्यचित्किंचिदग्रतः ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्यकृतात्मभिः ॥ १३.३१.६९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਅਸੰਯਮੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨੀ ਔਖੀ ਹੈ।
13.31.70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृताः ।
दुरुक्तस्य भयाद्राजन्नाभाषन्ते च किञ्चन ॥ १३.३१.७० ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਤ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਦੀਕਸ਼ਾ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌੜੇ ਬੋਲ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ।
13.31.71
धार्मिका गुणसम्पन्नाः सत्यार्जवसमन्विताः ।
दुरुक्तवाचाभिहितैः प्राप्नुवन्तीह दुष्कृतम् ॥ १३.३१.७१ ॥
ਧਾਰਮਿਕ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕ ਵੀ ਕੌੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਪਾਪ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.31.72
उपदेशो न कर्तव्यो ह्यज्ञात्वा यस्यकस्य चित् ।
उपदेशाद्धि तत्पापं ब्राह्मणः समवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७२ ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
13.31.73
विमृश्य तस्मात्प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता ।
सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि ॥ १३.३१.७३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.31.74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्चयविपर्ययम् ।
स चोपदेशः कर्तव्यो येन धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७४ ॥
ਇੱਥੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਉਲਟ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.31.75
एतत्ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया ।
महान्क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह ॥ १३.३१.७५ ॥
ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦੇਵੇ।