મહાભારત · અધ્યાય 13.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.31.1
मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः ।
जात्याऽधरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा ॥ १३.३१.१ ॥
જે મિત્રભાવ અને સ્નેહથી ઉપદેશ આપે છે, હે રાજર્ષિ, જન્મથી નીચ વ્યક્તિને ઉપદેશ આપનારને દોષ લાગે છે કે નહીં?
13.31.2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्यि यत्र मुह्यन्ति मानवाः ॥ १३.३१.२ ॥
હે પિતામહ, આ તત્ત્વથી સમજાવવાની મારી ઇચ્છા છે; ધર્મની ગતિ સૂક્ષ્મ છે, જ્યાં મનુષ્યો મૂંઝાય છે.
13.31.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथाक्रमम् ।
मदुक्तं वचनं राजन्यथान्यायं यथागमम्।
ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा पुरा ॥ १३.३१.३ ॥
હે રાજન, અહીં હું તને ક્રમપૂર્વક કહું છું, સાંભળ; મારું આ વચન ન્યાય અને આગમ પ્રમાણે છે, જેમ પૂર્વે ઋષિઓ બોલતા ત્યારે સાંભળ્યું હતું.
13.31.4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्य चित् ।
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते ॥ १३.३१.४ ॥
જન્મથી હીન કોઈને પણ ઉપદેશ ન આપવો; ઉપદેશમાં ઉપાધ્યાયને મોટો દોષ કહેવાયો છે.
13.31.5
नाध्यापयेच्छूद्रमिह तथा नैव च याजयेत् ।
निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ ॥ १३.३१.५ ॥
અહીં શૂદ્રને અધ્યયન ન કરાવવું, તેમ યજ્ઞ પણ ન કરાવવો. હે રાજન, ભરતશ્રેષ્ઠ, આ દૃષ્ટાંત મારી પાસેથી સાંભળ.
13.31.6
दुरुक्तवचने राजन्यथापूर्वं युधिष्ठिर ।
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥ १३.३१.६ ॥
હે રાજન યુધિષ્ઠિર, પૂર્વની જેમ દુરુક્ત વચન વિશે, હિમાલયની બાજુમાં શુભ બ્રહ્માશ્રમમાં જે બન્યું હતું.
13.31.7
तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम् ।
नानागुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्।
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥ १३.३१.७ ॥
ત્યાં પવિત્ર આશ્રમસ્થાન હતું; વિવિધ વૃક્ષસમૂહોથી ભરેલું, અનેક ઝાડી અને વેલાઓથી ઢંકાયેલું, મૃગો અને પક્ષીઓથી સેવિત, સિદ્ધો અને ચારણોના ઘોષથી ગૂંજતું, ખીલેલા વનથી રમણીય.
13.31.8
व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ।
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः ॥ १३.३१.८ ॥
વ્રતધારી અનેક લોકોથી ભરેલું, તપસ્વીઓથી શોભતું, સૂર્ય અને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી મહાભાગ્યવાન બ્રાહ્મણોથી યુક્ત.
13.31.9
नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ।
दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः ॥ १३.३१.९ ॥
નિયમ અને વ્રતથી સંપન્ન તપસ્વીઓથી ભરેલું હતું; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દીક્ષિત, મિતાહારી અને આત્મસંયમી.
13.31.10
वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ ।
वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम् ॥ १३.३१.१० ॥
વેદાધ્યયનના ઘોષથી ગૂંજતું, હે ભરતર્ષભ; વાલખિલ્યો અને અનેક યતિઓથી સેવિત.
13.31.11
तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ।
आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥ १३.३१.११ ॥
ત્યાં કોઈ એક શૂદ્ર ઉત્સાહપૂર્વક અને દયાભાવથી આશ્રમસ્થાને આવ્યો; તપસ્વીઓએ તેનું સન્માન કર્યું.
13.31.12
तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ।
विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्यत भारत ॥ १३.३१.१२ ॥
દેવો સમાન, મહાતેજસ્વી અને વિવિધ દીક્ષા ધારણ કરનારા તે મુનિગણોને જોઈને તે અત્યંત હર્ષિત થયો, હે ભારત.
13.31.13
अथास्य बुद्धिरभावत्तापस्ये भरतर्षभ ।
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ सङ्गृह्य भारत ॥ १३.३१.१३ ॥
ત્યારે તેના મનમાં તપનો સંકલ્પ જાગ્યો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પછી તેણે કુલપતિના ચરણ પકડીને કહ્યું.
13.31.14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ।
तस्मादभिगतं त्वं मां प्रव्राजयितुमर्हसि ॥ १३.३१.१४ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આપની કૃપાથી હું ધર્મનું આચરણ કરવા ઇચ્છું છું. તેથી આપના શરણે આવેલા મને આપે સંન્યાસમાં પ્રવૃત્ત કરવો જોઈએ.
13.31.15
वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्याऽस्मि सत्तम ।
शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥ १३.३१.१५ ॥
હે ભગવન્, સત્પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, હું જન્મથી વર્ણોમાં સૌથી નીચો શૂદ્ર છું. સેવા કરવા ઇચ્છું છું. શરણે આવેલા મારા પર કૃપા કરો.
13.31.16
न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम् ।
आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव ॥ १३.३१.१६ ॥
અહીં શૂદ્ર માટે સંન્યાસીનું ચિહ્ન ધારણ કરીને રહેવું શક્ય નથી. જો તારી બુદ્ધિ એવી છે તો રહે; સેવામાં નિરત થા.
13.31.17
शुश्रूषया पराँल्लोकानवाप्स्यसि न संशयः ॥ १३.३१.१७ ॥
સેવા દ્વારા તું ઉત્તમ લોકો પામીશ, એમાં શંકા નથી.
13.31.18
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप ।
कथमत्र मया कार्यं श्रुद्धा धर्मपरा च मे ॥ १३.३१.१८ ॥
મુનિએ આમ કહ્યું ત્યારે, હે રાજા, તે શૂદ્ર વિચારવા લાગ્યો: અહીં મારે શું કરવું? મારી શ્રદ્ધા અને ધર્મપરાયણતા તો છે.
13.31.19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः ।
गत्वाऽऽश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः ॥ १३.३१.१९ ॥
"એમ જ થાઓ; મને જે પ્રિય છે તે જ હું કરીશ." એમ વિચારીને તેણે આશ્રમથી દૂર એક ઝૂંપડી બાંધી.
13.31.20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च ।
निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवन्मुनिः ॥ १३.३१.२० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં વેદી, ભૂમિ અને દેવાલયો સ્થાપીને મુનિ નિયમોમાં સ્થિર થયા.
13.31.21
अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च ।
बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत् ॥ १३.३१.२१ ॥
દેવાલયોમાં અભિષેક અને નિયમો કરીને, બલિ આપીને, હોમ કરીને તેણે દેવતાઓની પણ પૂજા કરી.
13.31.22
सङ्कल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः ।
नित्यं सन्निहिताभिस्तु ओषधीभिः फलैस्तथा ॥ १३.३१.२२ ॥
સંકલ્પ અને નિયમોથી યુક્ત, ફળાહારી, ઇન્દ્રિયોને જીતનાર તે સદા નજીકની ઔષધિઓ અને ફળો વડે જીવતો હતો.
13.31.23
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान् ।
एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै ॥ १३.३१.२३ ॥
આવેલા અતિથિઓનો તેણે યથાયોગ્ય સત્કાર કર્યો; આ રીતે તેનો ઘણો લાંબો સમય વીતી ગયો.
13.31.24
अथास्य मुनिरागच्चत्सङ्गत्या वै तमाश्रमम् ।
सम्पूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्समतोषयत् ॥ १३.३१.२४ ॥
ત્યારે એક મુનિ સંયોગવશ તેના તે આશ્રમે આવ્યા; તેણે સ્વાગત કરીને તે ઋષિની વિધિપૂર્વક પૂજા કરી અને તેમને સંતુષ્ટ કર્યા.
13.31.25
अनूकूलाः कथाः कृत्वा यथागतमपृच्छत ।
ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १३.३१.२५ ॥
અનુકૂળ વાતો કરીને, જેમ તે આવ્યો હતો તેમ તેણે પૂછ્યું. પરમ તેજસ્વી, ધર્માત્મા અને દૃઢવ્રતી ઋષિ.
13.31.26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ ।
सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभः ॥ १३.३१.२६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ રીતે તે શૂદ્ર સાથે ઘણી વાર વાત કરીને, તે નરશ્રેષ્ઠ ઋષિ તે શૂદ્રને જોવા તેના આશ્રમે ગયા.
13.31.27
अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ ।
पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु ॥ १३.३१.२७ ॥
ત્યારે તે શૂદ્રે તે તપસ્વીને કહ્યું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ: 'હું પિતૃકાર્ય કરીશ; તેમાં મારા પર કૃપા કરો.'
13.31.28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ ।
शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत् ॥ १३.३१.२८ ॥
'બહુ સારું' એમ કહીને તે બ્રાહ્મણે તેને કહ્યું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ. પછી તે શૂદ્ર શુચિ થઈને તે ઋષિ માટે પાદ્યજળ લાવ્યો.
13.31.29
अथ दर्भाश्च वन्यांश्च ओषधीर्भरतर्षभ ।
पवित्रमासनं चैव बृसीं चि समुपानयत् ॥ १३.३१.२९ ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે દર્ભ, વનની ઔષધિઓ, પવિત્ર આસન અને બૃસી (ચટાઈ) પણ લાવ્યો.
13.31.30
अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं चरमशैर्षिकीम् ।
कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३० ॥
પછી તે ઋષિએ બૃસીને દક્ષિણ દિશામાં ફેરવીને જોઈ; તે અયોગ્ય રીતે બનાવેલી છે એમ જોઈને, તે શૂદ્રને કહ્યું.
13.31.31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भवांश्चोदङ्मुखः शुचिः ।
स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३१ ॥
તમે આ પૂર્વશીર્ષ કરીને, ઉત્તરાભિમુખ થઈને, શુચિ થઈને કરો. તે શૂદ્રે પણ ઋષિએ કહ્યું તે બધું કર્યું.
13.31.32
यथोपदिष्टं मेधावी दर्भार्घादि यथातथम् ।
हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना ॥ १३.३१.३२ ॥
મેધાવીએ જેવો ઉપદેશ મળ્યો હતો તેવું જ દર્ભ, અર્ઘ્ય વગેરે બધું યથાતથ કર્યું. તપસ્વીએ હવ્ય-કવ્ય વિધિ સંપૂર્ણ કહ્યો હતો.
13.31.33
ऋषिणा पितृकार्येषु सदा धर्मपथे स्थितः ।
पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह ॥ १३.३१.३३ ॥
ઋષિ દ્વારા પિતૃકાર્યોમાં તે સદા ધર્મમાર્ગે સ્થિર રહ્યો. પિતૃકાર્ય પૂરું થતાં તેને વિદાય આપવામાં આવી અને તે ચાલ્યો ગયો.
13.31.34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यञ्शूद्रतापसः ।
वने पञ्चत्वमगमत्सुकृतेन च तेन वै।
अजायत महाराज वंशे स च महाद्युतिः ॥ १३.३१.३४ ॥
પછી લાંબા કાળ સુધી તપ કરતો તે શૂદ્ર તપસ્વી વનમાં મૃત્યુ પામ્યો. મહારાજ, તે સુકૃતથી તે એક વંશમાં જન્મ્યો; તે મહાતેજસ્વી હતો.
13.31.35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह ।
पुरोहितकुले विप्रः स जातोऽस्य वशानुगः ॥ १३.३१.३५ ॥
હે તાત, એ જ રીતે તે ઋષિ પણ કાળધર્મ પામ્યા. તે પુરોહિત કુળમાં બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ્યા અને આના વશવર્તી અનુયાયી થયા.
13.31.36
एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा ।
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ ॥ १३.३१.३६ ॥
આ રીતે તે બંને, શૂદ્ર અને મુનિ, ત્યાં જન્મ્યા. ક્રમશઃ મોટા થઈ બંને વિદ્યાઓમાં કુશળ બન્યા.
13.31.37
अथर्ववेदे वेदे च बभूवर्षिः सुनिष्ठितः ।
कल्पप्रयोगे चोत्पन्ने ज्योतिषे च परं गतः।
साङ्ख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत ॥ १३.३१.३७ ॥
અથર્વવેદ અને વેદમાં તે ઋષિ સારી રીતે નિષ્ણાત થયા. કલ્પપ્રયોગ અને જ્યોતિષમાં પણ તે પરમ સ્થિતિએ પહોંચ્યા. સાંખ્યમાં પણ તેમને મહાન પ્રીતિ હતી; આ રીતે તે વધ્યા.
13.31.38
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिवः ।
अभिषिक्तः प्रकृतिभी राजपुत्रः स पार्थिवः ॥ १३.३१.३८ ॥
પિતાના અવસાન પછી પણ શુદ્ધિકર્મ કરીને તે રાજા — રાજપુત્ર તે રાજા — પ્રજાઓ દ્વારા અભિષિક્ત થયા.
13.31.39
अभिषिक्तेन स ऋषिरभिषिक्तः पुरोहितः ॥ १३.३१.३९ ॥
અભિષિક્ત થયેલા એ રાજા દ્વારા તે ઋષિ અભિષિક્ત થઈને પુરોહિત બન્યા.
13.31.40
स तं पुरोधाय सुखमवसद्भरतर्षभः ।
राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्च परिपालयन् ॥ १३.३१.४० ॥
તેમને પુરોહિત બનાવીને ભરતશ્રેષ્ઠ સુખે રહ્યા; ધર્મથી રાજ્ય શાસન કરીને પ્રજાનું પાલન કરતા રહ્યા.
13.31.41
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् ।
उत्स्मयन्प्राहसच्चापि दृष्ट्वा राजा पुरोहितम्।
एवं स बहुशो राजन्पुरोधसमुपाहसत् ॥ १३.३१.४१ ॥
પુણ્યાહવાચન અને ધર્મકાર્યોમાં સદા વારંવાર રાજા પુરોહિતને જોઈને હસતા બોલ્યા અને હસ્યા પણ. હે રાજન્, આ રીતે તેમણે પુરોહિતની ઘણી વાર મશ્કરી કરી.
13.31.42
लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम् ।
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्ट्वा तं मन्युमानभूत् ॥ १३.३१.४२ ॥
પુરોહિતે તે નરાધિપને ઘણી વાર ધ્યાનથી જોયો; સતત તેને હસતો જોઈને તે ક્રોધિત થયા.
13.31.43
अथ शून्ये पुरोधास्तु सह राज्ञा समागतः ।
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्योरचयत् ॥ १३.३१.४३ ॥
પછી એકાંતમાં પુરોહિત રાજાને મળ્યા અને અનુકૂળ વાતોથી રાજાને પ્રસન્ન કરવા લાગ્યા.
13.31.44
ततोऽब्रवीन्नरेन्द्रं स पुरोधा भरतर्षभ ।
वरमिच्छाम्यहं त्वेकं त्वया दत्तं महाद्युते ॥ १३.३१.४४ ॥
પછી તે પુરોહિતે રાજાને કહ્યું, "હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે મહાતેજસ્વી, તમે આપેલો એક વર હું ઇચ્છું છું."
13.31.45
वराणां ते शतं दद्यां किं बतैकं द्विजोत्तम ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव ॥ १३.३१.४५ ॥
રાજાએ કહ્યું, "હે દ્વિજોત્તમ, હું તમને સો વરદાન આપી શકું, એક વિશે શું કહેવું! સ્નેહ અને બહુમાનને કારણે તમને ન અપાય એવું મારી પાસે કંઈ નથી."
13.31.46
एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टिसि पार्थिव ।
प्रतिजानीहि तावत्त्वं सत्यं यद्वद नानृतम् ॥ १३.३१.४६ ॥
"હે રાજન્, જો તમે પ્રસન્ન હો તો હું એક જ વર ઇચ્છું છું. પહેલાં પ્રતિજ્ઞા કરો, સત્ય બોલો, અસત્ય નહીં."
13.31.47
बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर ।
यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन्न तु संवदे ॥ १३.३१.४७ ॥
રાજાએ તેને કહ્યું, "ઠીક છે, હે યુધિષ્ઠિર! જો હું જાણતો હોઈશ તો કહીશ, નહીં જાણું તો સંમતિ નહીં આપું."
13.31.48
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् ।
शान्तिहोमेषु च सदा किं त्वं हससि वीक्ष्य मां ॥ १३.३१.४८ ॥
"પુણ્યાહવાચનમાં, ધર્મકૃત્યોમાં અને શાંતિહોમમાં સદા વારંવાર — મને જોઈને તમે કેમ હસો છો?"
13.31.49
सव्रीडं वै भवति हि मनो मे हसता त्वया ।
कामया शापितो राजन्नान्यथावक्तुमर्हसि ॥ १३.३१.४९ ॥
હે રાજન, તું હસ્યો તેથી મારું મન લજ્જિત થયું છે. મને શાપ અપાયો છે, તેથી તારે બીજી રીતે બોલવું ન જોઈએ.
13.31.50
भाव्यं हि कारणेनात्र न ते हास्यमकारणम् ।
कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथमस्व मे ॥ १३.३१.५० ॥
અહીં અવશ્ય કોઈ કારણ હશે; તારું હાસ્ય કારણ વિના નથી. મને ઘણી જિજ્ઞાસા છે; સાચે જ કેવી રીતે તે કહે.
13.31.51
एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि ।
अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज ॥ १३.३१.५१ ॥
હે વિપ્ર, તું આમ કહ્યા પછી, જે અકથનીય હોય તોપણ અવશ્ય કહેવું જોઈએ. હે દ્વિજ, એકાગ્ર મનથી સાંભળ.
13.31.52
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम ।
जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृणु ॥ १३.३१.५२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, પૂર્વ દેહમાં જે બન્યું તે જાણ. હે બ્રહ્મન્, હું મારો જન્મ યાદ કરું છું; ધ્યાનથી સાંભળ.
13.31.53
शुद्रोऽहमभवं पूर्वं तपसे कृतनिश्चयः ।
ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाऽभूर्द्विजसत्तम ॥ १३.३१.५३ ॥
પહેલાં હું શૂદ્ર હતો, તપસ્યાનો દૃઢ નિશ્ચય કરેલો. હે દ્વિજસત્તમ, ત્યારે તું ઉગ્ર તપ કરનાર ઋષિ હતો.
13.31.54
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन्ममानुग्रहबुद्धिना ।
पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेशः कृतोऽनघ ॥ १३.३१.५४ ॥
હે બ્રહ્મન્, ત્યારે મારા પ્રત્યે અનુગ્રહબુદ્ધિથી પ્રસન્ન થઈને, હે અનઘ, પિતૃકાર્ય વિશે તેં પહેલાં મને ઉપદેશ આપ્યો હતો.
13.31.55
वृस्यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम ।
एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथाः ॥ १३.३१.५५ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, વૃષ્ય યજ્ઞમાં, દર્ભ પર, હવ્ય અને કવ્યમાં થયેલા આ કર્મદોષથી તું પુરોહિત થઈને જન્મ્યો.
13.31.56
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् ।
मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.३१.५६ ॥
હે વિપ્રેન્દ્ર, હું રાજા છું — કાળનો આ ફેરફાર જો. મારા ઉપદેશનું આ ફળ તેં હવે મેળવ્યું છે.
13.31.57
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्प्रहसे त्वां द्विजोत्तम ।
न त्वां परिभवन्ब्रह्मनप्रहसामि गुरुर्भवान् ॥ १३.३१.५७ ॥
આ કારણે, હે બ્રહ્મન્, હે દ્વિજોત્તમ, હું તને જોઈને હસું છું; હે બ્રહ્મન્, તારું અપમાન કરીને હસતો નથી — તમે મારા ગુરુ છો.
13.31.58
विपर्ययेण मे मन्युस्तेन सन्तप्यते मनः ।
जातिं स्मराम्यहं तुभ्यमतस्त्वां प्रहसामि वै ॥ १३.३१.५८ ॥
આ ફેરફારથી મને ક્રોધ થાય છે, તેથી મારું મન દુઃખી છે. હું તને મારો જન્મ યાદ કરાવું છું, તેથી તારી સામે હસું છું.
13.31.59
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् ।
पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे ॥ १३.३१.५९ ॥
એ રીતે તારી ઉગ્ર તપસ્યા મારા ઉપદેશથી નષ્ટ થઈ. પુરોહિતપણું છોડીને પુનર્જન્મ માટે પ્રયત્ન કર.
13.31.60
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनिं प्राप्स्यसे द्विज ।
गृह्यतां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम ॥ १३.३१.६० ॥
હે દ્વિજ, અહીંથી તું નીચી બીજી યોનિમાં ન જા. હે વિપ્ર, ધન સ્વીકાર; હે સત્તમ, પવિત્રાત્મા થા.
13.31.61
ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्यनेकशः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्च सर्वशः ॥ १३.३१.६१ ॥
પછી રાજાએ વિદાય આપેલા તે બ્રાહ્મણે અનેક પ્રકારનાં દાન આપ્યાં; બ્રાહ્મણોને ધન, ભૂમિ અને બધાં ગામ આપ્યાં.
13.31.62
कृच्छ्राणि चीर्त्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमैः ।
तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च ॥ १३.३१.६२ ॥
પછી શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ કહ્યા પ્રમાણે કૃચ્છ્ર વ્રતો કરીને, તીર્થોમાં જઈને અને અનેક પ્રકારનાં દાન આપીને.
13.31.63
दत्त्वा गाश्चैव विप्रेभ्यः पूतात्माऽभवदात्मवान् ।
तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तपः ॥ १३.३१.६३ ॥
બ્રાહ્મણોને ગાયો આપીને તે પવિત્રાત્મા અને આત્મસંયમી બન્યો; પછી તે જ આશ્રમમાં જઈને મહા તપ કર્યું.
13.31.64
ततः सिद्धिं परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम ।
सम्मतस्चाभवत्तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम् ॥ १३.३१.६४ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, પછી તે બ્રાહ્મણે પરમ સિદ્ધિ મેળવી અને તે આશ્રમમાં રહેનારાઓનો સન્માનીય બન્યો.
13.31.65
एवं प्राप्तो महत्कृच्छ्रमृषिः सन्नृपसत्तम ।
ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद्वर्णावरे जने ॥ १३.३१.६५ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આ રીતે મહા કષ્ટ ભોગવીને પણ તે ઋષિ હતા; તેથી બ્રાહ્મણે નીચા વર્ણના માણસને આ કહેવું નહીં.
13.31.66
वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नृप ।
उपदेशं हि कुर्वाणो द्विजः कृच्छ्रमवाप्नुयात् ॥ १३.३१.६६ ॥
હે રાજા, બ્રાહ્મણે સદા ઉપદેશ આપવાનું ટાળવું; કારણ કે ઉપદેશ આપનાર દ્વિજ કષ્ટ પામે છે.
13.31.67
नेषितव्यं सदा वाचा द्विजेन नृपसत्तम ।
न च प्रवक्तव्यमिह किञ्चिद्वर्णावरे नरे ॥ १३.३१.६७ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, દ્વિજે વાણીથી હંમેશાં તે કહેવું ન જોઈએ; અને અહીં નીચલા વર્ણના માણસો વિશે કંઈ પણ કહેવું ન જોઈએ.
13.31.68
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु कथयन्राजन्ब्राह्मणो न प्रदुष्यति ॥ १३.३१.६८ ॥
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય — આ ત્રણ વર્ણો દ્વિજાતિ છે. હે રાજન્, તેમના વિશે કહેતાં બ્રાહ્મણ દૂષિત થતો નથી.
13.31.69
तस्मात्सद्भिर्न वक्तव्यं कस्यचित्किंचिदग्रतः ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्यकृतात्मभिः ॥ १३.३१.६९ ॥
તેથી સજ્જનોએ કોઈની આગળ કંઈ કહેવું નહીં; કારણ કે ધર્મની ગતિ સૂક્ષ્મ છે, અસંયમી લોકો માટે તે જાણવી કઠિન છે.
13.31.70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृताः ।
दुरुक्तस्य भयाद्राजन्नाभाषन्ते च किञ्चन ॥ १३.३१.७० ॥
તેથી આદરણીય મુનિઓ મૌનથી દીક્ષા ધારણ કરે છે. હે રાજન્, કટુ વચનના ભયથી તેઓ કંઈ બોલતા નથી.
13.31.71
धार्मिका गुणसम्पन्नाः सत्यार्जवसमन्विताः ।
दुरुक्तवाचाभिहितैः प्राप्नुवन्तीह दुष्कृतम् ॥ १३.३१.७१ ॥
ધાર્મિક, ગુણસંપન્ન, સત્ય અને સરળતાથી યુક્ત લોકો પણ કટુ વચનોથી કહેલા શબ્દો વડે અહીં પાપ પામે છે.
13.31.72
उपदेशो न कर्तव्यो ह्यज्ञात्वा यस्यकस्य चित् ।
उपदेशाद्धि तत्पापं ब्राह्मणः समवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७२ ॥
કોણ છે તે જાણ્યા વિના કોઈને પણ ઉપદેશ આપવો નહીં; કારણ કે ઉપદેશથી બ્રાહ્મણ તે પાપ સંપૂર્ણપણે પામે છે.
13.31.73
विमृश्य तस्मात्प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता ।
सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि ॥ १३.३१.७३ ॥
તેથી ધર્મની ઇચ્છા રાખનાર પ્રાજ્ઞે સારી રીતે વિચારીને જ ઉપદેશ આપવો; સત્ય અને અસત્ય ભેળવીને આપેલો ઉપદેશ ચોક્કસ હાનિ કરે છે.
13.31.74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्चयविपर्ययम् ।
स चोपदेशः कर्तव्यो येन धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७४ ॥
અહીં પૂછવામાં આવે ત્યારે નક્કી કરેલા નિર્ણયથી વિરુદ્ધ વાત પણ કહેવી; જેનાથી ધર્મ પ્રાપ્ત થાય તે જ ઉપદેશ આપવો.
13.31.75
एतत्ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया ।
महान्क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह ॥ १३.३१.७५ ॥
ઉપદેશ માટે આ બધું મેં તમને કહ્યું છે; આમાં મોટો ક્લેશ થાય છે, તેથી અહીં કોઈએ ઉપદેશ ન આપવો.