มหาภารตะ · อัธยายะ 13.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.31.1
मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः ।
जात्याऽधरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा ॥ १३.३१.१ ॥
ผู้ใดให้คำสอนด้วยไมตรีและความหวังดีต่อเพื่อน ข้าแต่พระราชฤๅษี ผู้นั้นจะมีความผิดหรือไม่ หากผู้ได้รับคำสอนนั้นต่ำต้อยโดยกำเนิด
13.31.2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्यि यत्र मुह्यन्ति मानवाः ॥ १३.३१.२ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังคำอธิบายแท้จริงเรื่องนี้ ข้าแต่ปู่ เพราะวิถีแห่งธรรมนั้นละเอียดอ่อน และมนุษย์ย่อมหลงใหลในที่นั้น
13.31.3
अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथाक्रमम् ।
मदुक्तं वचनं राजन्यथान्यायं यथागमम्।
ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा पुरा ॥ १३.३१.३ ॥
ในเรื่องนี้ ข้าจะเล่าให้พระองค์ฟังตามลำดับ ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิด คำที่ข้ากล่าวนี้สอดคล้องกับความถูกต้องและประเพณี ดังที่เคยได้ยินจากฤๅษีผู้กล่าวถึงเรื่องราวในกาลก่อน
13.31.4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्य चित् ।
उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते ॥ १३.३१.४ ॥
ไม่ควรให้คำสอนแก่ผู้ใดที่ต่ำต้อยโดยกำเนิด กล่าวกันว่าอาจารย์ผู้ให้คำสอนเช่นนั้นย่อมได้รับโทษอย่างใหญ่หลวง
13.31.5
नाध्यापयेच्छूद्रमिह तथा नैव च याजयेत् ।
निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ ॥ १३.३१.५ ॥
ในที่นี้ไม่ควรสอนศูทร และไม่ควรทำพิธียัญให้แก่ศูทร ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ จงฟังตัวอย่างที่ข้าจะเล่าเถิด
13.31.6
दुरुक्तवचने राजन्यथापूर्वं युधिष्ठिर ।
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे ॥ १३.३१.६ ॥
ข้าแต่พระยุธิษฐิระ เรื่องคำพูดที่กล่าวผิดนั้นก็เป็นดังเช่นที่เคยเป็นมา คือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในอาศรมของพระพรหม ณ ข้างเทือกเขาหิมาลัยอันเป็นมงคล
13.31.7
तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम् ।
नानागुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्।
सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम् ॥ १३.३१.७ ॥
ที่นั้นมีอาศรมอันศักดิ์สิทธิ์ เต็มไปด้วยป่าไม้นานาชนิด ปกคลุมด้วยพุ่มไม้และเถาวัลย์ มีกวางและนกมาอาศัยอยู่ ก้องกังวานด้วยเสียงของสิทธะและจารณะ เป็นป่าที่งดงามและออกดอกบาน
13.31.8
व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम् ।
ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसन्निभैः ॥ १३.३१.८ ॥
เต็มไปด้วยผู้ถือศีลจำนวนมาก งดงามด้วยดาบส และด้วยพราหมณ์ผู้มีบุญยิ่ง เปรียบดังดวงอาทิตย์และไฟ
13.31.9
नियमव्रतसम्पन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः ।
दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः ॥ १३.३१.९ ॥
แน่นขนัดด้วยดาบสผู้ประกอบด้วยข้อวัตรและศีล ผู้ได้รับการบวชแล้ว ผู้บริโภคอาหารอย่างสำรวม และมีจิตที่ฝึกตนแล้ว ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ
13.31.10
वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ ।
वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम् ॥ १३.३१.१० ॥
ก้องด้วยเสียงสวดพระเวท ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ มีพวกวาลขิลยะและนักบวชจำนวนมากมาอาศัยอยู่
13.31.11
तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ।
आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः ॥ १३.३१.११ ॥
ที่นั้น มีศูทรผู้หนึ่งเกิดความกระตือรือร้นและมีความกรุณา มายังอาศรมนั้น และได้รับการเคารพจากดาบสทั้งหลาย
13.31.12
तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः ।
विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्यत भारत ॥ १३.३१.१२ ॥
เมื่อเห็นหมู่มุนีเหล่านั้นซึ่งเปรียบเสมือนเทพและมีฤทธิ์มาก ผู้ถือการบวชต่างๆ ข้าแต่ภารตะ เขาก็เปี่ยมด้วยความยินดียิ่งนัก
13.31.13
अथास्य बुद्धिरभावत्तापस्ये भरतर्षभ ।
ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ सङ्गृह्य भारत ॥ १३.३१.१३ ॥
ต่อมา ความปรารถนาที่จะบำเพ็ญตบะได้เกิดขึ้นในใจของเขา ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ เขาจึงจับเท้าของหัวหน้าตระกูลแล้วกล่าวว่า
13.31.14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ।
तस्मादभिगतं त्वं मां प्रव्राजयितुमर्हसि ॥ १३.३१.१४ ॥
ด้วยพระกรุณาของท่าน ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ ข้าพเจ้าปรารถนาจะประพฤติธรรม ฉะนั้น เพราะข้าพเจ้ามาขอพึ่งท่าน ท่านควรให้ข้าพเจ้าออกบวชเถิด
13.31.15
वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्याऽस्मि सत्तम ।
शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥ १३.३१.१५ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงคุณ ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ดี โดยกำเนิดข้าพเจ้าเป็นศูทร เป็นผู้ต่ำที่สุดในวรรณะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะรับใช้ ขอพระองค์โปรดเมตตาข้าพเจ้าผู้มาพึ่งพิง
13.31.16
न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम् ।
आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव ॥ १३.३१.१६ ॥
ศูทรจะดำรงชีวิตในที่นี้โดยถือเพศของนักบวชนั้นทำไม่ได้ ถ้าท่านมีความประสงค์เช่นนั้น ก็จงอยู่ที่นี่และตั้งใจรับใช้เถิด
13.31.17
शुश्रूषया पराँल्लोकानवाप्स्यसि न संशयः ॥ १३.३१.१७ ॥
ด้วยการรับใช้ ท่านจะได้ไปสู่โลกอันสูงส่ง ไม่ต้องสงสัยเลย
13.31.18
एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप ।
कथमत्र मया कार्यं श्रुद्धा धर्मपरा च मे ॥ १३.३१.१८ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อมุนีกล่าวดังนี้แล้ว ศูทรนั้นได้คิดว่า ข้าพเจ้าจะทำอย่างไรในที่นี้ ข้าพเจ้ามีศรัทธาและมุ่งมั่นในธรรม
13.31.19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः ।
गत्वाऽऽश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः ॥ १३.३१.१९ ॥
ให้เป็นเช่นนั้นเถิด ข้าพเจ้าจะทำสิ่งที่เป็นที่รักของตนเอง เขาคิดเช่นนั้นแล้วจึงไปจากอาศรมไปไกล แล้วสร้างกระท่อมขึ้น
13.31.20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च ।
निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवन्मुनिः ॥ १३.३१.२० ॥
ที่นั้น เขาตั้งแท่นบูชา จัดแผ่นดิน และสร้างศาลของเทพทั้งหลาย ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ มุนีผู้นั้นจึงดำรงอยู่ในข้อวัตรของตน
13.31.21
अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च ।
बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत् ॥ १३.३१.२१ ॥
เขาประกอบพิธีอาบน้ำชำระและการถือศีลในศาลเจ้าของเทวดา ถวายเครื่องบูชาและบูชาไฟ บูชาเทวดาทั้งหลาย
13.31.22
सङ्कल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः ।
नित्यं सन्निहिताभिस्तु ओषधीभिः फलैस्तथा ॥ १३.३१.२२ ॥
ประกอบด้วยความตั้งมั่นและวัตรปฏิบัติ กินแต่ผลไม้ ควบคุมอินทรีย์ได้ทั้งหมด เขาเลี้ยงชีพด้วยสมุนไพรและผลไม้ที่อยู่ใกล้มือเสมอ
13.31.23
अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान् ।
एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै ॥ १३.३१.२३ ॥
เขาต้อนรับแขกที่มาเยือนตามสมควร และกาลเวลาอันยาวนานก็ผ่านไปเช่นนี้
13.31.24
अथास्य मुनिरागच्चत्सङ्गत्या वै तमाश्रमम् ।
सम्पूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्समतोषयत् ॥ १३.३१.२४ ॥
ต่อมามีฤๅษีองค์หนึ่งมาถึงอาศรมของเขาโดยบังเอิญ เขาต้อนรับฤๅษีด้วยความเคารพและถวายการต้อนรับอย่างเหมาะสม ทำให้ฤๅษีพอพระทัยตามวิธี
13.31.25
अनूकूलाः कथाः कृत्वा यथागतमपृच्छत ।
ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १३.३१.२५ ॥
ฤๅษีผู้มีรัศมีสูงสุด มีจิตใจชอบธรรมและมั่นคงในวัตร สนทนากับเขาด้วยถ้อยคำอันน่ารื่นรมย์ แล้วถามว่าเขามาจากที่ใด
13.31.26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ ।
सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभः ॥ १३.३१.२६ ॥
ฤๅษีผู้เป็นเสมือนวัวตัวผู้ในหมู่ชนแห่งตระกูลภรตะ ได้สนทนากับศูทรนั้นหลายครั้ง แล้วจึงเสด็จไปยังอาศรมของตนเพื่อพบศูทรนั้น
13.31.27
अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ ।
पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु ॥ १३.३१.२७ ॥
ศูทรผู้นั้นจึงกล่าวกับนักพรตผู้นั้น ว่า ข้าแต่ผู้เลิศแห่งภรตะ ข้าจะประกอบพิธีบรรพบุรุษ ขอพระองค์โปรดอนุเคราะห์ข้าในพิธีนั้นด้วยเถิด
13.31.28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ ।
शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत् ॥ १३.३१.२८ ॥
พราหมณ์ตอบเขาว่า ดีแล้ว ข้าแต่ผู้เลิศแห่งภรตะ จากนั้นศูทรก็ชำระตนให้บริสุทธิ์แล้วนำน้ำมาล้างเท้าให้ฤๅษีนั้น
13.31.29
अथ दर्भाश्च वन्यांश्च ओषधीर्भरतर्षभ ।
पवित्रमासनं चैव बृसीं चि समुपानयत् ॥ १३.३१.२९ ॥
ข้าแต่ผู้เลิศแห่งภรตะ ต่อมาเขานำหญ้าทรรภะ สมุนไพรจากป่า อาสนะอันบริสุทธิ์ และเสื่อศักดิ์สิทธิ์มาถวาย
13.31.30
अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं चरमशैर्षिकीम् ।
कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३० ॥
ฤๅษีจึงหมุนเสื่อให้หันไปทางทิศใต้ เมื่อเห็นว่าปลายเสื่อด้านสุดท้ายถูกทำผิดวิธี ฤๅษีจึงกล่าวกับศูทรนั้น
13.31.31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भवांश्चोदङ्मुखः शुचिः ।
स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत् ॥ १३.३१.३१ ॥
จงทำให้ปลายด้านนี้หันไปทางทิศตะวันออก และตัวท่านหันหน้าไปทางทิศเหนือ โดยบริสุทธิ์ ศูทรนั้นก็ทำตามทุกอย่างที่ฤๅษีบอก
13.31.32
यथोपदिष्टं मेधावी दर्भार्घादि यथातथम् ।
हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना ॥ १३.३१.३२ ॥
ผู้มีปัญญาทำตามที่ได้รับคำสั่งทุกประการ ทั้งหญ้าทรรภะ น้ำบูชา และสิ่งอื่นทั้งหมด นักพรตได้กล่าวถึงพิธีถวายเครื่องบูชาแด่เทวดาและบรรพบุรุษครบถ้วนแล้ว
13.31.33
ऋषिणा पितृकार्येषु सदा धर्मपथे स्थितः ।
पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह ॥ १३.३१.३३ ॥
ภายใต้การชี้นำของฤๅษี ศูทรนั้นดำรงอยู่ในทางแห่งธรรมเสมอในพิธีบรรพบุรุษ เมื่อพิธีบรรพบุรุษเสร็จสิ้น ฤๅษีก็อนุญาตให้เขาไป และเขาก็จากไป
13.31.34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यञ्शूद्रतापसः ।
वने पञ्चत्वमगमत्सुकृतेन च तेन वै।
अजायत महाराज वंशे स च महाद्युतिः ॥ १३.३१.३४ ॥
ต่อมา หลังจากบำเพ็ญตบะเป็นเวลานาน นักพรตศูทรนั้นก็สิ้นชีวิตในป่า ข้าแต่มหาราช ด้วยผลบุญนั้นเอง เขาได้เกิดในตระกูลหนึ่ง และเขามีรัศมีอันยิ่งใหญ่
13.31.35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह ।
पुरोहितकुले विप्रः स जातोऽस्य वशानुगः ॥ १३.३१.३५ ॥
ลูกรัก ฤๅษีนั้นก็เช่นกัน ได้ถึงกาลสิ้นชีวิตตามกฎแห่งกาลเวลา เขาเกิดเป็นพราหมณ์ในตระกูลปุโรหิต และกลายเป็นผู้ติดตามคอยรับใช้บุคคลผู้นี้
13.31.36
एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा ।
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ ॥ १३.३१.३६ ॥
ดังนั้นทั้งสองคน ทั้งศูทรและฤๅษี จึงได้เกิดขึ้นที่นั่น ทั้งสองค่อย ๆ เติบโตขึ้นตามลำดับ และทั้งสองก็เชี่ยวชาญในวิชาความรู้
13.31.37
अथर्ववेदे वेदे च बभूवर्षिः सुनिष्ठितः ।
कल्पप्रयोगे चोत्पन्ने ज्योतिषे च परं गतः।
साङ्ख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत ॥ १३.३१.३७ ॥
ฤๅษีผู้นั้นได้เป็นผู้ชำนาญอย่างยิ่งในอถรรพเวทและพระเวท เขาบรรลุถึงขั้นสูงสุดในการปฏิบัติพิธีกรรมและในวิชาโหราศาสตร์ ความปีติอันยิ่งใหญ่ในสางขยะก็เจริญงอกงามขึ้นในตัวเขาเช่นนี้
13.31.38
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिवः ।
अभिषिक्तः प्रकृतिभी राजपुत्रः स पार्थिवः ॥ १३.३१.३८ ॥
แม้เมื่อบิดาสิ้นพระชนม์แล้ว กษัตริย์ผู้เป็นราชบุตรนั้น หลังจากทำพิธีชำระให้บริสุทธิ์แล้ว ก็ได้รับการอภิเษกโดยประชาชนให้เป็นกษัตริย์
13.31.39
अभिषिक्तेन स ऋषिरभिषिक्तः पुरोहितः ॥ १३.३१.३९ ॥
เมื่อกษัตริย์ได้รับการอภิเษกแล้ว ฤๅษีนั้นก็ได้รับการอภิเษกเป็นปุโรหิตประจำราชสำนัก
13.31.40
स तं पुरोधाय सुखमवसद्भरतर्षभः ।
राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्च परिपालयन् ॥ १३.३१.४० ॥
กษัตริย์ผู้เป็นเสมือนวัวตัวผู้ในตระกูลภรตะ ทรงแต่งตั้งฤๅษีนั้นเป็นปุโรหิตผู้นำ แล้วทรงประทับอยู่อย่างสุขสบาย ปกครองแผ่นดินด้วยธรรม และคุ้มครองประชาชน
13.31.41
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् ।
उत्स्मयन्प्राहसच्चापि दृष्ट्वा राजा पुरोहितम्।
एवं स बहुशो राजन्पुरोधसमुपाहसत् ॥ १३.३१.४१ ॥
ในพิธีสวดบุณยาหะและในกิจทางธรรมอยู่เนืองนิจ พระราชาทอดพระเนตรเห็นปุโรหิตแล้วทรงยิ้มและถึงกับทรงหัวเราะ โอ้พระราชา พระองค์ทรงเยาะเย้ยปุโรหิตเช่นนี้หลายครั้ง
13.31.42
लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम् ।
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्ट्वा तं मन्युमानभूत् ॥ १३.३१.४२ ॥
ปุโรหิตสังเกตเห็นเจ้าแห่งมนุษย์พระองค์นั้นหลายครั้ง เมื่อเห็นพระองค์ทรงยิ้มอยู่เสมอ ก็เกิดความโกรธขึ้น
13.31.43
अथ शून्ये पुरोधास्तु सह राज्ञा समागतः ।
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्योरचयत् ॥ १३.३१.४३ ॥
ต่อมา ในที่ลับ ปุโรหิตได้เข้าเฝ้าพระราชาและเอาใจพระองค์ด้วยถ้อยคำที่น่าพอพระทัย
13.31.44
ततोऽब्रवीन्नरेन्द्रं स पुरोधा भरतर्षभ ।
वरमिच्छाम्यहं त्वेकं त्वया दत्तं महाद्युते ॥ १३.३१.४४ ॥
ปุโรหิตจึงกราบทูลพระราชาว่า "โอ้ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ ผู้มีรัศมีรุ่งเรือง ข้าพระองค์ปรารถนาพรหนึ่งข้อที่พระองค์ได้ประทานไว้"
13.31.45
वराणां ते शतं दद्यां किं बतैकं द्विजोत्तम ।
स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव ॥ १३.३१.४५ ॥
พระราชาตรัสว่า "โอ้ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ เราจะให้พรแก่ท่านร้อยข้อก็ได้ จะกล่าวไปไยถึงเพียงข้อเดียว ด้วยความรักและความนับถืออย่างยิ่ง ไม่มีสิ่งใดที่เรามิอาจให้แก่ท่านได้"
13.31.46
एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टिसि पार्थिव ।
प्रतिजानीहि तावत्त्वं सत्यं यद्वद नानृतम् ॥ १३.३१.४६ ॥
"โอ้พระราชา หากพระองค์ทรงพอพระทัย ข้าพระองค์ปรารถนาพรเพียงข้อเดียว ขอพระองค์ทรงสัญญาก่อน จงตรัสแต่ความจริง อย่าตรัสสิ่งที่ไม่จริง"
13.31.47
बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर ।
यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन्न तु संवदे ॥ १३.३१.४७ ॥
พระราชาตรัสตอบท่านว่า "ดีแล้ว โอ้ยุธิษฐิระ ถ้าเรารู้ เราจะบอก และถ้าเราไม่รู้ เราก็จะไม่ตกลง"
13.31.48
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् ।
शान्तिहोमेषु च सदा किं त्वं हससि वीक्ष्य मां ॥ १३.३१.४८ ॥
"ในการสวดบุณยาหะ ในกิจทางธรรม และในพิธีสันติโหมะเสมอและเนืองๆ เหตุใดเมื่อทรงมองดูข้าพระองค์ พระองค์จึงทรงหัวเราะ"
13.31.49
सव्रीडं वै भवति हि मनो मे हसता त्वया ।
कामया शापितो राजन्नान्यथावक्तुमर्हसि ॥ १३.३१.४९ ॥
โอ้พระราชา ใจของข้าพระองค์รู้สึกอับอายเพราะเสียงหัวเราะของพระองค์ ข้าพระองค์ถูกสาปด้วยความปรารถนา พระองค์จึงไม่ควรตรัสเป็นอย่างอื่น
13.31.50
भाव्यं हि कारणेनात्र न ते हास्यमकारणम् ।
कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथमस्व मे ॥ १३.३१.५० ॥
ต้องมีเหตุผลในเรื่องนี้ การหัวเราะของพระองค์ไม่ได้เกิดขึ้นโดยไร้เหตุ ข้าพระองค์มีความสงสัยอย่างยิ่ง ขอพระองค์ตรัสให้ตรงตามความจริงว่าเป็นอย่างไร
13.31.51
एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि ।
अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज ॥ १३.३१.५१ ॥
เมื่อท่านกล่าวเช่นนี้แล้ว โอ้พราหมณ์ แม้สิ่งที่ไม่ควรกล่าวก็จำต้องกล่าวออกมา โอ้ทวิชาติ จงตั้งใจฟังด้วยจิตใจที่มั่นคงเถิด
13.31.52
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम ।
जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृणु ॥ १३.३१.५२ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ จงทราบเรื่องที่เกิดขึ้นในร่างก่อนของเรา โอ้พราหมณ์ ข้าพเจ้าระลึกถึงการเกิดของตนได้ จงฟังข้าพเจ้าด้วยความตั้งใจเถิด
13.31.53
शुद्रोऽहमभवं पूर्वं तपसे कृतनिश्चयः ।
ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाऽभूर्द्विजसत्तम ॥ १३.३१.५३ ॥
ก่อนหน้านี้ข้าพเจ้าเป็นศูทร ได้ตั้งใจแน่วแน่ที่จะบำเพ็ญตบะ ส่วนท่าน โอ้ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ ในเวลานั้นเป็นฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะอันร้อนแรง
13.31.54
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन्ममानुग्रहबुद्धिना ।
पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेशः कृतोऽनघ ॥ १३.३१.५४ ॥
โอ้พราหมณ์ ในเวลานั้นท่านทรงพอใจด้วยจิตที่มีความเมตตาต่อข้าพเจ้า โอ้ผู้ไร้มลทิน ท่านเคยให้คำสอนแก่ข้าพเจ้าเกี่ยวกับหน้าที่ต่อบรรพบุรุษมาก่อนแล้ว
13.31.55
वृस्यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम ।
एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथाः ॥ १३.३१.५५ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งฤๅษี ด้วยโทษแห่งการประกอบพิธีนี้ ทั้งในการถวายวฤษยะ บนหญ้าทรภะ ในเครื่องบูชาแด่เทพ และในเครื่องบูชาแด่บรรพบุรุษ ท่านจึงได้เกิดเป็นปุโรหิต
13.31.56
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् ।
मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयाऽवाप्तमिदं फलम् ॥ १३.३१.५६ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งพราหมณ์ ข้าพเจ้าเป็นพระราชา จงดูการกลับตาลปัตรของกาลเวลาเถิด ด้วยคำสอนที่ข้าพเจ้าให้ไว้ ท่านจึงได้รับผลนี้
13.31.57
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्प्रहसे त्वां द्विजोत्तम ।
न त्वां परिभवन्ब्रह्मनप्रहसामि गुरुर्भवान् ॥ १३.३१.५७ ॥
ด้วยเหตุนี้ โอ้พราหมณ์ โอ้ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ ข้าพเจ้าจึงหัวเราะท่าน โอ้พราหมณ์ ข้าพเจ้าหัวเราะไม่ได้มุ่งดูหมิ่นท่าน ท่านเป็นครูของข้าพเจ้า
13.31.58
विपर्ययेण मे मन्युस्तेन सन्तप्यते मनः ।
जातिं स्मराम्यहं तुभ्यमतस्त्वां प्रहसामि वै ॥ १३.३१.५८ ॥
เพราะการกลับตาลปัตรนี้ ความโกรธของข้าพเจ้าจึงเกิดขึ้น และใจของข้าพเจ้าก็ถูกเผาไหม้ด้วยสิ่งนั้น ข้าพเจ้าจึงเตือนท่านถึงการเกิดของข้าพเจ้าเอง และเพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงหัวเราะท่าน
13.31.59
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् ।
पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे ॥ १३.३१.५९ ॥
ดังนั้น ตบะอันเข้มข้นของท่านจึงถูกทำลายด้วยคำสอนของข้าพเจ้า จงละทิ้งตำแหน่งปุโรหิตเสีย แล้วพยายามเพื่อการเกิดใหม่เถิด
13.31.60
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनिं प्राप्स्यसे द्विज ।
गृह्यतां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम ॥ १३.३१.६० ॥
โอ้ทวิชาติ จากนี้ไปอย่าให้ท่านได้รับกำเนิดในครรภ์ที่ต่ำกว่านี้อีกเลย โอ้พราหมณ์ จงรับทรัพย์สมบัติไปเถิด และจงเป็นผู้มีจิตใจบริสุทธิ์ โอ้ผู้ประเสริฐแห่งผู้ดี
13.31.61
ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्यनेकशः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्च सर्वशः ॥ १३.३१.६१ ॥
จากนั้น พราหมณ์ผู้ได้รับการปล่อยตัวจากพระราชา ได้ถวายทานหลายประการ คือทรัพย์ ที่ดิน และหมู่บ้านทุกแห่งแก่พราหมณ์ทั้งหลาย
13.31.62
कृच्छ्राणि चीर्त्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमैः ।
तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च ॥ १३.३१.६२ ॥
จากนั้น เมื่อได้ประกอบการบำเพ็ญกฤจฉรตามที่ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาได้กำหนดไว้ เมื่อได้ไปยังติรถะทั้งหลาย และได้บริจาคทานอันหลากหลายแล้ว
13.31.63
दत्त्वा गाश्चैव विप्रेभ्यः पूतात्माऽभवदात्मवान् ।
तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तपः ॥ १३.३१.६३ ॥
เมื่อถวายโคแก่พราหมณ์แล้ว พราหมณ์ก็บริสุทธิ์ในอาตมัน ผู้ควบคุมตนได้ จากนั้นก็ไปยังอาศรมนั้นนั่นเอง และบำเพ็ญตบะอย่างยิ่งใหญ่
13.31.64
ततः सिद्धिं परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम ।
सम्मतस्चाभवत्तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम् ॥ १३.३१.६४ ॥
จากนั้น โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ พราหมณ์นั้นได้บรรลุความสำเร็จอันสูงสุด และได้รับความเคารพจากผู้อาศัยอยู่ในอาศรมนั้น
13.31.65
एवं प्राप्तो महत्कृच्छ्रमृषिः सन्नृपसत्तम ।
ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद्वर्णावरे जने ॥ १३.३१.६५ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ แม้เป็นฤๅษีผู้ได้รับความลำบากยากเข็ญอย่างยิ่งเช่นนี้ พราหมณ์ไม่ควรกล่าวสิ่งนี้แก่บุคคลที่อยู่ในวรรณะต่ำกว่า
13.31.66
वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नृप ।
उपदेशं हि कुर्वाणो द्विजः कृच्छ्रमवाप्नुयात् ॥ १३.३१.६६ ॥
โอ้พระราชา พราหมณ์ควรหลีกเลี่ยงการให้คำสั่งสอนอยู่เสมอ เพราะทวิชที่ให้คำสั่งสอนย่อมประสบความลำบาก
13.31.67
नेषितव्यं सदा वाचा द्विजेन नृपसत्तम ।
न च प्रवक्तव्यमिह किञ्चिद्वर्णावरे नरे ॥ १३.३१.६७ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ทวิชไม่ควรเปล่งถ้อยคำเช่นนี้ด้วยเสียงของตนเลย และในที่นี้ก็ไม่ควรกล่าวสิ่งใดแก่บุคคลในวรรณะต่ำกว่า
13.31.68
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु कथयन्राजन्ब्राह्मणो न प्रदुष्यति ॥ १३.३१.६८ ॥
พราหมณ์ กษัตริย์ และแพศย์ วรรณทั้งสามนี้เป็นทวิชาติ โอ้พระราชา พราหมณ์ที่กล่าวถึงวรรณเหล่านี้ย่อมไม่เสื่อมเสีย
13.31.69
तस्मात्सद्भिर्न वक्तव्यं कस्यचित्किंचिदग्रतः ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्यकृतात्मभिः ॥ १३.३१.६९ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ดีไม่ควรกล่าวสิ่งใดต่อหน้าใครๆ เพราะทางแห่งธรรมเป็นสิ่งละเอียดอ่อน และผู้ที่ยังไม่ควบคุมตนนั้นยากจะรู้ได้
13.31.70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृताः ।
दुरुक्तस्य भयाद्राजन्नाभाषन्ते च किञ्चन ॥ १३.३१.७० ॥
เพราะฉะนั้น ฤๅษีผู้ได้รับความเคารพย่อมรับดีกษาด้วยความเงียบ โอ้พระราชา เพราะเกรงกลัวถ้อยคำที่หยาบคาย จึงไม่กล่าวสิ่งใดเลย
13.31.71
धार्मिका गुणसम्पन्नाः सत्यार्जवसमन्विताः ।
दुरुक्तवाचाभिहितैः प्राप्नुवन्तीह दुष्कृतम् ॥ १३.३१.७१ ॥
แม้ผู้ประพฤติธรรม ผู้ประกอบด้วยคุณความดี และมีสัตย์และความซื่อตรง ก็ยังประสบบาปในโลกนี้ได้ เพราะถ้อยคำที่กล่าวด้วยวาจาหยาบคาย
13.31.72
उपदेशो न कर्तव्यो ह्यज्ञात्वा यस्यकस्य चित् ।
उपदेशाद्धि तत्पापं ब्राह्मणः समवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७२ ॥
ไม่ควรให้คำสั่งสอนแก่ใครๆ โดยไม่รู้ว่าเขาเป็นใคร เพราะพราหมณ์ย่อมได้รับบาปนั้นเต็มที่จากการให้คำสั่งสอน
13.31.73
विमृश्य तस्मात्प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता ।
सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि ॥ १३.३१.७३ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาที่ปรารถนาธรรมควรพิจารณาให้รอบคอบก่อนจึงกล่าว เพราะคำสั่งสอนที่ปนด้วยความจริงและความเท็จย่อมก่อให้เกิดอันตรายแน่นอน
13.31.74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्चयविपर्ययम् ।
स चोपदेशः कर्तव्यो येन धर्ममवाप्नुयात् ॥ १३.३१.७४ ॥
เมื่อถูกถามในที่นี้ ก็ควรกล่าวถึงสิ่งที่ตรงข้ามกับข้อสรุปที่ได้ตกลงไว้ด้วย และควรให้คำสั่งสอนที่ทำให้บุคคลบรรลุธรรมได้
13.31.75
एतत्ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया ।
महान्क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह ॥ १३.३१.७५ ॥
เราได้กล่าวสิ่งทั้งหมดนี้แก่ท่านเพื่อการให้คำสั่งสอนแล้ว เพราะในนั้นมีความทุกข์ยากอย่างยิ่ง เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรให้คำสั่งสอนในที่นี้