મહાભારત · અધ્યાય 13.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.32.1
कीदृशे पुरुषे तात स्त्रीषु भरतर्षभ ।
श्रीः पद्मा वसते नित्यं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.३२.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પિતામહ, કેવા પુરુષમાં અને કેવી સ્ત્રીઓમાં શ્રી (લક્ષ્મી) સદા વસે છે? તે મને કહો.
13.32.2
अत्र ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं यथाश्रुतम् ।
रुक्मिणी देवकीपुत्रसन्निधौ पर्यपृच्छत ॥ १३.३२.२ ॥
આ વિષયમાં જેવું બન્યું અને જેવું મેં સાંભળ્યું છે તેવું હું તને વર્ણવીશ. દેવકીપુત્ર (કૃષ્ણ)ની હાજરીમાં રુક્મિણીએ પૂછ્યું હતું.
13.32.3
नारायणस्याङ्कगतां ज्वलन्तीं ।
दृष्ट्वा श्रियं पद्मसमानवक्त्राम्।
पप्रच्छ माता मकरध्वजस्यष ॥ १३.३२.३ ॥
નારાયણના ખોળામાં બેઠેલી, તેજસ્વી, કમળ જેવા મુખવાળી શ્રીને જોઈને મકરધ્વજ (કામ)ની માતાએ પૂછ્યું…
13.32.4
कौतूहलाद्विस्मितचारुनेत्रा ।
कानीह भूतान्युपसेवसे त्वं
सन्तिष्ठसे कानि च सेवसे त्वम् ।
तानि त्रिलोकेश्वरभूतकान्ते
तत्त्वेन मे ब्रूहि महर्षिकन्ये ॥ १३.३२.४ ॥
કુતૂહલથી વિસ્મિત, સુંદર નેત્રોવાળી માતાએ કહ્યું: તું અહીં કયા પ્રાણીઓની સેવા કરે છે અને કયાંમાં સ્થિત રહે છે? હે ત્રિલોકેશ્વરની પ્રિય, હે મહર્ષિની કન્યા, સત્યપૂર્વક મને કહે.
13.32.5
एवं तदा श्रीराभिभाष्यमाणा ।
देव्या समक्षं गरुडध्वजस्य।
उवाच वाक्यं मधुराभिधानं ।
मनोहरं चन्द्रमुखी प्रसन्ना ॥ १३.३२.५ ॥
આ રીતે ત્યારે ગરુડધ્વજ (વિષ્ણુ)ની સમક્ષ દેવી દ્વારા સંબોધિત થયેલી ચંદ્રમુખી, પ્રસન્ન શ્રીએ મધુર વાણીમાં મનોહર વચન કહ્યાં.
13.32.6
वसामि नित्यं सुभगे प्रगल्भे ।
दक्षे नरे कर्मणि वर्तमाने।
अक्रोधने देवपरे कृतज्ञे ।
जितेन्द्रिये नित्यमुदीर्णसत्वे ॥ १३.३२.६ ॥
હે સુભગે, પ્રગલ્ભ, દક્ષ, કર્મમાં પ્રવૃત્ત, ક્રોધરહિત, દેવભક્ત, કૃતજ્ઞ, જિતેન્દ્રિય અને સદા ઉન્નત સત્ત્વવાળા નરમાં હું સદા વસું છું.
13.32.7
नाकर्मशीले पुरुषे वसामि ।
न नास्तिके साङ्करिके कृतघ्ने।
न भिन्नवृत्ते न नृशंसवृत्ते ।
न चाविनीते न गुरुष्वसूयके ॥ १३.३२.७ ॥
જે પુરુષ કર્મવિમુખ સ્વભાવનો, નાસ્તિક, વર્ણસંકર કરનાર, કૃતઘ્ન, ભ્રષ્ટ આચરણવાળો, ક્રૂર આચરણવાળો, અવિનીત અને ગુરુજનો પ્રત્યે ઈર્ષ્યાળુ હોય, તેનામાં હું વસતી નથી.
13.32.8
ये चाल्पतेजोबलसत्त्वमानाः ।
क्लिश्यन्ति कुप्यन्ति च यत्रतत्र।
न चैव तिष्ठामि तथाविधेषु ।
नरेषु सङ्गुप्तमनोरथेषु ॥ १३.३२.८ ॥
જેમનું તેજ, બળ, સત્ત્વ અને અભિમાન અલ્પ છે, જેઓ જ્યાં ત્યાં ક્લેશ પામે અને ક્રોધ કરે, એવા ગુપ્ત મનોરથવાળા નરોમાં હું રહેતી નથી.
13.32.9
यश्चात्मनि प्रार्थयते न किञ्चि-
द्यश्च स्वभावोपहतान्तरात्मा।
द्यश्च स्वभावोपहतान्तरात्मा ।
नरेषु नाहं निवसामि स्म्यक् ॥ १३.३२.९ ॥
જે પોતાને માટે કંઈ માગતો નથી, જેનો અંતરાત્મા સ્વભાવથી દૂષિત છે, અને જેનો અંતરાત્મા સ્વભાવથી દૂષિત છે, એવા નરોમાં હું સારી રીતે રહેતી નથી.
13.32.10
वसामि धर्मशीलेषु धर्मज्ञेषु महात्मसु ।
वृद्धसेविषु दान्तेषु सत्वज्ञेषु महात्मसु ॥ १३.३२.१० ॥
હું ધર્મશીલ, ધર્મજ્ઞ, વૃદ્ધોની સેવા કરનારા, સંયમી અને પ્રાણીઓના સ્વભાવને જાણનારા મહાત્માઓમાં વસું છું.
13.32.11
अवन्ध्यकालेषु सदा दानशौचरतषु च ।
ब्रह्मचर्यतपोज्ञानगोद्विजातिप्रियेषु च ॥ १३.३२.११ ॥
સદા વ્યર્થ ન જતા સમયે દાન અને શૌચમાં રત રહેનારાઓમાં, તથા બ્રહ્મચર્ય, તપ, જ્ઞાન, ગાય અને દ્વિજાતિઓને પ્રિય લોકોમાં હું વસું છું.
13.32.12
स्त्रीषु कान्तासु शान्तासु देवद्विजपरासु च ।
विशुद्धगृहभाण्डासु गोधान्याभिरतासु च ॥ १३.३२.१२ ॥
સુંદર અને શાંત, દેવો તથા દ્વિજોની સેવામાં તત્પર, જેમનાં ઘર અને વાસણ શુદ્ધ છે, અને ગાય તથા ધાન્યમાં રમનારી સ્ત્રીઓમાં હું વસું છું.
13.32.13
वसागि देवद्विजपूजिकासु ॥ १३.३२.१३ ॥
દેવો અને દ્વિજોની પૂજા કરનારી સ્ત્રીઓમાં હું વસું છું.
13.32.14
प्रकीर्णभाण्डामनवेक्ष्यकारिणीं ।
सदा च भर्तुः प्रतिकूलवादिनीम्। ॥ १३.३२.१४ ॥
વાસણો વિખેરી રાખનારી, જોયા વિના કામ કરનારી, અને સદા પતિની વિરુદ્ધ બોલનારી સ્ત્રીને (હું છોડી દઉં છું).
13.32.15
लोलामदक्षामवलेपिनीं च ।
व्यपेतशौचां कलहप्रियां च।
निद्राभिभूतां सततं शयाना-
मेवंविधां स्त्रीं परिवर्जयामि ॥ १३.३२.१५ ॥
ચંચળ, અકુશળ, અભિમાની, અશુદ્ધ, ઝઘડાપ્રિય અને સતત ઊંઘમાં ડૂબીને પડી રહેતી આવી સ્ત્રીને હું દૂર રાખું છું.
13.32.16
सत्यासु नित्यं प्रियदर्शनासु ।
सौभाग्ययुक्तासु गुणान्वितासु।
वसामि नारीषु पतिव्रतासु ।
कल्याणशीलासु विभूषितासु ॥ १३.३२.१६ ॥
સદા સત્યવાદી, જોવામાં પ્રિય, સૌભાગ્ય અને ગુણોથી યુક્ત, પતિવ્રતા, કલ્યાણકારી સ્વભાવવાળી અને અલંકૃત એવી સ્ત્રીઓમાં હું વસું છું.
13.32.17
यानेषु कन्यासु विभूषणेषु ।
यज्ञेषु मेघेषु च वृष्टिमत्सु।
वसामि फुल्लासु च पद्मिनीषु ।
नक्षत्रवीथीषु च शारदीषु ॥ १३.३२.१७ ॥
હું વાહનોમાં, કન્યાઓમાં, આભૂષણોમાં, યજ્ઞોમાં, વરસાદ વરસાવતા મેઘોમાં, ખીલેલા કમળવાળાં સરોવરોમાં અને શરદ ઋતુના નક્ષત્રમાર્ગોમાં વસું છું.
13.32.18
गजेषु गोष्ठेषु तथाऽऽसनेषु ।
सरःसु फुल्लोत्पलपङ्कजेषु।
नदीषु हंसस्वननादितासु ।
क्रौञ्चावघुष्टस्वरशोभितासु ॥ १३.३२.१८ ॥
હું હાથીઓમાં, ગોશાળાઓમાં, તેમજ આસનોમાં, ખીલેલાં નીલકમળ અને કમળવાળાં સરોવરોમાં, હંસોના સ્વરથી ગુંજતી નદીઓમાં અને ક્રૌંચ પક્ષીઓના સ્વરથી શોભતી નદીઓમાં વસું છું.
13.32.19
विकीर्णकूलद्रुमराजितासु ।
तपस्विसिद्धद्विजसेवितासु।
वसामि नित्यं सुबहूदकासु ।
सिम्हैर्गजैश्चाकुलितोदकासु ॥ १३.३२.१९ ॥
કાંઠે વૃક્ષોની હારમાળાથી શોભતી, તપસ્વીઓ, સિદ્ધો અને દ્વિજોથી સેવાતી, સદા પુષ્કળ જળવાળી, સિંહો અને હાથીઓથી જળ ડહોળાયેલી નદીઓમાં હું નિત્ય વસું છું.
13.32.20
मत्ते गजे गोवृषभे नरेन्द्रे ।
सिम्हासने सत्पुरुषेषु नित्यम् ॥ १३.३२.२० ॥
મદમસ્ત હાથીમાં, ગોવૃષભમાં, નરેન્દ્ર (રાજા)માં, સિંહાસનમાં અને સત્પુરુષોમાં હું સદા વસું છું.
13.32.21
यस्मिञ्चनो हव्यभुजं जुहोति ।
गोब्राह्मणं चार्चति देवताश्च
काले च पुष्पैर्बलयः क्रियन्ते ।
तस्मिन्गृहे नित्यमुपैमि वासम् ॥ १३.३२.२१ ॥
જે ઘરમાં માણસ હવ્યભોજી અગ્નિમાં આહુતિ આપે છે, ગાય અને બ્રાહ્મણોનો સત્કાર કરે છે, દેવતાઓની પૂજા કરે છે અને યોગ્ય સમયે ફૂલોથી બલિ અર્પણ થાય છે, તે ઘરમાં હું સદા વસવા આવું છું.
13.32.22
स्वाध्यायनित्येषु सदा द्विजेषु ।
क्षत्रे च धर्माभिरते सदैव।
वैश्ये च कृष्याभिरते वसामि ।
शूद्रे च शुश्रूषणनित्ययुक्ते ॥ १३.३२.२२ ॥
સ્વાધ્યાયમાં નિત્ય રત દ્વિજોમાં, ધર્મમાં રમતા ક્ષત્રિયમાં સદા, ખેતીમાં રમતા વૈશ્યમાં અને નિત્ય સેવામાં યુક્ત શૂદ્રમાં હું વસું છું.
13.32.23
नारायणे त्वेकमना वसामि ।
सर्वेण भावेन शरीरभूता।
तस्मिन्हि धर्मः सुमहान्निविष्टो ।
ब्रह्मिण्यता चात्र तथा प्रियत्वम् ॥ १३.३२.२३ ॥
નારાયણમાં એકચિત્ત થઈને, શરીરધારિણી રૂપે સર્વભાવથી હું વસું છું. તેમનામાં મહાન ધર્મ સ્થિત છે; બ્રહ્મનિષ્ઠા અને અહીં પ્રિયતા પણ તેમ જ છે.
13.32.24
नाहं शरीरेण वसामि देवि ।
नैवं मया शक्यमिहाभिधातुम्।
भावेन यस्मिन्निवसामि पुंसि ।
स वर्धते धर्मयशोर्थकामैः ॥ १३.३२.२४ ॥
હે દેવી, હું શરીરથી વસતી નથી; આ વિષયમાં મારા વડે આ રીતે કહેવું શક્ય નથી. જે પુરુષમાં હું ભાવથી વસું છું તે ધર્મ, યશ, અર્થ અને કામથી વધે છે.