महाभारत · अध्याय 13.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.32.1
कीदृशे पुरुषे तात स्त्रीषु भरतर्षभ ।
श्रीः पद्मा वसते नित्यं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.३२.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पितामहा, कोणत्या प्रकारच्या पुरुषात आणि कोणत्या स्त्रियांमध्ये श्री (लक्ष्मी) सदैव वास करते? ते मला सांगा.
13.32.2
अत्र ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं यथाश्रुतम् ।
रुक्मिणी देवकीपुत्रसन्निधौ पर्यपृच्छत ॥ १३.३२.२ ॥
या विषयी जसे घडले आणि जसे मी ऐकले तसे मी तुला वर्णन करीन. देवकीपुत्र (कृष्ण) यांच्या सन्निधानी रुक्मिणीने विचारले.
13.32.3
नारायणस्याङ्कगतां ज्वलन्तीं ।
दृष्ट्वा श्रियं पद्मसमानवक्त्राम्।
पप्रच्छ माता मकरध्वजस्यष ॥ १३.३२.३ ॥
नारायणाच्या मांडीवर बसलेल्या, तेजस्वी, कमळासारख्या मुखाच्या श्रीला पाहून मकरध्वजाची (कामाची) माता विचारती झाली…
13.32.4
कौतूहलाद्विस्मितचारुनेत्रा ।
कानीह भूतान्युपसेवसे त्वं
सन्तिष्ठसे कानि च सेवसे त्वम् ।
तानि त्रिलोकेश्वरभूतकान्ते
तत्त्वेन मे ब्रूहि महर्षिकन्ये ॥ १३.३२.४ ॥
कुतूहलाने विस्मित झालेली सुंदर नेत्रांची माता (म्हणाली): तू येथे कोणत्या प्राण्यांची सेवा करतेस आणि कोणत्या ठिकाणी स्थित राहतेस? हे त्रैलोक्येश्वराच्या प्रिये, हे महर्षीच्या कन्ये, खरोखर मला सांग.
13.32.5
एवं तदा श्रीराभिभाष्यमाणा ।
देव्या समक्षं गरुडध्वजस्य।
उवाच वाक्यं मधुराभिधानं ।
मनोहरं चन्द्रमुखी प्रसन्ना ॥ १३.३२.५ ॥
अशा प्रकारे तेव्हा गरुडध्वजाच्या (विष्णूच्या) समक्ष देवीने संबोधिलेली चंद्रमुखी, प्रसन्न श्री गोड शब्दांत मनोहर वचन बोलली.
13.32.6
वसामि नित्यं सुभगे प्रगल्भे ।
दक्षे नरे कर्मणि वर्तमाने।
अक्रोधने देवपरे कृतज्ञे ।
जितेन्द्रिये नित्यमुदीर्णसत्वे ॥ १३.३२.६ ॥
हे सुभगे, जो धैर्यवान, दक्ष, कर्मात तत्पर, क्रोधरहित, देवभक्त, कृतज्ञ, जितेंद्रिय आणि सदैव उन्नत सत्त्व असलेला नर असतो, त्याच्यात मी सदैव वास करते.
13.32.7
नाकर्मशीले पुरुषे वसामि ।
न नास्तिके साङ्करिके कृतघ्ने।
न भिन्नवृत्ते न नृशंसवृत्ते ।
न चाविनीते न गुरुष्वसूयके ॥ १३.३२.७ ॥
जो पुरुष कर्मरहित स्वभावाचा, नास्तिक, वर्णसंकर करणारा, कृतघ्न, भ्रष्ट आचरणाचा, क्रूर आचरणाचा, अविनीत आणि गुरुजनांचा मत्सर करणारा असतो, त्याच्यात मी वास करत नाही.
13.32.8
ये चाल्पतेजोबलसत्त्वमानाः ।
क्लिश्यन्ति कुप्यन्ति च यत्रतत्र।
न चैव तिष्ठामि तथाविधेषु ।
नरेषु सङ्गुप्तमनोरथेषु ॥ १३.३२.८ ॥
ज्यांचे तेज, बल, सत्त्व व अभिमान अल्प आहे, जे इथेतिथे क्लेश भोगतात व क्रोध करतात, अशा गुप्त मनोरथ असलेल्या नरांमध्ये मी राहत नाही.
13.32.9
यश्चात्मनि प्रार्थयते न किञ्चि-
द्यश्च स्वभावोपहतान्तरात्मा।
द्यश्च स्वभावोपहतान्तरात्मा ।
नरेषु नाहं निवसामि स्म्यक् ॥ १३.३२.९ ॥
जो स्वतःसाठी काही मागत नाही, ज्याचा अंतरात्मा स्वभावाने दूषित झाला आहे, आणि ज्याचा अंतरात्मा स्वभावाने दूषित झाला आहे, अशा नरांमध्ये मी नीट राहत नाही.
13.32.10
वसामि धर्मशीलेषु धर्मज्ञेषु महात्मसु ।
वृद्धसेविषु दान्तेषु सत्वज्ञेषु महात्मसु ॥ १३.३२.१० ॥
मी धर्मशील, धर्मज्ञ, वृद्धांची सेवा करणारे, संयमी आणि प्राण्यांचा स्वभाव जाणणारे महात्मे यांच्यात वास करते.
13.32.11
अवन्ध्यकालेषु सदा दानशौचरतषु च ।
ब्रह्मचर्यतपोज्ञानगोद्विजातिप्रियेषु च ॥ १३.३२.११ ॥
सदैव व्यर्थ न जाणाऱ्या काळात दान आणि शौचात रत असलेल्यांमध्ये, तसेच ब्रह्मचर्य, तप, ज्ञान, गाई आणि द्विजांना प्रिय असलेल्यांमध्ये मी वास करते.
13.32.12
स्त्रीषु कान्तासु शान्तासु देवद्विजपरासु च ।
विशुद्धगृहभाण्डासु गोधान्याभिरतासु च ॥ १३.३२.१२ ॥
सुंदर व शांत, देव आणि द्विजांच्या सेवेत तत्पर, ज्यांचे घर व भांडी स्वच्छ आहेत, आणि गाई व धान्यात रमणाऱ्या स्त्रियांमध्येही मी वास करते.
13.32.13
वसागि देवद्विजपूजिकासु ॥ १३.३२.१३ ॥
देव आणि द्विजांची पूजा करणाऱ्या स्त्रियांमध्ये मी वास करते.
13.32.14
प्रकीर्णभाण्डामनवेक्ष्यकारिणीं ।
सदा च भर्तुः प्रतिकूलवादिनीम्। ॥ १३.३२.१४ ॥
भांडी विखुरलेली ठेवणारी, न पाहता कामे करणारी आणि नेहमी पतीच्या विरुद्ध बोलणारी स्त्री — तिला मी सोडते.
13.32.15
लोलामदक्षामवलेपिनीं च ।
व्यपेतशौचां कलहप्रियां च।
निद्राभिभूतां सततं शयाना-
मेवंविधां स्त्रीं परिवर्जयामि ॥ १३.३२.१५ ॥
चंचल, अकुशल, गर्विष्ठ, अशुद्ध, भांडणप्रिय आणि सतत झोपेत बुडून पडून राहणारी — अशा स्त्रीला मी दूर ठेवते.
13.32.16
सत्यासु नित्यं प्रियदर्शनासु ।
सौभाग्ययुक्तासु गुणान्वितासु।
वसामि नारीषु पतिव्रतासु ।
कल्याणशीलासु विभूषितासु ॥ १३.३२.१६ ॥
सदैव सत्यवादी, पाहण्यास प्रिय, सौभाग्य व गुणांनी युक्त, पतिव्रता, कल्याणकारी स्वभावाच्या आणि अलंकृत अशा स्त्रियांमध्ये मी वास करते.
13.32.17
यानेषु कन्यासु विभूषणेषु ।
यज्ञेषु मेघेषु च वृष्टिमत्सु।
वसामि फुल्लासु च पद्मिनीषु ।
नक्षत्रवीथीषु च शारदीषु ॥ १३.३२.१७ ॥
मी वाहनांमध्ये, कन्यांमध्ये, अलंकारांमध्ये, यज्ञांमध्ये, वर्षाव करणाऱ्या मेघांमध्ये, फुललेल्या कमळांच्या सरोवरांमध्ये आणि शरद ऋतूतील नक्षत्रमार्गांमध्ये वास करते.
13.32.18
गजेषु गोष्ठेषु तथाऽऽसनेषु ।
सरःसु फुल्लोत्पलपङ्कजेषु।
नदीषु हंसस्वननादितासु ।
क्रौञ्चावघुष्टस्वरशोभितासु ॥ १३.३२.१८ ॥
मी हत्तींमध्ये, गोठ्यांमध्ये, तसेच आसनांमध्ये, फुललेल्या निळ्या कमळांनी व कमळांनी युक्त सरोवरांमध्ये, हंसांच्या नादाने निनादणाऱ्या नद्यांमध्ये आणि क्रौंच पक्ष्यांच्या स्वराने शोभणाऱ्या नद्यांमध्ये वास करते.
13.32.19
विकीर्णकूलद्रुमराजितासु ।
तपस्विसिद्धद्विजसेवितासु।
वसामि नित्यं सुबहूदकासु ।
सिम्हैर्गजैश्चाकुलितोदकासु ॥ १३.३२.१९ ॥
काठांवरील वृक्षरांगांनी शोभणाऱ्या, तपस्वी, सिद्ध व द्विजांनी सेवलेल्या, सदैव विपुल जल असलेल्या, सिंह व हत्तींमुळे पाणी ढवळलेल्या नद्यांमध्ये मी नित्य वास करते.
13.32.20
मत्ते गजे गोवृषभे नरेन्द्रे ।
सिम्हासने सत्पुरुषेषु नित्यम् ॥ १३.३२.२० ॥
मदमस्त हत्तीत, गोवृषभात, नरेंद्रात (राजात), सिंहासनात आणि सत्पुरुषांत मी नित्य वास करते.
13.32.21
यस्मिञ्चनो हव्यभुजं जुहोति ।
गोब्राह्मणं चार्चति देवताश्च
काले च पुष्पैर्बलयः क्रियन्ते ।
तस्मिन्गृहे नित्यमुपैमि वासम् ॥ १३.३२.२१ ॥
ज्या घरात माणूस हव्यभोजी अग्नीत आहुती देतो, गाय व ब्राह्मणांचा सत्कार करतो, देवतांची पूजा करतो आणि योग्य काळी फुलांनी बलि अर्पण केला जातो, त्याच घरात मी नित्य वास करण्यास येते.
13.32.22
स्वाध्यायनित्येषु सदा द्विजेषु ।
क्षत्रे च धर्माभिरते सदैव।
वैश्ये च कृष्याभिरते वसामि ।
शूद्रे च शुश्रूषणनित्ययुक्ते ॥ १३.३२.२२ ॥
स्वाध्यायात नित्य रत असलेल्या द्विजांमध्ये, धर्मात रमणाऱ्या क्षत्रियामध्ये सदैव, शेतीत रमणाऱ्या वैश्यामध्ये आणि नित्य सेवेत युक्त शूद्रामध्ये मी वास करते.
13.32.23
नारायणे त्वेकमना वसामि ।
सर्वेण भावेन शरीरभूता।
तस्मिन्हि धर्मः सुमहान्निविष्टो ।
ब्रह्मिण्यता चात्र तथा प्रियत्वम् ॥ १३.३२.२३ ॥
नारायणामध्ये एकचित्त होऊन, शरीरधारिणी म्हणून सर्वभावाने मी वास करते. त्याच्यात महान धर्म स्थिर आहे; ब्रह्मनिष्ठा आणि येथे प्रियत्वही तसेच आहे.
13.32.24
नाहं शरीरेण वसामि देवि ।
नैवं मया शक्यमिहाभिधातुम्।
भावेन यस्मिन्निवसामि पुंसि ।
स वर्धते धर्मयशोर्थकामैः ॥ १३.३२.२४ ॥
हे देवी, मी शरीराने वास करत नाही; या विषयी मला असे सांगणे शक्य नाही. ज्या पुरुषात मी भावाने वास करते तो धर्म, यश, अर्थ आणि काम यांनी वाढतो.