મહાભારત · અધ્યાય 13.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.33.1
प्रायश्चित्तं कृतघ्नानां प्रतिब्रूहि पितामह ।
मातॄः पितॄन्गुरुंश्चैव येऽवमन्यन्ति मोहिताः ॥ १३.३३.१ ॥
હે પિતામહ, મોહથી માતા, પિતા અને ગુરુનું અપમાન કરનારા કૃતઘ્નોનું પ્રાયશ્ચિત્ત કહો.
13.33.2
ये चाप्यन्ते परे तात कृतघ्ना निरपत्रपाः ।
तेषां गतिं महाबाहो श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १३.३३.२ ॥
હે તાત, જે કૃતઘ્ન અને નિર્લજ્જ છે તેમને પરલોકમાં કઈ ગતિ મળે છે, હે મહાબાહો, તે હું સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.33.3
कृतघ्नानां गतिस्तात नरके शाश्वतीः समाः ।
मातापितृगुरूणां च ये न तिष्ठन्ति शासने।
क्रिमिकीटपिपीलेषु जायन्ते स्थावरेषु च ॥ १३.३३.३ ॥
હે તાત, કૃતઘ્નોની ગતિ નરકમાં શાશ્વત વર્ષો સુધી છે; જે માતા, પિતા, ગુરુની આજ્ઞામાં રહેતા નથી તેઓ કૃમિ, કીટ, કીડી અને સ્થાવર યોનિઓમાં જન્મે છે.
13.33.4
दुर्लभो हि पुनस्तेषां मानुष्ये पुनरुद्भवः ।
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ १३.३३.४ ॥
તેમને ફરી મનુષ્ય જન્મ મળવો ખરેખર દુર્લભ છે. આ વિષયમાં લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ પણ કહે છે.
13.33.5
वत्सनाभो महाप्राज्ञो महर्षिः संशितव्रतः ।
वल्मीकभूतो ब्रह्मर्षिस्तप्यते सुमहत्तपः ॥ १३.३३.५ ॥
વત્સનાભ, મહાપ્રાજ્ઞ, મહર્ષિ, દૃઢવ્રત; રાફડો બનેલા બ્રહ્મર્ષિ અતિમહાન તપ કરી રહ્યા છે.
13.33.6
तस्मिंश्च तप्यति तपो वासवो भरतर्षभ ।
ववर्ष समुहद्वर्षं सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥ १३.३३.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે તપ કરી રહ્યા હતા ત્યારે ઇન્દ્રે વીજળી અને ગર્જના સાથે ભારે વરસાદ વરસાવ્યો.
13.33.7
तत्र सप्ताहवर्षं तु मुमुचे पाकशासनः ।
निमीलिताक्षस्तद्वर्षं प्रत्यगृह्यत वै द्विजः ॥ १३.३३.७ ॥
ત્યાં ઇન્દ્રે સાત દિવસ સુધી વરસાદ વરસાવ્યો; એ દ્વિજ આંખો બંધ કરીને એ વરસાદ ઝીલતો રહ્યો.
13.33.8
तस्मिन्पतति वर्षे तु शीतवातसमन्विते ।
विशीर्णध्वस्तशिखरो वल्मीकोऽशनिताडितः ॥ १३.३३.८ ॥
ઠંડા પવન સાથે પડતા એ વરસાદમાં વીજળીથી આહત થયેલું રાફડાનું શિખર તૂટીને વિખરાઈ ગયું.
13.33.9
ताड्यमाने ततस्तस्मिन्वत्सनाभे महात्मनि ।
कारुण्यात्तस्य धर्मः स्वमानृशंस्यमथाकरोत् ॥ १३.३३.९ ॥
મહાત્મા વત્સનાભ માર ખાતા હતા ત્યારે, કરુણાથી ધર્મે પોતાની કોમળતા પ્રગટ કરી.
13.33.10
चिन्तयानस्य ब्रह्मर्षि तपन्तमतिधार्मिकम् ।
अनुरूपा मतिः क्षिप्रमुपजाता स्वभावजा ॥ १३.३३.१० ॥
વિચારતા, તપ કરતા, અતિ ધાર્મિક એ બ્રહ્મર્ષિના મનમાં તરત જ તેમના સ્વભાવને અનુરૂપ વિચાર ઉદ્ભવ્યો.
13.33.11
स्वं रूपं माहिषं कृत्वा मनोहरम् ।
रक्षार्थं वत्सनामस्य चतुष्पादुपरिस्थितः ॥ १३.३३.११ ॥
પોતાનું મનોહર ભેંસ-રૂપ ધારણ કરીને વત્સનાભની રક્ષા માટે એ ચતુષ્પાદ પ્રાણી તેમની ઉપર ઊભો રહ્યો.
13.33.12
यदा त्वपगतं वर्षं वृष्टिवातसमन्वितम् ।
ततो महिषरुपेण धर्मो धर्मभृतांवर।
शनैर्वल्मीकमुत्सृज्य प्राद्रवद्भरतर्षभ ॥ १३.३३.१२ ॥
જ્યારે વરસાદ અને પવન બંધ થયા, ત્યારે હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મ ભેંસના રૂપમાં ધીમે ધીમે એ રાફડો છોડીને દોડી ગયો.
13.33.13
स्थितेऽस्मिन्वृष्टिसम्पाते वीक्षते स्म महातपाः ।
दिशश्च विपुलास्तत्र गिरीणां शिखराणि च ॥ १३.३३.१३ ॥
વરસાદનો મારો અટક્યો ત્યારે તે મહાતપસ્વીએ ત્યાંની વિશાળ દિશાઓ અને પર્વતશિખરો જોયાં.
13.33.14
दृष्ट्वा च पृथिवीं सर्वां सलिलेन परिप्लुताम् ।
जलाशयान्स तान्दृष्ट्वा विप्रः प्रमुदितोऽभवत् ॥ १३.३३.१४ ॥
આખી પૃથ્વી પાણીથી ભરાયેલી જોઈને અને તે જળાશયો જોઈને તે બ્રાહ્મણ અત્યંત પ્રસન્ન થયો.
13.33.15
अचिन्तयद्विस्मितश्चि विप्रः प्रमुदितोऽभवत् ।
अचिन्तयद्विस्तितश्च वर्षात्केनाभिरक्षितः।
ततोऽपश्यत्स महिषमवस्थितमदूरतः ॥ १३.३३.१५ ॥
તે બ્રાહ્મણ આશ્ચર્યચકિત થઈને વિચારવા લાગ્યો કે વરસાદથી મને કોણે બચાવ્યો? ત્યારે થોડે દૂર ઊભેલી એક ભેંસ તેણે જોઈ.
13.33.16
तिर्यग्योनावपि कथं दृश्यते धर्मवत्सलः ॥ १३.३३.१६ ॥
તિર્યક યોનિમાં પણ ધર્મપ્રેમી કેમ દેખાય છે!
13.33.17
अतो नु भद्रमहिषः शिलापट्टमवस्थितः ।
पीवरश्चैव बल्यश्च बहुमांसो भवेदयम् ॥ १३.३३.१७ ॥
તેથી આ સારો પાડો શિલા-પટ્ટ પર ઊભો છે. તે પુષ્ટ, બલિ માટે યોગ્ય અને માંસથી ભરપૂર હશે.
13.33.18
तस्य बुद्धिरियं जाता धर्मसंसक्तजा मुनेः ।
कृतघ्ना नरकं यान्ति ये च विश्वस्तघातिनः ॥ १३.३३.१८ ॥
ધર્મ પ્રત્યેની આસક્તિથી જન્મેલા તે મુનિના મનમાં આ વિચાર ઉદ્ભવ્યો. કૃતઘ્નો અને વિશ્વાસઘાતીઓ નરકમાં જાય છે.
13.33.19
निष्कृतिं नैव पश्यामि कृतघ्नानां कथञ्चन ।
क्रते प्राणिपरित्यागाद्धर्मज्ञानां वचो यथा ॥ १३.३३.१९ ॥
કૃતઘ્નો માટે કોઈ પણ રીતે પ્રાયશ્ચિત્ત હું જોતો નથી; ધર્મજ્ઞોના વચન પ્રમાણે પ્રાણત્યાગ જ (માર્ગ) છે.
13.33.20
अकृत्वा भरणं पित्रोरदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् ।
कृतघ्नतां च सम्प्राप्य मरणान्ता च निष्कृतिः ॥ १३.३३.२० ॥
માતા-પિતાનું ભરણપોષણ ન કરીને, ગુરુદક્ષિણા ન આપીને, કૃતઘ્નતા પામીને, પ્રાયશ્ચિત્ત મૃત્યુમાં જ પૂર્ણ થાય છે.
13.33.21
आकाङ्क्षायामुपेक्षायां चोपपातकमुत्तमम् ।
तस्मात्प्राणान्परित्यक्ष्ये प्रायश्चित्तार्थमित्युत ॥ १३.३३.२१ ॥
ઇચ્છા અને ઉપેક્ષાથી થતું મોટું ઉપપાતક; તેથી પ્રાયશ્ચિત્ત માટે હું પ્રાણત્યાગ કરીશ, એમ (તેણે કહ્યું).
13.33.22
स मेरुशिखरं गत्वा निस्यङ्केनान्तरात्मना ।
प्रायश्चित्तं कर्तुकामः शरीरं त्यक्तुमुद्यतः।
निगृहीतश्च धर्मात्मा हस्ते धर्मेण धर्मवित् ॥ १३.३३.२२ ॥
તે મેરુના શિખર પર જઈને, નિર્મળ અંતરાત્માથી, પ્રાયશ્ચિત્ત કરવાની ઇચ્છાથી, દેહત્યાગ માટે તત્પર થયો; ધર્માત્મા અને ધર્મજ્ઞે ધર્મથી તેનો હાથ પકડીને તેને રોક્યો.
13.33.23
वत्सनाभ महाप्राज्ञ बहुवर्षशतायुष ।
परितुष्टोस्मि त्यागेन निस्सङ्गेन तथाऽऽत्मनः ॥ १३.३३.२३ ॥
હે વત્સનાભ, મહાપ્રાજ્ઞ, સો વર્ષથી પણ વધુ આયુષ્યવાળા! તારા નિસ્સંગ ત્યાગથી, અને એ જ રીતે તારા આત્માના ત્યાગથી, હું પરમ સંતુષ્ટ છું.
13.33.24
एवं धर्मभृतः सर्वे विमृशन्ति कृताकृतम् ।
न कश्चिद्वत्सनाभस्य यस्य नोपहतं मनः ॥ १३.३३.२४ ॥
આ રીતે ધર્મધારી સૌ કરેલા અને ન કરેલા કર્મોનો વિચાર કરે છે; વત્સનાભ જેવો કોઈ નથી, જેનું મન ઘાયલ ન થયું હોય.
13.33.25
यश्चानवद्यश्चरति शक्तो धर्मं च सर्वशः ।
निवर्तस्व महाप्राज्ञ् पूतात्मा ह्यसि शाश्वतः ॥ १३.३३.२५ ॥
જે નિર્દોષ આચરણ કરે છે અને સર્વ પ્રકારે ધર્મ પાળવા સમર્થ છે, હે મહાપ્રાજ્ઞ, પાછા ફરો; તમે પવિત્ર આત્મા અને શાશ્વત છો.