महाभारत · अध्याय 13.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.33.1
प्रायश्चित्तं कृतघ्नानां प्रतिब्रूहि पितामह ।
मातॄः पितॄन्गुरुंश्चैव येऽवमन्यन्ति मोहिताः ॥ १३.३३.१ ॥
हे पितामहा, मोहामुळे माता, पिता व गुरू यांचा अपमान करणाऱ्या कृतघ्नांचे प्रायश्चित्त सांगा.
13.33.2
ये चाप्यन्ते परे तात कृतघ्ना निरपत्रपाः ।
तेषां गतिं महाबाहो श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १३.३३.२ ॥
हे तात, कृतघ्न आणि निर्लज्ज लोकांना परलोकात कोणती गती मिळते, हे महाबाहो, ते मला यथार्थपणे ऐकायचे आहे.
13.33.3
कृतघ्नानां गतिस्तात नरके शाश्वतीः समाः ।
मातापितृगुरूणां च ये न तिष्ठन्ति शासने।
क्रिमिकीटपिपीलेषु जायन्ते स्थावरेषु च ॥ १३.३३.३ ॥
हे तात, कृतघ्नांची गती नरकात शाश्वत वर्षे असते; माता, पिता, गुरू यांच्या आज्ञेत न राहणारे कृमी, कीटक, मुंग्या आणि स्थावर योनींमध्ये जन्म घेतात.
13.33.4
दुर्लभो हि पुनस्तेषां मानुष्ये पुनरुद्भवः ।
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ॥ १३.३३.४ ॥
त्यांना पुन्हा मनुष्य जन्म मिळणे खरोखर दुर्लभ आहे. या संदर्भात लोक हा प्राचीन इतिहासही सांगतात.
13.33.5
वत्सनाभो महाप्राज्ञो महर्षिः संशितव्रतः ।
वल्मीकभूतो ब्रह्मर्षिस्तप्यते सुमहत्तपः ॥ १३.३३.५ ॥
वत्सनाभ, महाप्रज्ञ, महर्षी, दृढव्रती; वारुळ बनलेले ब्रह्मर्षी अतिमहान तप करीत आहेत.
13.33.6
तस्मिंश्च तप्यति तपो वासवो भरतर्षभ ।
ववर्ष समुहद्वर्षं सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ॥ १३.३३.६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तो तप करीत असताना इंद्राने वीज आणि गर्जनेसह मुसळधार पाऊस पाडला.
13.33.7
तत्र सप्ताहवर्षं तु मुमुचे पाकशासनः ।
निमीलिताक्षस्तद्वर्षं प्रत्यगृह्यत वै द्विजः ॥ १३.३३.७ ॥
तेथे इंद्राने सात दिवस पाऊस पाडला; तो द्विज डोळे मिटून तो पाऊस सहन करत राहिला.
13.33.8
तस्मिन्पतति वर्षे तु शीतवातसमन्विते ।
विशीर्णध्वस्तशिखरो वल्मीकोऽशनिताडितः ॥ १३.३३.८ ॥
थंड वाऱ्यासह त्या पावसात वीज कोसळून वारुळाचे शिखर तुटून विखुरले.
13.33.9
ताड्यमाने ततस्तस्मिन्वत्सनाभे महात्मनि ।
कारुण्यात्तस्य धर्मः स्वमानृशंस्यमथाकरोत् ॥ १३.३३.९ ॥
महात्मा वत्सनाभ मारला जात असताना, करुणेने धर्माने आपली स्वतःची मृदुता दाखवली.
13.33.10
चिन्तयानस्य ब्रह्मर्षि तपन्तमतिधार्मिकम् ।
अनुरूपा मतिः क्षिप्रमुपजाता स्वभावजा ॥ १३.३३.१० ॥
विचार करणाऱ्या, तप करणाऱ्या, अत्यंत धार्मिक त्या ब्रह्मर्षीच्या मनात लगेच त्याच्या स्वभावाला साजेसा विचार उद्भवला.
13.33.11
स्वं रूपं माहिषं कृत्वा मनोहरम् ।
रक्षार्थं वत्सनामस्य चतुष्पादुपरिस्थितः ॥ १३.३३.११ ॥
आपले सुंदर महिषरूप धारण करून वत्सनाभाच्या रक्षणासाठी तो चतुष्पाद प्राणी त्याच्यावर उभा राहिला.
13.33.12
यदा त्वपगतं वर्षं वृष्टिवातसमन्वितम् ।
ततो महिषरुपेण धर्मो धर्मभृतांवर।
शनैर्वल्मीकमुत्सृज्य प्राद्रवद्भरतर्षभ ॥ १३.३३.१२ ॥
पाऊस आणि वारा निघून गेल्यावर, हे भरतश्रेष्ठा, धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ धर्म म्हशीच्या रूपात हळूहळू त्या वारुळाला सोडून पळून गेला.
13.33.13
स्थितेऽस्मिन्वृष्टिसम्पाते वीक्षते स्म महातपाः ।
दिशश्च विपुलास्तत्र गिरीणां शिखराणि च ॥ १३.३३.१३ ॥
पावसाचा वर्षाव थांबल्यावर त्या महातपस्वीने तेथील विस्तीर्ण दिशा आणि पर्वतशिखरे पाहिली.
13.33.14
दृष्ट्वा च पृथिवीं सर्वां सलिलेन परिप्लुताम् ।
जलाशयान्स तान्दृष्ट्वा विप्रः प्रमुदितोऽभवत् ॥ १३.३३.१४ ॥
सारी पृथ्वी पाण्याने भरलेली आणि ते जलाशय पाहून तो ब्राह्मण अत्यंत आनंदित झाला.
13.33.15
अचिन्तयद्विस्मितश्चि विप्रः प्रमुदितोऽभवत् ।
अचिन्तयद्विस्तितश्च वर्षात्केनाभिरक्षितः।
ततोऽपश्यत्स महिषमवस्थितमदूरतः ॥ १३.३३.१५ ॥
तो ब्राह्मण विस्मित होऊन विचार करू लागला की पावसापासून कोणी माझे रक्षण केले? तेव्हा त्याला थोड्या अंतरावर उभी असलेली एक म्हैस दिसली.
13.33.16
तिर्यग्योनावपि कथं दृश्यते धर्मवत्सलः ॥ १३.३३.१६ ॥
तिर्यक् योनीतही धर्मप्रेमी कसा दिसतो!
13.33.17
अतो नु भद्रमहिषः शिलापट्टमवस्थितः ।
पीवरश्चैव बल्यश्च बहुमांसो भवेदयम् ॥ १३.३३.१७ ॥
म्हणून हा चांगला रेडा दगडी फरशीवर उभा आहे. हा धष्टपुष्ट, बलीस योग्य आणि मांसाने भरलेला असावा.
13.33.18
तस्य बुद्धिरियं जाता धर्मसंसक्तजा मुनेः ।
कृतघ्ना नरकं यान्ति ये च विश्वस्तघातिनः ॥ १३.३३.१८ ॥
धर्मासक्तीतून जन्मलेल्या त्या मुनीच्या मनात हा विचार उत्पन्न झाला. कृतघ्न आणि विश्वासघातकी नरकात जातात.
13.33.19
निष्कृतिं नैव पश्यामि कृतघ्नानां कथञ्चन ।
क्रते प्राणिपरित्यागाद्धर्मज्ञानां वचो यथा ॥ १३.३३.१९ ॥
कृतघ्नांसाठी कोणत्याही प्रकारे प्रायश्चित्त मला दिसत नाही; धर्मज्ञांच्या वचनानुसार प्राणत्याग हाच (मार्ग) आहे.
13.33.20
अकृत्वा भरणं पित्रोरदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् ।
कृतघ्नतां च सम्प्राप्य मरणान्ता च निष्कृतिः ॥ १३.३३.२० ॥
आई-वडिलांचे पालनपोषण न करता, गुरुदक्षिणा न देता, कृतघ्नता प्राप्त झाल्यास प्रायश्चित्त मृत्यूने संपते.
13.33.21
आकाङ्क्षायामुपेक्षायां चोपपातकमुत्तमम् ।
तस्मात्प्राणान्परित्यक्ष्ये प्रायश्चित्तार्थमित्युत ॥ १३.३३.२१ ॥
इच्छा आणि उपेक्षेमुळे घडणारे मोठे उपपातक; म्हणून प्रायश्चित्तासाठी मी प्राणत्याग करीन, असे (तो म्हणाला).
13.33.22
स मेरुशिखरं गत्वा निस्यङ्केनान्तरात्मना ।
प्रायश्चित्तं कर्तुकामः शरीरं त्यक्तुमुद्यतः।
निगृहीतश्च धर्मात्मा हस्ते धर्मेण धर्मवित् ॥ १३.३३.२२ ॥
तो मेरूच्या शिखरावर जाऊन, निर्मल अंतरात्म्याने, प्रायश्चित्त करण्याच्या इच्छेने देहत्यागास उद्युक्त झाला; आणि धर्मात्मा, धर्मज्ञ (त्याला) धर्माने हात धरून थांबवले गेले.
13.33.23
वत्सनाभ महाप्राज्ञ बहुवर्षशतायुष ।
परितुष्टोस्मि त्यागेन निस्सङ्गेन तथाऽऽत्मनः ॥ १३.३३.२३ ॥
हे वत्सनाभ, महाप्राज्ञा, शंभर वर्षांपेक्षा अधिक आयुष्य असणाऱ्या! तुझ्या निःसंग त्यागाने आणि तसेच तुझ्या आत्म्याच्या त्यागाने मी परम संतुष्ट आहे.
13.33.24
एवं धर्मभृतः सर्वे विमृशन्ति कृताकृतम् ।
न कश्चिद्वत्सनाभस्य यस्य नोपहतं मनः ॥ १३.३३.२४ ॥
अशा प्रकारे धर्मधारी सर्व लोक केलेले आणि न केलेले विचारात घेतात; वत्सनाभासारखा कोणी नाही, ज्याचे मन दुखावले गेले नाही.
13.33.25
यश्चानवद्यश्चरति शक्तो धर्मं च सर्वशः ।
निवर्तस्व महाप्राज्ञ् पूतात्मा ह्यसि शाश्वतः ॥ १३.३३.२५ ॥
जो निर्दोष आचरण करतो आणि सर्व प्रकारे धर्म पाळण्यास समर्थ आहे, हे महाप्राज्ञा, परत फिर; तू पवित्र आत्मा आणि शाश्वत आहेस.