महाभारत · अध्याय 13.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.36.1
चित्तं मे दूयते तात लोके परमविन्दतः ॥ १३.३६.१ ॥
हे तात, परमाला न मिळवल्यामुळे जगात माझे मन दुःखी होत आहे.
13.36.2
अशाश्वतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
क्रते नारायणं पुण्यं प्रतिभाति पितामह ॥ १३.३६.२ ॥
हे सर्व जग, स्थावर-जंगम, अशाश्वत आहे. हे पितामह, कृतयुगात पवित्र नारायणच प्रकट होतात.
13.36.3
नारायणो हि विश्वात्मा पुरुषः पुष्करेक्षणः ।
तस्यास्य देवकीसूनोः श्रुतं कृत्स्नं त्वयाऽनघ ॥ १३.३६.३ ॥
नारायणच विश्वात्मा, कमलनयन पुरुष आहे. हे अनघ, त्या देवकीपुत्राचे सर्व तू ऐकले आहेस.
13.36.4
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ मया दृष्टं च सङ्गरे ॥ १३.३६.४ ॥
हे युधिष्ठिरा, हे महाप्राज्ञा, युद्धातही मी हे पाहिले आहे.
13.36.5
त्वत्त एव तु राजेन्द्र राजधर्माश्च पुष्कलाः ।
श्रुतं पुराणमखिलं नारदेन निवेदितम्।
गुह्यं नारायणाख्यानं त्रिविधक्लेशनाशनम् ॥ १३.३६.५ ॥
हे राजेंद्रा, तुमच्याकडूनच विपुल राजधर्म मी ऐकले. नारदांनी सांगितलेले संपूर्ण पुराण आणि त्रिविध क्लेश नष्ट करणारे गुह्य नारायण-आख्यान मी ऐकले.
13.36.6
एकान्तिधर्मनियमाः समासव्यासकल्पिताः ।
कथिता वै महाभाग त्वया वै मदनुग्रहात् ॥ १३.३६.६ ॥
हे महाभागा, संक्षेपाने आणि विस्ताराने रचलेले एकान्तिक धर्मनियम माझ्यावरील अनुग्रहाने तुम्हीच सांगितले.
13.36.7
लोकरक्षणकर्तृत्वं तस्यैव हरिमेधसः ।
आतिथेयविधिश्चैव तपांसि नियमाश्च ये ॥ १३.३६.७ ॥
लोकरक्षणाचे कर्तृत्व त्या हरिमेधसाचेच; अतिथिसत्काराची विधी, तपे आणि जे नियम आहेत तेही.
13.36.8
वेदवादप्रसिद्धाश्च वाजपेयादयो मखाः ।
यज्ञा द्रविणनिष्पाद्या अग्निहोत्रानुपालिताः ॥ १३.३६.८ ॥
वेदवादात प्रसिद्ध वाजपेय इत्यादी मख, धनाने सिद्ध होणारे यज्ञ, अग्निहोत्राने पाळले जाणारे.
13.36.9
जपयज्ञाश्च विविधा ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ।
एकादशविधाः प्रोक्ता हविर्यज्ञा द्विजातिनाम् ॥ १३.३६.९ ॥
ब्राह्मणांचे व तपस्व्यांचे जपयज्ञ विविध आहेत; द्विजांचे हविर्यज्ञ अकरा प्रकारचे सांगितले आहेत.
13.36.10
तेषां फलविशेषाश्च उञ्छधर्मास्तथैव च ।
अहन्यहनि ये प्रोक्ता महायज्ञा द्विजातिनाम् ॥ १३.३६.१० ॥
त्यांची विशेष फळे आणि उञ्छधर्मही तसेच; द्विजांचे जे महायज्ञ दररोज सांगितले आहेत.
13.36.11
वेदश्रवणधर्माश्च ब्रह्मयज्ञफलं तथा ।
वेदव्रतविधानं च नियमाश्चैव वैदिकाः ॥ १३.३६.११ ॥
वेदश्रवणाचा धर्म आणि ब्रह्मयज्ञाचे फळ तसेच; वेदव्रताचे विधान आणि वैदिक नियमही.
13.36.12
स्वाहा स्वधा प्रणीते च इष्टापूर्तफलं तथा ।
उत्तरोत्तरसेवायामाश्रमाणां च यत्फलम् ॥ १३.३६.१२ ॥
स्वाहा, स्वधा यांच्या उच्चारणात, प्रणीत आहुतीत, इष्टपूर्त फळ तसेच; आश्रमांच्या उत्तरोत्तर सेवेत जे फळ आहे.
13.36.13
प्रत्येकशश्च निष्ठायामाश्रमाणां महामते ।
मासपक्षोपवासानां सम्यगुक्तफलं च यत् ॥ १३.३६.१३ ॥
हे महामते, आश्रमांपैकी प्रत्येकाच्या निष्ठेत आणि महिना व पक्ष उपवास केल्याने जे फल योग्यरीत्या सांगितले आहे, तेही.
13.36.14
अनाशितानां ये लोका ये च पञ्चतपा नराः ।
वीराध्वानं प्रपन्नानां या गतिश्चाग्निहोत्रिणाम् ॥ १३.३६.१४ ॥
उपवास करणाऱ्यांचे जे लोक, पंचतप करणाऱ्या माणसांचे जे लोक, वीरमार्ग गाठलेल्यांची जी गती, आणि अग्निहोत्रींची जी गती.
13.36.15
ग्रीष्मे पञ्चतपानां च शिशिरे जलचारिणाम् ।
वर्षे स्थण्डिलशायीनां फलं यत्परिकीर्तितम् ॥ १३.३६.१५ ॥
उन्हाळ्यात पंचतप करणाऱ्यांचे, हिवाळ्यात पाण्यात राहणाऱ्यांचे आणि पावसाळ्यात उघड्या जमिनीवर झोपणाऱ्यांचे जे फल सांगितले आहे.
13.36.16
लोके चक्रचराणां च द्विजानां यत्फलं स्मृतम् ।
अन्नादीनां च दानानां यत्फलं परिकीर्तितम् ॥ १३.३६.१६ ॥
जगात भिक्षाटन करणाऱ्या द्विजांचे जे फल स्मरले गेले आहे, आणि अन्नादी दानांचे जे फल सांगितले आहे.
13.36.17
सर्वतीर्थाभिषिक्तानां नराणां च फलोदयः ।
राज्ञां धर्माश्च ये लोके सम्यक्पालयतां प्रजाः ॥ १३.३६.१७ ॥
सर्व तीर्थांमध्ये अभिषेक केलेल्या माणसांचा फलोदय, आणि जगात प्रजेचे यथायोग्य पालन करणाऱ्या राजांचे जे धर्म.
13.36.18
ये च सत्यव्रता लोके ये तीर्थे कृतश्रमाः ।
मातापितृपरा ये च गुरुवृत्तीश्च संश्रिताः ॥ १३.३६.१८ ॥
जे जगात सत्यव्रत पाळतात, जे तीर्थात श्रम करतात, जे माता-पित्यांच्या सेवेत तत्पर असतात, आणि जे गुरुवृत्तीचा आश्रय घेतात.
13.36.19
गोब्राह्मणपरित्राणे राष्ट्रातिक्रमणे तथा ।
त्यजन्त्यभिमुखाः प्राणान्निर्भयाः सत्वमाश्रिताः ॥ १३.३६.१९ ॥
गाय आणि ब्राह्मणांच्या रक्षणात तसेच राष्ट्रावरील आक्रमण रोखताना जे समोर राहून निर्भयपणे सत्त्वाचा आश्रय घेत प्राण त्यागतात.
13.36.20
सहस्रदक्षिणानां च या गतिर्वदनां वर ।
ये च संध्यामुपासन्ते सम्यगुक्ता महाव्रताः ॥ १३.३६.२० ॥
हे श्रेष्ठा, सहस्र दक्षिणा देणाऱ्यांची जी गती सांगितली जाते, आणि जे संध्येची उपासना करतात व योग्य रीतीने सांगितली गेलेली महाव्रते पाळतात.
13.36.21
तथा योगविधानं च यद्ग्रन्थेष्वभिशब्दितम् ।
वेदाद्याः श्रुतयश्चापि श्रुता मे गुरुसत्तम ॥ १३.३६.२१ ॥
तसेच ग्रंथांमध्ये सांगितलेली योगविधी आणि वेदादी श्रुती, हे श्रेष्ठ गुरो, मी ऐकल्या आहेत.
13.36.22
सिद्धान्तनिर्णयाश्चापि द्वैपायनमुखोद्गताः ।
श्रुताः पञ्च महायज्ञा येषु सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १३.३६.२२ ॥
द्वैपायनांच्या मुखातून निघालेले सिद्धांत-निर्णय आणि ज्यांवर सर्व काही प्रतिष्ठित आहे ते पंच महायज्ञ मी ऐकले आहेत.
13.36.23
तत्प्रभेदेषु ये धर्मास्तेऽपि वै कृत्स्नशः श्रुताः ।
न च दूषयितुं शक्याः सद्भिरुक्ता हि ते तथा ॥ १३.३६.२३ ॥
त्यांच्या भेदांमधील जे धर्म आहेत तेही मी संपूर्णपणे ऐकले आहेत. ते दूषित करता येत नाहीत, कारण सज्जनांनी ते तसेच सांगितले आहेत.
13.36.24
एतेषां किल धर्माणामुत्तमो वैष्णवो विधिः ।
रक्षते भगवान्विष्णुर्भक्तमात्मशरीरवत् ॥ १३.३६.२४ ॥
या धर्मांमध्ये उत्तम विधी वैष्णव आहे. भगवान विष्णू आपल्या भक्ताचे रक्षण स्वतःच्या शरीराप्रमाणे करतात.
13.36.25
कर्मणो हि कृतेस्येह कामितस्य द्विजोत्तम ।
फलं ह्यवश्यं भोक्तव्यमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.२५ ॥
हे द्विजोत्तमा! इथे केलेल्या आणि इच्छिलेल्या कर्माचे फळ अवश्य भोगावे लागते, असे द्वैपायन ऋषींनी सांगितले.
13.36.26
भोगान्ते चापि पतनं गतिः पूर्वं प्रभाषिता ।
न मे प्रीतिकरास्त्वेते विषोदर्का हि मे मताः ॥ १३.३६.२६ ॥
भोगाच्या अंती पतन आणि गती असे पूर्वी सांगितले गेले; हे मला प्रिय वाटत नाही, कारण माझ्या मते ह्यांचे फळ विषासारखे आहे.
13.36.27
वधात्कृष्टतरं मन्ये गर्भवासं महाद्युते ।
दिष्टान्ते यानि दुःखानि पुरुषो विन्दते विभो।
ततः कष्टतराणीह गर्भवासे हि विन्दति ॥ १३.३६.२७ ॥
हे महाद्युते! गर्भवास मृत्यूपेक्षाही कष्टप्रद आहे असे मला वाटते. हे विभो! नियत काळाच्या अंती मनुष्य जी दुःखे भोगतो, त्याहूनही अधिक कष्टप्रद दुःखे तो येथे गर्भवासात भोगतो.
13.36.28
ततश्चाभ्याधिकां तीव्रां वेदनां लभते नरः ।
गर्भापक्रमणे तात कर्मणासुपसर्पणे ॥ १३.३६.२८ ॥
मग मनुष्य गर्भातून बाहेर पडताना अत्यंत तीव्र वेदना भोगतो, हे तात; कर्मामुळे प्राण जवळ येतानाही तसेच.
13.36.29
तस्मान्मे निश्चयो जातो धर्मेष्वेतेषु भारत ।
तदिच्छामि कुरुश्रेष्ठ त्वत्प्रसादान्महामते।
तं धर्मं चेह वेत्तुं वै यो जराजन्ममृत्युहा ॥ १३.३६.२९ ॥
म्हणून, हे भारता, या धर्मांविषयी माझा निश्चय झाला आहे. हे कुरुश्रेष्ठा, हे महामते! तुमच्या कृपेने जरा, जन्म आणि मृत्यू नाहीसे करणारा तो धर्म मला जाणून घ्यायचा आहे.
13.36.30
येनोष्णदा वैतरणी असिपत्रवनं च तत् ।
कुण्डानि चाग्नितप्तानि क्षुरधारापथस्तथा।
शाल्मलीं च महाघोरामायसीं घोरकण्टकाम् ॥ १३.३६.३० ॥
उष्ण देणारी वैतरणी नदी, ते असिपत्रवन, अग्नीने तापलेली कुंडे, क्षुरधारेचा मार्ग आणि अत्यंत भयानक लोखंडी काटे असलेला शाल्मली वृक्ष.
13.36.31
मातापितृकते चापि सुहृन्मित्रार्थकारणात् ।
आत्महेतोश्च पापानि कृतानीह नरैश्च यैः।
तेषां फलोदयं कष्टमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.३१ ॥
आई-वडिलांसाठी, मित्र-सुहृदांसाठी आणि धनासाठी, तसेच स्वतःसाठी माणसांनी येथे केलेल्या पापांच्या फळाचा दुःखदायक उदय ऋषी द्वैपायनांनी सांगितला.
13.36.32
कुम्भीपाकप्रदीप्तानां शूलार्तानां च क्रन्दताम् ।
रौरवे क्षिप्यमाणानां प्रहारैर्मथितात्मनाम् ॥ १३.३६.३२ ॥
कुंभीपाकात जळणाऱ्यांचे, शुळांनी पीडित झालेल्यांचे, आक्रोश करणाऱ्यांचे, रौरवात फेकल्या जाणाऱ्यांचे, प्रहारांनी ज्यांचे शरीर चिरडले गेले आहे अशांचे.
13.36.33
स्तनतामपकृत्तानां पिबतामात्मशोणितम् ।
तेषामेव प्रवदतां कारुण्यं नास्ति यन्त्रतः ॥ १३.३६.३३ ॥
छाटले गेलेले कण्हणारे, स्वतःचे रक्त पिणारे, तेच बोलत असतानाही, यंत्रांमुळे त्यांच्याबद्दल काहीही करुणा नाही.
13.36.34
तृष्णाशुष्कोष्ठकण्ठानां विह्वलानामचेतसाम् ।
सर्वदुःखाभिभूतानां रुजार्तानां च क्रोशताम् ॥ १३.३६.३४ ॥
तहानेने कोरडे झालेले ओठ व कंठ असलेले, व्याकूळ, बेशुद्ध, सर्व दुःखांनी व्यापलेले, वेदनेने पीडित, आक्रोश करणारे.
13.36.35
वेदनार्ता हि क्रन्दन्ति पूरयन्तो दिशो दश ॥ १३.३६.३५ ॥
वेदनेने पीडित झालेले ते खरोखर आक्रोश करतात, दहाही दिशा भरून टाकत.
13.36.36
एकः करोति पापानि सहभोज्यानि बान्धवैः ।
तेषामेकः फलं भुङ्क्ते कष्टं वैवस्वते गृहे ॥ १३.३६.३६ ॥
एकजण पापे करतो; त्यांची फळे नातेवाईक एकत्र भोगतात; परंतु त्यांपैकी एकटाच यमाच्या घरी दुःख भोगतो.
13.36.37
येन नैतां गतिं गच्छेन्न विण्मूत्रास्थिपिच्छिले ।
विष्ठामूत्रकृमीमध्ये बहुजन्तुनिषेविते ॥ १३.३६.३७ ॥
ज्यामुळे माणूस या अवस्थेत जाऊ नये—विष्ठा, मूत्र, हाडे व चिखलात, विष्ठा-मूत्र व किड्यांमध्ये, अनेक जीवांनी भरलेल्या ठिकाणी.
13.36.38
को गर्भवासात्परतो नरकोऽन्यो विधीयते ।
यत्र वासकृतो योगः कुक्षौ वासो विधीयते ॥ १३.३६.३८ ॥
गर्भवासाहून पलीकडे दुसरा कोणता नरक विधिला आहे? जिथे वासामुळे संयोग होतो आणि उदरात वास विहित आहे.
13.36.39
जातो विस्तीर्णशोकः स्याद्भवेत विगतज्वरः ।
न चैष लभ्यते कामो जातमात्रं हि मानवम्।
आविशन्तीह दुःखानि मनोवाक्कायिकानि तु ॥ १३.३६.३९ ॥
जन्मलेल्या माणसाला विस्तीर्ण शोक होतो; तो ज्वररहित होऊ शकतो; पण ही इच्छा मिळत नाही. जन्मताच माणसात मन, वाणी व शरीराची दुःखे प्रवेश करतात.
13.36.40
तैरस्वतन्त्रो भवति पीड्यमानो भयानकैः ।
तैर्गर्भवासं गच्छति अवशो जायते तथा ॥ १३.३६.४० ॥
त्या भयानक दुःखांनी पीडित होऊन माणूस परतंत्र होतो. त्यांमुळेच तो गर्भवासात जातो; अशा प्रकारे तो असहाय्य होऊन जन्मतो.
13.36.41
अवशश्चेहते जन्तुर्व्रजत्यवश एव हि ।
जरसा रूपविध्वंसं प्राप्नोत्यवश एव तु ॥ १३.३६.४१ ॥
असहाय्य होऊन प्राणी प्रयत्न करतो; असहाय्य होऊनच तो जातो. वृद्धापकाळाने त्याला रूपाचा नाश प्राप्त होतो—असहाय्य होऊनच.
13.36.42
शरीरभेदमाप्नोति जीर्यतेऽवश एव तु ।
एवं ह्यनियतो मृत्युर्भवत्येव सदा नृषु ॥ १३.३६.४२ ॥
शरीराचा नाश होतो, आणि माणूस अवश होऊन जीर्ण होतो. अशा प्रकारे माणसांमध्ये मृत्यू सदैव अनिश्चित असतो.
13.36.43
गर्भेषु म्रियते कश्चिज्जायमानस्तथाऽपरः ।
जाता म्रियन्ते बहवो यौवनस्थास्तथाऽपरे।
मध्यभावे तु नश्यन्ति स्थविरो मृत एव तु ॥ १३.३६.४३ ॥
कोणी गर्भातच मरतो, तर कोणी जन्मताना. जन्मलेल्यांपैकी अनेक मरतात; तारुण्यात असलेले आणि मध्यमवयीन नष्ट होतात. वृद्ध तर आधीच मृतच आहे.
13.36.44
को जन्मनो नोद्विजते स्वयम्भूरपि यो भवेत् ।
कुतस्त्वस्मद्विधस्तात मरणस्य वशानुगः ॥ १३.३६.४४ ॥
जन्मामुळे कोण भयभीत होत नाही, जरी तो स्वयंभू ब्रह्मा असला तरी? हे तात, मृत्यूच्या अधीन असलेले आमच्यासारखे लोक कसे भयभीत होणार नाहीत?
13.36.45
नित्याविष्टो भयेनाहं मनसा कुरुसत्तम ।
मुहूर्तमप्यहं शर्म न विन्दामि महामते ॥ १३.३६.४५ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, मी सदैव मनाने भयाने ग्रस्त असतो. हे महामते, क्षणभरही मला शांती मिळत नाही.
13.36.46
कालात्मनि तिरोभूतो नित्यं तद्गुणवर्जितः ।
अन्नैर्बहुविधैः पुष्टं वस्त्रैर्नानाविधैर्वृतम् ॥ १३.३६.४६ ॥
कालात्म्यात लपलेला, सदैव त्याच्या गुणांनी रहित, अनेक प्रकारच्या अन्नांनी पोषित, नाना प्रकारच्या वस्त्रांनी आच्छादित.
13.36.47
चन्दनागरुदिग्धाङ्गं मणिमुक्ताविभूषितम् ।
यानैर्बहुविधैर्यातमेकान्तेनैव लालितम् ॥ १३.३६.४७ ॥
चंदन आणि अगरूने लेपलेले अंग, मणी व मोत्यांनी विभूषित, अनेक प्रकारच्या वाहनांतून नेलेला, केवळ एकांतात लाडाने वाढवलेला.
13.36.48
यौवनोद्धतरूपाभिर्मन्दविह्वलगामिभिः ।
इष्टिभिरभिरामाभिर्वरस्त्रीभिरयन्त्रितम् ॥ १३.३६.४८ ॥
यौवनाने उद्धट रूप असलेल्या, मंद आणि डगमगत चालणाऱ्या, प्रिय आणि मनोहर श्रेष्ठ स्त्रियांनी (तो) अनियंत्रित होता.
13.36.49
रमितं सुचिरं कालं शरीरममितप्रभम् ।
अवितृप्ता गमिष्यन्ति हित्वा प्राणांस्तथाऽपरे ॥ १३.३६.४९ ॥
दीर्घकाळ अमर्याद तेज असलेल्या शरीराने (सुख) उपभोगले गेले; इतरही प्राण सोडून असमाधानी जातील.
13.36.50
स्वर्गेऽप्यनियता भूतिस्तथैवाकाशसंश्रये ।
देवाऽप्यधिष्ठानवशास्तस्माद्देवं न कामये ॥ १३.३६.५० ॥
स्वर्गातही वैभव अनिश्चित आहे; आकाशाच्या आश्रयातही तसेच. देवही आपल्या निवासाच्या अधीन असतात; म्हणून मी देवत्वाची इच्छा करत नाही.
13.36.51
कामानां नास्त्यधिष्ठानमकामस्तु निवर्तते ।
लोकसङ्ग्रहधर्मास्तु सर्व एव न संशयः ॥ १३.३६.५१ ॥
कामनांना आधार नाही; पण निष्काम माणूस परत फिरतो. लोकसंग्रहाचे धर्म तर सर्वच आहेत, यात संशय नाही.
13.36.52
डोलासधर्मा धर्मज्ञ ऋषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ।
अस्मात्को विषमं दुःखमारोहेत विचक्षणः ॥ १३.३६.५२ ॥
धर्मज्ञ ऋषी द्वैपायन म्हणाले होते की (जीवन) झोक्यासारखे आहे; मग कोणता शहाणा माणूस विषम दुःखावर चढेल?
13.36.53
विद्यमाने समे मार्गे डोलाधर्मविवर्जिते ।
को ह्यात्मानं प्रियं लोके डोलासाधर्म्यतांनयेत् ॥ १३.३६.५३ ॥
झोक्याच्या स्वभावरहित समान मार्ग उपलब्ध असताना, जगात आपल्या प्रिय आत्म्याला झोक्यासारख्या अस्थिरतेत कोण नेईल?
13.36.54
चराचरैः सर्वभूतैर्गन्तव्यमविशङ्कया ।
अस्माल्लोकात्परं लोकमपाथेयमदैशिकम्।
घोरं तमः प्रवेष्टव्यमत्रातारमबान्धवम् ॥ १३.३६.५४ ॥
चर आणि अचर सर्व प्राण्यांनी शंकेविना या लोकातून परलोकात जायला हवे; पाथेय आणि मार्गदर्शकाशिवाय, रक्षक व बांधवांशिवाय घोर अंधारात प्रवेश करायला हवा.
13.36.55
ये तु तं किल धर्मज्ञा धर्मं नारायणेरितम् ।
अनन्यमनसो दान्ताः स्मरन्ति नियतव्रताः ॥ १३.३६.५५ ॥
परंतु नारायणाने सांगितलेल्या त्या धर्माचे धर्मज्ञ, अनन्यमनस्क, संयमी आणि नियमव्रती होऊन स्मरण करतात.
13.36.56
ततस्तेनैव पश्यन्ति प्राप्नुव्ति परं पदम् ।
रक्षते भगवान्विष्णुर्भक्तानात्मशरीरवत् ॥ १३.३६.५६ ॥
मग त्याच धर्माने ते पाहतात आणि परम पद प्राप्त करतात. भगवान विष्णू भक्तांचे रक्षण स्वतःच्या शरीराप्रमाणे करतात.
13.36.57
कुलालचक्रप्रतिमे भ्राम्यमाणेषु जन्तुषु ।
मातापितृसहस्राणि सम्प्राप्तानि मया गुरो ॥ १३.३६.५७ ॥
कुंभाराच्या चाकासारखे प्राणी फिरत असताना, हे गुरो, मला हजारो माता-पिता लाभले आहेत.
13.36.58
स्नेहापन्नेन पीतास्तु मातॄणां विविधाः स्तलाः ॥ १३.३६.५८ ॥
स्नेहाने भरलेल्या मी मातांचे विविध स्तन्य प्राशन केले आहे.
13.36.59
पुत्रदारसहस्राणि इष्टानिष्टशतानि च ।
प्राप्तान्यधिष्ठानवशादतीतानि तथैव च।
न क्वचिन्न सुखं प्राप्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ॥ १३.३६.५९ ॥
हजारो पुत्र आणि पत्न्या, शेकडो इष्ट-अनिष्ट, अधिष्ठानाच्या वशाने प्राप्त झाले आणि तसेच गेले. कुठेही सुख मिळाले नाही, कुठेही शाश्वत स्थिती मिळाली नाही.
13.36.60
स्थानैर्महद्भिर्विभ्रंशो दुःखलब्धैः पुनः पुनः ।
धननाशश्च सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद्धनम्।
अध्वगानामिव पथि च्छायामाश्रित्य सङ्गमः ॥ १३.३६.६० ॥
कष्टाने मिळवलेल्या महान स्थानांवरून वारंवार पतन होतो, धनाचाही नाश होतो; कष्टाने मिळवलेले ते धनही (नष्ट होते). वाटेने जाणारे प्रवासी सावलीचा आश्रय घेऊन भेटतात, तसा हा संगम घडतो.
13.36.61
एवं कर्मवशो लोको ज्ञातीनां हितसङ्गमः ।
विश्रम्य च पुनर्याति कर्मभिर्दर्शितां गतिम् ॥ १३.३६.६१ ॥
अशा प्रकारे लोक कर्माधीन आहे; नातेवाईकांचा हितकारक संगमही तसाच. विश्रांती घेऊन पुन्हा तो आपल्या कर्मांनी दाखवलेल्या गतीकडे जातो.
13.36.62
एतदीदृशकं दृष्ट्वा ज्ञात्वा चैव समागमम् ।
को न बिभ्येत्कुरुश्रेष्ठ विष्ठान्नस्येव भोजनात् ॥ १३.३६.६२ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! असे पाहून आणि असा संगम जाणून, विष्ठेचे अन्न खाण्यापासून जसा भय वाटतो, तसा कोण भिणार नाही?
13.36.63
बुद्धिश्च मे समुत्पन्ना वैष्णवे धर्मविस्तरे ।
तदेष शिरसा पादौ गतोऽस्मि भगवंस्तव।
शरणं च प्रपन्नोऽस्मि गन्तव्ये शरणे ध्रुवे ॥ १३.३६.६३ ॥
वैष्णव धर्माच्या विस्तारात माझी बुद्धी उत्पन्न झाली आहे; म्हणून हे भगवन्! मी मस्तकाने आपल्या चरणांशी आलो आहे. गंतव्य, स्थिर अशा शरणाचा मी आपल्या शरणाचा आश्रय घेतला आहे.
13.36.64
जन्ममृत्युजराखिन्नस्त्रिभिर्दुःखैर्निपीडितः ।
इच्छामि भवता त्रातुमेभ्यस्त्वत्तो महामते।
तस्याद्य युगधर्मस्य श्रवणात्कुरुपुङ्गव ॥ १३.३६.६४ ॥
जन्म, मृत्यू, जरा यांनी खिन्न, तिन्ही दुःखांनी पीडित मी, हे महामते! आपल्याकडून यांपासून रक्षण व्हावे अशी इच्छा करतो; हे कुरुश्रेष्ठा! आज त्या युगधर्माचे श्रवण करून (मी हे इच्छितो).
13.36.65
एतदाद्ययुगोद्भूतं त्रेतायां तत्तिरोहितम् ।
स एव धर्ममखिलमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.६५ ॥
आद्य युगात उद्भवलेला आणि त्रेता युगात लुप्त झालेला हा धर्म, तोच संपूर्ण धर्म ऋषी द्वैपायनांनी सांगितला.