ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.36.1
चित्तं मे दूयते तात लोके परमविन्दतः ॥ १३.३६.१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਪਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਉਣ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੈ।
13.36.2
अशाश्वतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
क्रते नारायणं पुण्यं प्रतिभाति पितामह ॥ १३.३६.२ ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ, ਅਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.36.3
नारायणो हि विश्वात्मा पुरुषः पुष्करेक्षणः ।
तस्यास्य देवकीसूनोः श्रुतं कृत्स्नं त्वयाऽनघ ॥ १३.३६.३ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਕਮਲਨੇਤਰ ਪੁਰਖ ਹਨ। ਹੇ ਅਨਘ, ਉਸ ਦੇਵਕੀ-ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
13.36.4
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ मया दृष्टं च सङ्गरे ॥ १३.३६.४ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਯ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
13.36.5
त्वत्त एव तु राजेन्द्र राजधर्माश्च पुष्कलाः ।
श्रुतं पुराणमखिलं नारदेन निवेदितम्।
गुह्यं नारायणाख्यानं त्रिविधक्लेशनाशनम् ॥ १३.३६.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਰਾਜਧਰਮ ਮੈਂ ਸੁਣੇ। ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਸਾਰਾ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗੁਹਿਆ ਨਾਰਾਇਣ-ਆਖਿਆਨ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ।
13.36.6
एकान्तिधर्मनियमाः समासव्यासकल्पिताः ।
कथिता वै महाभाग त्वया वै मदनुग्रहात् ॥ १३.३६.६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਏਕਾਂਤਿਕ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੇ।
13.36.7
लोकरक्षणकर्तृत्वं तस्यैव हरिमेधसः ।
आतिथेयविधिश्चैव तपांसि नियमाश्च ये ॥ १३.३६.७ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਤਾਪਣ ਉਸੇ ਹਰਿਮੇਧਸ ਦਾ ਹੈ; ਅਤਿਥੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਹਨ ਉਹ ਵੀ।
13.36.8
वेदवादप्रसिद्धाश्च वाजपेयादयो मखाः ।
यज्ञा द्रविणनिष्पाद्या अग्निहोत्रानुपालिताः ॥ १३.३६.८ ॥
ਵੇਦਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਜਪੇਯ ਆਦਿ ਮਖ, ਧਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੱਗ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ।
13.36.9
जपयज्ञाश्च विविधा ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ।
एकादशविधाः प्रोक्ता हविर्यज्ञा द्विजातिनाम् ॥ १३.३६.९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਜਪ-ਯੱਗ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਹਵਿਰ੍ਯੱਗ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
13.36.10
तेषां फलविशेषाश्च उञ्छधर्मास्तथैव च ।
अहन्यहनि ये प्रोक्ता महायज्ञा द्विजातिनाम् ॥ १३.३६.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਅਤੇ ਉੱਛ-ਧਰਮ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ; ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਮਹਾਯੱਗ ਹਰ ਦਿਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
13.36.11
वेदश्रवणधर्माश्च ब्रह्मयज्ञफलं तथा ।
वेदव्रतविधानं च नियमाश्चैव वैदिकाः ॥ १३.३६.११ ॥
ਵੇਦ-ਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਵੇਦ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਨਿਯਮ ਵੀ।
13.36.12
स्वाहा स्वधा प्रणीते च इष्टापूर्तफलं तथा ।
उत्तरोत्तरसेवायामाश्रमाणां च यत्फलम् ॥ १३.३६.१२ ॥
ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣੀਤ ਆਹੁਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਟਪੂਰਤ ਫਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰੋਤਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਹੈ।
13.36.13
प्रत्येकशश्च निष्ठायामाश्रमाणां महामते ।
मासपक्षोपवासानां सम्यगुक्तफलं च यत् ॥ १३.३६.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਪੱਖ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।
13.36.14
अनाशितानां ये लोका ये च पञ्चतपा नराः ।
वीराध्वानं प्रपन्नानां या गतिश्चाग्निहोत्रिणाम् ॥ १३.३६.१४ ॥
ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਪੰਜ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਵੀਰ-ਮਾਰਗ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ।
13.36.15
ग्रीष्मे पञ्चतपानां च शिशिरे जलचारिणाम् ।
वर्षे स्थण्डिलशायीनां फलं यत्परिकीर्तितम् ॥ १३.३६.१५ ॥
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.36.16
लोके चक्रचराणां च द्विजानां यत्फलं स्मृतम् ।
अन्नादीनां च दानानां यत्फलं परिकीर्तितम् ॥ १३.३६.१६ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਵਿਜਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਨ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.36.17
सर्वतीर्थाभिषिक्तानां नराणां च फलोदयः ।
राज्ञां धर्माश्च ये लोके सम्यक्पालयतां प्रजाः ॥ १३.३६.१७ ॥
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਫਲ-ਉਦੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਦੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਧਰਮ ਹਨ।
13.36.18
ये च सत्यव्रता लोके ये तीर्थे कृतश्रमाः ।
मातापितृपरा ये च गुरुवृत्तीश्च संश्रिताः ॥ १३.३६.१८ ॥
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਵ੍ਰਤੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
13.36.19
गोब्राह्मणपरित्राणे राष्ट्रातिक्रमणे तथा ।
त्यजन्त्यभिमुखाः प्राणान्निर्भयाः सत्वमाश्रिताः ॥ १३.३६.१९ ॥
ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸੱਤਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ।
13.36.20
सहस्रदक्षिणानां च या गतिर्वदनां वर ।
ये च संध्यामुपासन्ते सम्यगुक्ता महाव्रताः ॥ १३.३६.२० ॥
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਮਹਾਵਰਤ ਧਾਰਦੇ ਹਨ।
13.36.21
तथा योगविधानं च यद्ग्रन्थेष्वभिशब्दितम् ।
वेदाद्याः श्रुतयश्चापि श्रुता मे गुरुसत्तम ॥ १३.३६.२१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਯੋਗ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਆਦਿ ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ।
13.36.22
सिद्धान्तनिर्णयाश्चापि द्वैपायनमुखोद्गताः ।
श्रुताः पञ्च महायज्ञा येषु सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १३.३६.२२ ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸਿਧਾਂਤ-ਨਿਰਣੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜ ਮਹਾਯਗ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਣੇ ਹਨ।
13.36.23
तत्प्रभेदेषु ये धर्मास्तेऽपि वै कृत्स्नशः श्रुताः ।
न च दूषयितुं शक्याः सद्भिरुक्ता हि ते तथा ॥ १३.३६.२३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਜਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਹੈ।
13.36.24
एतेषां किल धर्माणामुत्तमो वैष्णवो विधिः ।
रक्षते भगवान्विष्णुर्भक्तमात्मशरीरवत् ॥ १३.३६.२४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.36.25
कर्मणो हि कृतेस्येह कामितस्य द्विजोत्तम ।
फलं ह्यवश्यं भोक्तव्यमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.२५ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਜ਼ਰੂਰ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
13.36.26
भोगान्ते चापि पतनं गतिः पूर्वं प्रभाषिता ।
न मे प्रीतिकरास्त्वेते विषोदर्का हि मे मताः ॥ १३.३६.२६ ॥
ਭੋਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਅਤੇ ਗਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਹਨ।
13.36.27
वधात्कृष्टतरं मन्ये गर्भवासं महाद्युते ।
दिष्टान्ते यानि दुःखानि पुरुषो विन्दते विभो।
ततः कष्टतराणीह गर्भवासे हि विन्दति ॥ १३.३६.२७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ! ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਰਭਵਾਸ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਭੋ! ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਠਿਨ ਦੁੱਖ ਉਹ ਇੱਥੇ ਗਰਭਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.36.28
ततश्चाभ्याधिकां तीव्रां वेदनां लभते नरः ।
गर्भापक्रमणे तात कर्मणासुपसर्पणे ॥ १३.३६.२८ ॥
ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵੇਲੇ ਅਤਿਅੰਤ ਤੀਬਰ ਪੀੜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਾਤ; ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
13.36.29
तस्मान्मे निश्चयो जातो धर्मेष्वेतेषु भारत ।
तदिच्छामि कुरुश्रेष्ठ त्वत्प्रसादान्महामते।
तं धर्मं चेह वेत्तुं वै यो जराजन्ममृत्युहा ॥ १३.३६.२९ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹ ਧਰਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.36.30
येनोष्णदा वैतरणी असिपत्रवनं च तत् ।
कुण्डानि चाग्नितप्तानि क्षुरधारापथस्तथा।
शाल्मलीं च महाघोरामायसीं घोरकण्टकाम् ॥ १३.३६.३० ॥
ਤੱਤੀ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ, ਉਹ ਅਸਿਪਤ੍ਰ ਵਣ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪੇ ਕੁੰਡ, ਛੁਰੀ-ਧਾਰ ਦਾ ਰਾਹ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਬ੍ਰਿਛ।
13.36.31
मातापितृकते चापि सुहृन्मित्रार्थकारणात् ।
आत्महेतोश्च पापानि कृतानीह नरैश्च यैः।
तेषां फलोदयं कष्टमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.३१ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਲਈ, ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।
13.36.32
कुम्भीपाकप्रदीप्तानां शूलार्तानां च क्रन्दताम् ।
रौरवे क्षिप्यमाणानां प्रहारैर्मथितात्मनाम् ॥ १३.३६.३२ ॥
ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ, ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਰੌਰਵ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹਿਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕੁਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ।
13.36.33
स्तनतामपकृत्तानां पिबतामात्मशोणितम् ।
तेषामेव प्रवदतां कारुण्यं नास्ति यन्त्रतः ॥ १३.३६.३३ ॥
ਕੱਟੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰਾਹੁੰਦਿਆਂ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਖੂਨ ਪੀਂਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਤਰਸ ਨਹੀਂ।
13.36.34
तृष्णाशुष्कोष्ठकण्ठानां विह्वलानामचेतसाम् ।
सर्वदुःखाभिभूतानां रुजार्तानां च क्रोशताम् ॥ १३.३६.३४ ॥
ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਠ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਵਿਆਕੁਲ, ਬੇਹੋਸ਼, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ।
13.36.35
वेदनार्ता हि क्रन्दन्ति पूरयन्तो दिशो दश ॥ १३.३६.३५ ॥
ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਦਸੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰਦੇ ਹੋਏ।
13.36.36
एकः करोति पापानि सहभोज्यानि बान्धवैः ।
तेषामेकः फलं भुङ्क्ते कष्टं वैवस्वते गृहे ॥ १३.३६.३६ ॥
ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਕਸ਼ਟ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
13.36.37
येन नैतां गतिं गच्छेन्न विण्मूत्रास्थिपिच्छिले ।
विष्ठामूत्रकृमीमध्ये बहुजन्तुनिषेविते ॥ १३.३६.३७ ॥
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੇ—ਮਲ, ਮੂਤਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਹੁਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ।
13.36.38
को गर्भवासात्परतो नरकोऽन्यो विधीयते ।
यत्र वासकृतो योगः कुक्षौ वासो विधीयते ॥ १३.३६.३८ ॥
ਗਰਭਵਾਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਹੜਾ ਹੋਰ ਨਰਕ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਵਾਸ ਕਾਰਨ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.36.39
जातो विस्तीर्णशोकः स्याद्भवेत विगतज्वरः ।
न चैष लभ्यते कामो जातमात्रं हि मानवम्।
आविशन्तीह दुःखानि मनोवाक्कायिकानि तु ॥ १३.३६.३९ ॥
ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਪ-ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.36.40
तैरस्वतन्त्रो भवति पीड्यमानो भयानकैः ।
तैर्गर्भवासं गच्छति अवशो जायते तथा ॥ १३.३६.४० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਗਰਭਵਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
13.36.41
अवशश्चेहते जन्तुर्व्रजत्यवश एव हि ।
जरसा रूपविध्वंसं प्राप्नोत्यवश एव तु ॥ १३.३६.४१ ॥
ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਉਹ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੀ।
13.36.42
शरीरभेदमाप्नोति जीर्यतेऽवश एव तु ।
एवं ह्यनियतो मृत्युर्भवत्येव सदा नृषु ॥ १३.३६.४२ ॥
ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਬੁੱਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਸਦਾ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
13.36.43
गर्भेषु म्रियते कश्चिज्जायमानस्तथाऽपरः ।
जाता म्रियन्ते बहवो यौवनस्थास्तथाऽपरे।
मध्यभावे तु नश्यन्ति स्थविरो मृत एव तु ॥ १३.३६.४३ ॥
ਕੋਈ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ। ਜੰਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਢਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਰਦਾ ਹੈ।
13.36.44
को जन्मनो नोद्विजते स्वयम्भूरपि यो भवेत् ।
कुतस्त्वस्मद्विधस्तात मरणस्य वशानुगः ॥ १३.३६.४४ ॥
ਜਨਮ ਕਾਰਨ ਕੌਣ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਵੈਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ? ਹੇ ਤਾਤ, ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਡਰਨ?
13.36.45
नित्याविष्टो भयेनाहं मनसा कुरुसत्तम ।
मुहूर्तमप्यहं शर्म न विन्दामि महामते ॥ १३.३६.४५ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
13.36.46
कालात्मनि तिरोभूतो नित्यं तद्गुणवर्जितः ।
अन्नैर्बहुविधैः पुष्टं वस्त्रैर्नानाविधैर्वृतम् ॥ १३.३६.४६ ॥
ਕਾਲ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ, ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ।
13.36.47
चन्दनागरुदिग्धाङ्गं मणिमुक्ताविभूषितम् ।
यानैर्बहुविधैर्यातमेकान्तेनैव लालितम् ॥ १३.३६.४७ ॥
ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਕੇਵਲ ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲਾਡ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ।
13.36.48
यौवनोद्धतरूपाभिर्मन्दविह्वलगामिभिः ।
इष्टिभिरभिरामाभिर्वरस्त्रीभिरयन्त्रितम् ॥ १३.३६.४८ ॥
ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਉੱਧਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੱਠੀ ਤੇ ਡਗਮਗਾਉਂਦੀ ਚਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ (ਉਹ) ਬੇਕਾਬੂ ਸੀ।
13.36.49
रमितं सुचिरं कालं शरीरममितप्रभम् ।
अवितृप्ता गमिष्यन्ति हित्वा प्राणांस्तथाऽपरे ॥ १३.३६.४९ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ (ਸੁਖ) ਭੋਗਿਆ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹੀ ਜਾਣਗੇ।
13.36.50
स्वर्गेऽप्यनियता भूतिस्तथैवाकाशसंश्रये ।
देवाऽप्यधिष्ठानवशास्तस्माद्देवं न कामये ॥ १३.३६.५० ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੇਵਤਾਪਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
13.36.51
कामानां नास्त्यधिष्ठानमकामस्तु निवर्तते ।
लोकसङ्ग्रहधर्मास्तु सर्व एव न संशयः ॥ १३.३६.५१ ॥
ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਸੰਗ੍ਰਹ ਦੇ ਧਰਮ ਤਾਂ ਸਭ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
13.36.52
डोलासधर्मा धर्मज्ञ ऋषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ।
अस्मात्को विषमं दुःखमारोहेत विचक्षणः ॥ १३.३६.५२ ॥
ਧਰਮਗਿਆਤਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ (ਜੀਵਨ) ਝੂਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਕਿਹੜਾ ਸਿਆਣਾ ਬੰਦਾ ਵਿਸ਼ਮ ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇਗਾ?
13.36.53
विद्यमाने समे मार्गे डोलाधर्मविवर्जिते ।
को ह्यात्मानं प्रियं लोके डोलासाधर्म्यतांनयेत् ॥ १३.३६.५३ ॥
ਝੂਲੇ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਮਤਲ ਰਾਹ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਝੂਲੇ ਵਰਗੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ?
13.36.54
चराचरैः सर्वभूतैर्गन्तव्यमविशङ्कया ।
अस्माल्लोकात्परं लोकमपाथेयमदैशिकम्।
घोरं तमः प्रवेष्टव्यमत्रातारमबान्धवम् ॥ १३.३६.५४ ॥
ਚਰ ਤੇ ਅਚਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਰਲੋਕ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਰਾਹ ਦੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰੱਖਿਅਕ ਤੇ ਬੰਧੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਹੈ।
13.36.55
ये तु तं किल धर्मज्ञा धर्मं नारायणेरितम् ।
अनन्यमनसो दान्ताः स्मरन्ति नियतव्रताः ॥ १३.३६.५५ ॥
ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਵਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.36.56
ततस्तेनैव पश्यन्ति प्राप्नुव्ति परं पदम् ।
रक्षते भगवान्विष्णुर्भक्तानात्मशरीरवत् ॥ १३.३६.५६ ॥
ਫਿਰ ਉਸੇ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
13.36.57
कुलालचक्रप्रतिमे भ्राम्यमाणेषु जन्तुषु ।
मातापितृसहस्राणि सम्प्राप्तानि मया गुरो ॥ १३.३६.५७ ॥
ਕੁਮਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਵਾਂਗ ਜੀਵ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
13.36.58
स्नेहापन्नेन पीतास्तु मातॄणां विविधाः स्तलाः ॥ १३.३६.५८ ॥
ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੈਂ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਹੈ।
13.36.59
पुत्रदारसहस्राणि इष्टानिष्टशतानि च ।
प्राप्तान्यधिष्ठानवशादतीतानि तथैव च।
न क्वचिन्न सुखं प्राप्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ॥ १३.३६.५९ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਇਸ਼ਟ-ਅਨਿਸ਼ਟ, ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਦੇ ਵੱਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਗਏ। ਕਿਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
13.36.60
स्थानैर्महद्भिर्विभ्रंशो दुःखलब्धैः पुनः पुनः ।
धननाशश्च सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद्धनम्।
अध्वगानामिव पथि च्छायामाश्रित्य सङ्गमः ॥ १३.३६.६० ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਵੱਡੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਧਨ ਵੀ (ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਤੁਰਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਛਾਂ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.36.61
एवं कर्मवशो लोको ज्ञातीनां हितसङ्गमः ।
विश्रम्य च पुनर्याति कर्मभिर्दर्शितां गतिम् ॥ १३.३६.६१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਰਮ ਦੇ ਵੱਸ ਹੈ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮੇਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਗਤੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.36.62
एतदीदृशकं दृष्ट्वा ज्ञात्वा चैव समागमम् ।
को न बिभ्येत्कुरुश्रेष्ठ विष्ठान्नस्येव भोजनात् ॥ १३.३६.६२ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅਜਿਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮੇਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਲ-ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਕੌਣ ਨਾ ਡਰੇ?
13.36.63
बुद्धिश्च मे समुत्पन्ना वैष्णवे धर्मविस्तरे ।
तदेष शिरसा पादौ गतोऽस्मि भगवंस्तव।
शरणं च प्रपन्नोऽस्मि गन्तव्ये शरणे ध्रुवे ॥ १३.३६.६३ ॥
ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਸਿਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨੀਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ, ਸਥਿਰ ਸ਼ਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
13.36.64
जन्ममृत्युजराखिन्नस्त्रिभिर्दुःखैर्निपीडितः ।
इच्छामि भवता त्रातुमेभ्यस्त्वत्तो महामते।
तस्याद्य युगधर्मस्य श्रवणात्कुरुपुङ्गव ॥ १३.३६.६४ ॥
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਂ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਅੱਜ ਉਸ ਯੁਗਧਰਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ (ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ)।
13.36.65
एतदाद्ययुगोद्भूतं त्रेतायां तत्तिरोहितम् ।
स एव धर्ममखिलमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.६५ ॥
ਆਦਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਪਜਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਹੋਇਆ ਇਹ ਧਰਮ, ਉਹੀ ਸਮੁੱਚਾ ਧਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।