ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.36.1
चित्तं मे दूयते तात लोके परमविन्दतः ॥ १३.३६.१ ॥
ହେ ତାତ, ପରମକୁ ନ ପାଇବାରୁ ଜଗତରେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି।
13.36.2
अशाश्वतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
क्रते नारायणं पुण्यं प्रतिभाति पितामह ॥ १३.३६.२ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ, ଅଶାଶ୍ୱତ। ହେ ପିତାମହ, କୃତଯୁଗରେ ପବିତ୍ର ନାରାୟଣ ହିଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।
13.36.3
नारायणो हि विश्वात्मा पुरुषः पुष्करेक्षणः ।
तस्यास्य देवकीसूनोः श्रुतं कृत्स्नं त्वयाऽनघ ॥ १३.३६.३ ॥
ନାରାୟଣ ହିଁ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, କମଳନୟନ ପୁରୁଷ। ହେ ଅନଘ, ସେହି ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଛ।
13.36.4
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ मया दृष्टं च सङ्गरे ॥ १३.३६.४ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହା ଦେଖିଛି।
13.36.5
त्वत्त एव तु राजेन्द्र राजधर्माश्च पुष्कलाः ।
श्रुतं पुराणमखिलं नारदेन निवेदितम्।
गुह्यं नारायणाख्यानं त्रिविधक्लेशनाशनम् ॥ १३.३६.५ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମଠାରୁ ହିଁ ବହୁ ରାଜଧର୍ମ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ନାରଦ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଏବଂ ତ୍ରିବିଧ କ୍ଲେଶ ନାଶକ ଗୁହ୍ୟ ନାରାୟଣ-ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଛି।
13.36.6
एकान्तिधर्मनियमाः समासव्यासकल्पिताः ।
कथिता वै महाभाग त्वया वै मदनुग्रहात् ॥ १३.३६.६ ॥
ହେ ମହାଭାଗ, ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ରଚିତ ଏକାନ୍ତିକ ଧର୍ମ ନିୟମ ମୋ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ତୁମେ କହିଛ।
13.36.7
लोकरक्षणकर्तृत्वं तस्यैव हरिमेधसः ।
आतिथेयविधिश्चैव तपांसि नियमाश्च ये ॥ १३.३६.७ ॥
ଲୋକରକ୍ଷଣର କର୍ତୃତ୍ୱ ସେହି ହରିମେଧସଙ୍କର; ଅତିଥି ସତ୍କାରର ବିଧି, ତପସ୍ୟା ଓ ଯେଉଁ ନିୟମ ସବୁ ତାହା ମଧ୍ୟ।
13.36.8
वेदवादप्रसिद्धाश्च वाजपेयादयो मखाः ।
यज्ञा द्रविणनिष्पाद्या अग्निहोत्रानुपालिताः ॥ १३.३६.८ ॥
ବେଦବାଦରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଜପେୟ ଆଦି ମଖ, ଧନ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ।
13.36.9
जपयज्ञाश्च विविधा ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ।
एकादशविधाः प्रोक्ता हविर्यज्ञा द्विजातिनाम् ॥ १३.३६.९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଜପଯଜ୍ଞ ବିବିଧ; ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ହବିର୍ଯଜ୍ଞ ଏକାଦଶ ପ୍ରକାରର କୁହାଯାଇଛି।
13.36.10
तेषां फलविशेषाश्च उञ्छधर्मास्तथैव च ।
अहन्यहनि ये प्रोक्ता महायज्ञा द्विजातिनाम् ॥ १३.३६.१० ॥
ସେମାନଙ୍କ ବିଶେଷ ଫଳ ଓ ଉଞ୍ଛଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଦିନ କୁହାଯାଇଛି।
13.36.11
वेदश्रवणधर्माश्च ब्रह्मयज्ञफलं तथा ।
वेदव्रतविधानं च नियमाश्चैव वैदिकाः ॥ १३.३६.११ ॥
ବେଦଶ୍ରବଣ ଧର୍ମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ବେଦବ୍ରତର ବିଧି ଓ ବୈଦିକ ନିୟମ ମଧ୍ୟ।
13.36.12
स्वाहा स्वधा प्रणीते च इष्टापूर्तफलं तथा ।
उत्तरोत्तरसेवायामाश्रमाणां च यत्फलम् ॥ १३.३६.१२ ॥
ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ଉଚ୍ଚାରଣରେ, ପ୍ରଣୀତ ଆହୁତିରେ, ଇଷ୍ଟପୂର୍ତ ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଆଶ୍ରମଙ୍କ ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ସେବାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଅଛି।
13.36.13
प्रत्येकशश्च निष्ठायामाश्रमाणां महामते ।
मासपक्षोपवासानां सम्यगुक्तफलं च यत् ॥ १३.३६.१३ ॥
ହେ ମହାମତି, ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଷ୍ଠାରେ ଏବଂ ମାସ ଓ ପକ୍ଷର ଉପବାସର ଯେଉଁ ଫଳ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ।
13.36.14
अनाशितानां ये लोका ये च पञ्चतपा नराः ।
वीराध्वानं प्रपन्नानां या गतिश्चाग्निहोत्रिणाम् ॥ १३.३६.१४ ॥
ଅନାହାର ରହିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଲୋକ, ପଞ୍ଚତପା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଲୋକ, ବୀରମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଗତି।
13.36.15
ग्रीष्मे पञ्चतपानां च शिशिरे जलचारिणाम् ।
वर्षे स्थण्डिलशायीनां फलं यत्परिकीर्तितम् ॥ १३.३६.१५ ॥
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚତପା ଲୋକଙ୍କର, ଶିଶିରରେ ଜଳଚାରୀଙ୍କର ଏବଂ ବର୍ଷାରେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲଶାୟୀଙ୍କର ଯେଉଁ ଫଳ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।
13.36.16
लोके चक्रचराणां च द्विजानां यत्फलं स्मृतम् ।
अन्नादीनां च दानानां यत्फलं परिकीर्तितम् ॥ १३.३६.१६ ॥
ଜଗତରେ ଚକ୍ରଚାରୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଫଳ ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ଅନ୍ନାଦି ଦାନର ଯେଉଁ ଫଳ କୀର୍ତ୍ତିତ।
13.36.17
सर्वतीर्थाभिषिक्तानां नराणां च फलोदयः ।
राज्ञां धर्माश्च ये लोके सम्यक्पालयतां प्रजाः ॥ १३.३६.१७ ॥
ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଫଳୋଦୟ, ଏବଂ ଜଗତରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପାଳନକାରୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଧର୍ମ।
13.36.18
ये च सत्यव्रता लोके ये तीर्थे कृतश्रमाः ।
मातापितृपरा ये च गुरुवृत्तीश्च संश्रिताः ॥ १३.३६.१८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଜଗତରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଯେଉଁମାନେ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ପରାୟଣ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁବୃତ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି।
13.36.19
गोब्राह्मणपरित्राणे राष्ट्रातिक्रमणे तथा ।
त्यजन्त्यभिमुखाः प्राणान्निर्भयाः सत्वमाश्रिताः ॥ १३.३६.१९ ॥
ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାରେ ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ରହି ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।
13.36.20
सहस्रदक्षिणानां च या गतिर्वदनां वर ।
ये च संध्यामुपासन्ते सम्यगुक्ता महाव्रताः ॥ १३.३६.२० ॥
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସହସ୍ର ଦକ୍ଷିଣା ଦେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଯେଉଁ ଗତି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରନ୍ତି ଓ ଯଥାବିଧି କଥିତ ମହାବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି।
13.36.21
तथा योगविधानं च यद्ग्रन्थेष्वभिशब्दितम् ।
वेदाद्याः श्रुतयश्चापि श्रुता मे गुरुसत्तम ॥ १३.३६.२१ ॥
ସେହିପରି ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରେ କଥିତ ଯୋଗବିଧାନ ଏବଂ ବେଦ ଆଦି ଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
13.36.22
सिद्धान्तनिर्णयाश्चापि द्वैपायनमुखोद्गताः ।
श्रुताः पञ्च महायज्ञा येषु सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १३.३६.२२ ॥
ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିସୃତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ-ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ଯେଉଁଥିରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
13.36.23
तत्प्रभेदेषु ये धर्मास्तेऽपि वै कृत्स्नशः श्रुताः ।
न च दूषयितुं शक्याः सद्भिरुक्ता हि ते तथा ॥ १३.३६.२३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭେଦରେ ଥିବା ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂଷିତ କରି ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ସେପରି କହିଛନ୍ତି।
13.36.24
एतेषां किल धर्माणामुत्तमो वैष्णवो विधिः ।
रक्षते भगवान्विष्णुर्भक्तमात्मशरीरवत् ॥ १३.३६.२४ ॥
ଏହି ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ବିଧି ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଶରୀର ପରି ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
13.36.25
कर्मणो हि कृतेस्येह कामितस्य द्विजोत्तम ।
फलं ह्यवश्यं भोक्तव्यमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.२५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏଠାରେ କୃତ ଓ କାମ୍ୟ କର୍ମର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏହା ଦ୍ୱୈପାୟନ ଋଷି କହିଥିଲେ।
13.36.26
भोगान्ते चापि पतनं गतिः पूर्वं प्रभाषिता ।
न मे प्रीतिकरास्त्वेते विषोदर्का हि मे मताः ॥ १३.३६.२६ ॥
ଭୋଗ ଶେଷରେ ପତନ ଓ ଗତି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିଲା; ଏସବୁ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରୀତିକର ନୁହେଁ, ମୋ ମତରେ ଏସବୁ ବିଷଫଳ ଅଟେ।
13.36.27
वधात्कृष्टतरं मन्ये गर्भवासं महाद्युते ।
दिष्टान्ते यानि दुःखानि पुरुषो विन्दते विभो।
ततः कष्टतराणीह गर्भवासे हि विन्दति ॥ १३.३६.२७ ॥
ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି! ମୁଁ ଭାବେ ଗର୍ଭବାସ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର। ହେ ବିଭୋ! ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳର ଅନ୍ତରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ପାଏ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର ଦୁଃଖ ସେ ଏଠାରେ ଗର୍ଭବାସରେ ପାଏ।
13.36.28
ततश्चाभ्याधिकां तीव्रां वेदनां लभते नरः ।
गर्भापक्रमणे तात कर्मणासुपसर्पणे ॥ १३.३६.२८ ॥
ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ତୀବ୍ର ବେଦନା ପାଏ, ହେ ତାତ; କର୍ମ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାଣ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
13.36.29
तस्मान्मे निश्चयो जातो धर्मेष्वेतेषु भारत ।
तदिच्छामि कुरुश्रेष्ठ त्वत्प्रसादान्महामते।
तं धर्मं चेह वेत्तुं वै यो जराजन्ममृत्युहा ॥ १३.३६.२९ ॥
ଅତଏବ, ହେ ଭାରତ, ଏହି ଧର୍ମମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଛି। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାମତି! ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ସେହି ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଯାହା ଜରା, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନାଶ କରେ।
13.36.30
येनोष्णदा वैतरणी असिपत्रवनं च तत् ।
कुण्डानि चाग्नितप्तानि क्षुरधारापथस्तथा।
शाल्मलीं च महाघोरामायसीं घोरकण्टकाम् ॥ १३.३६.३० ॥
ଉଷ୍ଣଦା ବୈତରଣୀ ନଦୀ, ସେହି ଅସିପତ୍ରବନ, ଅଗ୍ନିତପ୍ତ କୁଣ୍ଡସମୂହ, କ୍ଷୁରଧାର ପଥ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଲୌହକଣ୍ଟକ ଶାଳ୍ମଳୀ ବୃକ୍ଷ।
13.36.31
मातापितृकते चापि सुहृन्मित्रार्थकारणात् ।
आत्महेतोश्च पापानि कृतानीह नरैश्च यैः।
तेषां फलोदयं कष्टमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.३१ ॥
ମାତାପିତା ପାଇଁ, ସୁହୃଦ ମିତ୍ର ଓ ଧନ ନିମନ୍ତେ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ କରିଥିବା ପାପର ଫଳର କଷ୍ଟକର ଉଦୟ ଋଷି ଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଛନ୍ତି।
13.36.32
कुम्भीपाकप्रदीप्तानां शूलार्तानां च क्रन्दताम् ।
रौरवे क्षिप्यमाणानां प्रहारैर्मथितात्मनाम् ॥ १३.३६.३२ ॥
କୁମ୍ଭୀପାକରେ ଜଳୁଥିବା, ଶୂଳରେ ପୀଡ଼ିତ, କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା, ରୌରବରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉଥିବା, ପ୍ରହାରରେ ଦେହ ମଥିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର।
13.36.33
स्तनतामपकृत्तानां पिबतामात्मशोणितम् ।
तेषामेव प्रवदतां कारुण्यं नास्ति यन्त्रतः ॥ १३.३६.३३ ॥
କଟା ଯାଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ନିଜ ରକ୍ତ ପାନ କରୁଥିବା, ସେମାନେ କହୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା ନାହିଁ।
13.36.34
तृष्णाशुष्कोष्ठकण्ठानां विह्वलानामचेतसाम् ।
सर्वदुःखाभिभूतानां रुजार्तानां च क्रोशताम् ॥ १३.३६.३४ ॥
ତୃଷାରେ ଶୁଷ୍କ ଓଷ୍ଠ ଓ କଣ୍ଠ, ବିହ୍ୱଳ, ଅଚେତ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ, ରୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଚିତ୍କାରକାରୀ।
13.36.35
वेदनार्ता हि क्रन्दन्ति पूरयन्तो दिशो दश ॥ १३.३६.३५ ॥
ବେଦନାରେ ଆର୍ତ୍ତ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ଦଶ ଦିଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି।
13.36.36
एकः करोति पापानि सहभोज्यानि बान्धवैः ।
तेषामेकः फलं भुङ्क्ते कष्टं वैवस्वते गृहे ॥ १३.३६.३६ ॥
ଜଣେ ପାପ କରେ; ତାର ଫଳ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏକତ୍ର ଭୋଗନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଯମଙ୍କ ଘରେ କଷ୍ଟ ଭୋଗେ।
13.36.37
येन नैतां गतिं गच्छेन्न विण्मूत्रास्थिपिच्छिले ।
विष्ठामूत्रकृमीमध्ये बहुजन्तुनिषेविते ॥ १३.३६.३७ ॥
ଯେପରି ମଣିଷ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନ ଯାଏ—ମଳ, ମୂତ୍ର, ଅସ୍ଥି ଓ କାଦୁଅରେ, ମଳମୂତ୍ର ଓ କୀଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅନେକ ଜୀବଙ୍କ ବାସସ୍ଥଳରେ।
13.36.38
को गर्भवासात्परतो नरकोऽन्यो विधीयते ।
यत्र वासकृतो योगः कुक्षौ वासो विधीयते ॥ १३.३६.३८ ॥
ଗର୍ଭବାସଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କେଉଁ ନରକ ବିହିତ ହୋଇଛି? ଯେଉଁଠାରେ ବାସ ହେତୁ ସଂଯୋଗ ଘଟେ ଏବଂ ଉଦରରେ ବାସ ବିହିତ ହୁଏ।
13.36.39
जातो विस्तीर्णशोकः स्याद्भवेत विगतज्वरः ।
न चैष लभ्यते कामो जातमात्रं हि मानवम्।
आविशन्तीह दुःखानि मनोवाक्कायिकानि तु ॥ १३.३६.३९ ॥
ଜନ୍ମିତ ମଣିଷର ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଶୋକ ହୁଏ; ସେ ଜ୍ୱରରହିତ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ମିଳେ ନାହିଁ। ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ ମଣିଷରେ ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ ଶରୀରର ଦୁଃଖ ପ୍ରବେଶ କରେ।
13.36.40
तैरस्वतन्त्रो भवति पीड्यमानो भयानकैः ।
तैर्गर्भवासं गच्छति अवशो जायते तथा ॥ १३.३६.४० ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମଣିଷ ପରାଧୀନ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ସେ ଗର୍ଭବାସକୁ ଯାଏ; ଏହିପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନିଏ।
13.36.41
अवशश्चेहते जन्तुर्व्रजत्यवश एव हि ।
जरसा रूपविध्वंसं प्राप्नोत्यवश एव तु ॥ १३.३६.४१ ॥
ଅସହାୟ ହୋଇ ଜୀବ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ଅସହାୟ ହୋଇ ହିଁ ସେ ଗମନ କରେ। ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ସେ ରୂପର ବିନାଶ ପାଏ—ଅସହାୟ ହୋଇ ହିଁ।
13.36.42
शरीरभेदमाप्नोति जीर्यतेऽवश एव तु ।
एवं ह्यनियतो मृत्युर्भवत्येव सदा नृषु ॥ १३.३६.४२ ॥
ଶରୀର ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ମଣିଷ ଅବଶ ହୋଇ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହିପରି ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ବଦା ଅନିଶ୍ଚିତ ହିଁ ରହେ।
13.36.43
गर्भेषु म्रियते कश्चिज्जायमानस्तथाऽपरः ।
जाता म्रियन्ते बहवो यौवनस्थास्तथाऽपरे।
मध्यभावे तु नश्यन्ति स्थविरो मृत एव तु ॥ १३.३६.४३ ॥
କେହି ଗର୍ଭରେ ହିଁ ମରନ୍ତି, କେହି ଜନ୍ମ ସମୟରେ। ଜନ୍ମିଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବହୁତ ମରନ୍ତି; ଯୌବନରେ ଥିବା ଓ ମଧ୍ୟବୟସ୍କ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧ ତ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ।
13.36.44
को जन्मनो नोद्विजते स्वयम्भूरपि यो भवेत् ।
कुतस्त्वस्मद्विधस्तात मरणस्य वशानुगः ॥ १३.३६.४४ ॥
ଜନ୍ମରୁ କିଏ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ? ହେ ତାତ, ମୃତ୍ୟୁର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ଆମ ପରି କିପରି ଭୟ ନ କରିବ?
13.36.45
नित्याविष्टो भयेनाहं मनसा कुरुसत्तम ।
मुहूर्तमप्यहं शर्म न विन्दामि महामते ॥ १३.३६.४५ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସର୍ବଦା ମନରେ ଭୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ଥାଏ। ହେ ମହାମତି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବି ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ।
13.36.46
कालात्मनि तिरोभूतो नित्यं तद्गुणवर्जितः ।
अन्नैर्बहुविधैः पुष्टं वस्त्रैर्नानाविधैर्वृतम् ॥ १३.३६.४६ ॥
କାଳାତ୍ମାରେ ଲୁଚିଥିବା, ସର୍ବଦା ତାର ଗୁଣରହିତ, ବହୁବିଧ ଅନ୍ନରେ ପୋଷିତ, ନାନାବିଧ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ।
13.36.47
चन्दनागरुदिग्धाङ्गं मणिमुक्ताविभूषितम् ।
यानैर्बहुविधैर्यातमेकान्तेनैव लालितम् ॥ १३.३६.४७ ॥
ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁରେ ଲିପ୍ତ ଦେହ, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ବିଭୂଷିତ, ବହୁବିଧ ଯାନରେ ନିଆଯାଇଥିବା, କେବଳ ଏକାନ୍ତରେ ଆଦରରେ ପାଳିତ।
13.36.48
यौवनोद्धतरूपाभिर्मन्दविह्वलगामिभिः ।
इष्टिभिरभिरामाभिर्वरस्त्रीभिरयन्त्रितम् ॥ १३.३६.४८ ॥
ଯୌବନରେ ଉଦ୍ଧତ ରୂପବତୀ, ମନ୍ଦ ଓ ଟଳମଳ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା, ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା (ସେ) ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲା।
13.36.49
रमितं सुचिरं कालं शरीरममितप्रभम् ।
अवितृप्ता गमिष्यन्ति हित्वा प्राणांस्तथाऽपरे ॥ १३.३६.४९ ॥
ବହୁ ସମୟ ଧରି ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ଶରୀର ଦ୍ଵାରା (ସୁଖ) ଭୋଗ କରାଯାଇଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଅତୃପ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଯିବେ।
13.36.50
स्वर्गेऽप्यनियता भूतिस्तथैवाकाशसंश्रये ।
देवाऽप्यधिष्ठानवशास्तस्माद्देवं न कामये ॥ १३.३६.५० ॥
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ବୈଭବ ଅନିଶ୍ଚିତ; ଆକାଶ ଆଶ୍ରୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିବାସର ବଶୀଭୂତ; ତେଣୁ ମୁଁ ଦେବତ୍ୱ କାମନା କରେ ନାହିଁ।
13.36.51
कामानां नास्त्यधिष्ठानमकामस्तु निवर्तते ।
लोकसङ्ग्रहधर्मास्तु सर्व एव न संशयः ॥ १३.३६.५१ ॥
କାମନାମାନଙ୍କର କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନିଷ୍କାମ ବ୍ୟକ୍ତି ଫେରିଆସେ। ଲୋକସଂଗ୍ରହର ଧର୍ମ ସମସ୍ତ ଅଛି; ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ।
13.36.52
डोलासधर्मा धर्मज्ञ ऋषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ।
अस्मात्को विषमं दुःखमारोहेत विचक्षणः ॥ १३.३६.५२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଋଷି ଦ୍ଵୈପାୟନ କହିଥିଲେ ଯେ (ଜୀବନ) ଦୋଳି ପରି; ତେବେ କିଏ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷମ ଦୁଃଖରେ ଆରୋହଣ କରିବ?
13.36.53
विद्यमाने समे मार्गे डोलाधर्मविवर्जिते ।
को ह्यात्मानं प्रियं लोके डोलासाधर्म्यतांनयेत् ॥ १३.३६.५३ ॥
ଦୋଳିର ସ୍ୱଭାବରହିତ ସମତଳ ପଥ ଥିବା ବେଳେ, ଜଗତରେ କିଏ ନିଜର ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମାକୁ ଦୋଳି ପରି ଅସ୍ଥିରତାକୁ ନେବ?
13.36.54
चराचरैः सर्वभूतैर्गन्तव्यमविशङ्कया ।
अस्माल्लोकात्परं लोकमपाथेयमदैशिकम्।
घोरं तमः प्रवेष्टव्यमत्रातारमबान्धवम् ॥ १३.३६.५४ ॥
ଚର ଓ ଅଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସନ୍ଦେହ ବିନା ଏହି ଲୋକରୁ ପରଲୋକକୁ ଯିବେ; ପାଥେୟ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ବିନା, ରକ୍ଷକ ଓ ବାନ୍ଧବ ବିନା ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
13.36.55
ये तु तं किल धर्मज्ञा धर्मं नारायणेरितम् ।
अनन्यमनसो दान्ताः स्मरन्ति नियतव्रताः ॥ १३.३६.५५ ॥
କିନ୍ତୁ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥିତ ସେ ଧର୍ମକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ, ଅନନ୍ୟ ମନା, ଦାନ୍ତ ଓ ନିୟତବ୍ରତୀ ହୋଇ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
13.36.56
ततस्तेनैव पश्यन्ति प्राप्नुव्ति परं पदम् ।
रक्षते भगवान्विष्णुर्भक्तानात्मशरीरवत् ॥ १३.३६.५६ ॥
ତେବେ ସେହି ଧର୍ମଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଓ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀର ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
13.36.57
कुलालचक्रप्रतिमे भ्राम्यमाणेषु जन्तुषु ।
मातापितृसहस्राणि सम्प्राप्तानि मया गुरो ॥ १३.३६.५७ ॥
କୁମ୍ଭାରର ଚକ୍ର ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ଗୁରୁ, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ମାତା-ପିତା ପାଇଛି।
13.36.58
स्नेहापन्नेन पीतास्तु मातॄणां विविधाः स्तलाः ॥ १३.३६.५८ ॥
ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୁଁ ମାତାମାନଙ୍କର ବିବିଧ ସ୍ତନ୍ୟ ପାନ କରିଛି।
13.36.59
पुत्रदारसहस्राणि इष्टानिष्टशतानि च ।
प्राप्तान्यधिष्ठानवशादतीतानि तथैव च।
न क्वचिन्न सुखं प्राप्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ॥ १३.३६.५९ ॥
ହଜାର ହଜାର ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ, ଶହ ଶହ ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟ, ଅଧିଷ୍ଠାନର ବଶରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେହିପରି ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ। କେଉଁଠି ସୁଖ ମିଳିଲା ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଶାଶ୍ବତ ସ୍ଥିତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
13.36.60
स्थानैर्महद्भिर्विभ्रंशो दुःखलब्धैः पुनः पुनः ।
धननाशश्च सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद्धनम्।
अध्वगानामिव पथि च्छायामाश्रित्य सङ्गमः ॥ १३.३६.६० ॥
କଷ୍ଟରେ ଲବ୍ଧ ମହାନ ସ୍ଥାନରୁ ବାରମ୍ବାର ପତନ ହୁଏ, ଧନନାଶ ମଧ୍ୟ ଘଟେ; କଷ୍ଟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ଧନ ମଧ୍ୟ (ହଜିଯାଏ)। ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ପଥିକମାନେ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମିଳିତ ହେବା ପରି ଏହି ସଂଗମ ଘଟେ।
13.36.61
एवं कर्मवशो लोको ज्ञातीनां हितसङ्गमः ।
विश्रम्य च पुनर्याति कर्मभिर्दर्शितां गतिम् ॥ १३.३६.६१ ॥
ଏହିପରି ଲୋକ କର୍ମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ; ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ହିତକର ସଂଗମ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ବିଶ୍ରାମ କରି ପୁଣି ସେ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ଗତି ଆଡ଼କୁ ଯାଏ।
13.36.62
एतदीदृशकं दृष्ट्वा ज्ञात्वा चैव समागमम् ।
को न बिभ्येत्कुरुश्रेष्ठ विष्ठान्नस्येव भोजनात् ॥ १३.३६.६२ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିପରି ଦେଖି ଓ ଏହିପରି ସଂଗମ ଜାଣି, ବିଷ୍ଠା-ଭୋଜନରୁ ଯେପରି ଭୟ ହୁଏ, ସେପରି କିଏ ନ ଡରିବ?
13.36.63
बुद्धिश्च मे समुत्पन्ना वैष्णवे धर्मविस्तरे ।
तदेष शिरसा पादौ गतोऽस्मि भगवंस्तव।
शरणं च प्रपन्नोऽस्मि गन्तव्ये शरणे ध्रुवे ॥ १३.३६.६३ ॥
ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ବିସ୍ତାରରେ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏଣୁ ହେ ଭଗବନ୍! ମସ୍ତକରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଁ ପ୍ରଣତ ହୋଇଛି। ପ୍ରାପ୍ତବ୍ୟ, ସ୍ଥିର ଶରଣ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।
13.36.64
जन्ममृत्युजराखिन्नस्त्रिभिर्दुःखैर्निपीडितः ।
इच्छामि भवता त्रातुमेभ्यस्त्वत्तो महामते।
तस्याद्य युगधर्मस्य श्रवणात्कुरुपुङ्गव ॥ १३.३६.६४ ॥
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରାରେ ଖିନ୍ନ, ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ମୁଁ; ହେ ମହାମତି! ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଥିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ସେହି ଯୁଗଧର୍ମ ଶୁଣି (ଏହା ଇଚ୍ଛା କରେ)।
13.36.65
एतदाद्ययुगोद्भूतं त्रेतायां तत्तिरोहितम् ।
स एव धर्ममखिलमृषिर्द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १३.३६.६५ ॥
ଆଦ୍ୟ ଯୁଗରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଏବଂ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ତିରୋହିତ ଏହି ଧର୍ମକୁ, ଋଷି ଦ୍ୱୈପାୟନ ସମଗ୍ର ଭାବରେ କହିଥିଲେ।