મહાભારત · અધ્યાય 13.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.37.1
सदृशं राजशार्दूल वृत्तस्य च कुलस्य च ॥ १३.३७.१ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, આ તારા આચરણ અને કુળ બંનેને અનુરૂપ છે.
13.37.2
को राज्यं विपुलं गृह्य स्फीताकारं पुनर्महत् ।
निर्जितारातिसामन्तं देवराज्योपमं सुखम् ॥ १३.३७.२ ॥
વિશાળ, વિસ્તૃત અને મહાન રાજ્ય પામીને, શત્રુઓ અને સામંતોને જીતનાર કોણ દેવરાજ્ય જેવું સુખ ભોગવે?
13.37.3
राज्ये राज्यगुणा ये च तान्व्युदस्य नराधिप ।
दोषं पश्यति राजेन्द्र देहेऽस्मिन्पाञ्चभौतिके ॥ १३.३७.३ ॥
હે નરાધિપ, રાજ્યમાં રહેલા રાજગુણોને ત્યાગી દીધા છતાં, હે રાજેન્દ્ર, પંચભૂતોથી બનેલા આ દેહમાં દોષ જ દેખાય છે.
13.37.4
अतिक्रान्तास्त्वया राजन्वृत्तेन प्रपितामहाः ।
धर्मो विग्रहवान्धीरो विदुरश्च महायशाः ॥ १३.३७.४ ॥
હે રાજન, તારા પ્રપિતામહો પોતાના આચરણથી ગયા; મૂર્તિમાન ધર્મ, ધીર વિદુર અને મહાયશસ્વી પણ ગયા.
13.37.5
सञ्जयश्च महातेजा ये चान्ये दिव्यदर्शनाः ।
प्रवृत्तज्ञानसम्पन्नास्तत्वज्ञानविदो नृप ॥ १३.३७.५ ॥
મહાતેજસ્વી સંજય અને દિવ્યદર્શી બીજા જેઓ હતા, પ્રવૃત્ત જ્ઞાનસંપન્ન અને તત્ત્વજ્ઞાનના જાણકાર, હે નૃપ.
13.37.6
तेऽतिक्रान्ता महाराज ब्रह्माद्याः ससुरासुराः ।
अनित्यं दुःखसंतप्तं जगदेतन्न संशयः ॥ १३.३७.६ ॥
હે મહારાજ, બ્રહ્મા આદિ દેવો અને અસુરો સહિત તેઓ સૌ ગયા. આ જગત અનિત્ય અને દુઃખથી તપ્ત છે, એમાં સંશય નથી.
13.37.7
एवमेतान्महाबाहो ब्रह्माद्यान्ससुरासुरान् ।
अनित्यान्सततं पश्य मनुष्यादिषु का कथा ॥ १३.३७.७ ॥
હે મહાબાહો, આ રીતે બ્રહ્મા વગેરે અને દેવ-અસુરોને પણ સદા અનિત્ય જુઓ. મનુષ્ય વગેરેની તો વાત જ શી?
13.37.8
नित्यां तु प्रकृतीमाह याऽसौ प्रसवधर्मिणी ।
अरूपिणीमनिर्देश्यामकृतां पुरुषातिगाम् ॥ १३.३७.८ ॥
પરંતુ તે નિત્ય પ્રકૃતિ વિશે કહે છે, જે સર્જનધર્મી છે; તે અરૂપ, અનિર્દેશ્ય, અકૃત અને પુરુષથી પણ પર છે.
13.37.9
तामत्यन्तसुखां सौम्यां निर्वाणमिति संज्ञिताम् ।
आहुर्ब्रह्मर्षयो ह्याद्यां भुवि चैव महर्षयः ॥ १३.३७.९ ॥
તેને અત્યંત સુખમય, શાંત અને 'નિર્વાણ' નામે ઓળખાતી કહેવાય છે; બ્રહ્મર્ષિઓ અને મહર્ષિઓ પૃથ્વી પર તેને આદિ કહે છે.
13.37.10
तया पुरुषरूपिण्या धर्मप्रकृतिकोऽनघ ।
स यात्येव हि निर्वाणं यत्तत्प्रकृतिसंज्ञितम् ॥ १३.३७.१० ॥
હે નિષ્પાપ, પુરુષરૂપ ધારણ કરનારી તેના દ્વારા ધર્મસ્વભાવવાળો જીવ ચોક્કસ એ નિર્વાણ પામે છે, જેને 'પ્રકૃતિ' નામે ઓળખવામાં આવે છે.
13.37.11
स एष प्राकृतो धर्मो भ्राजत्यादियुगे नृप ।
विकारधर्माः शेषेषु युगेषु भरतर्षभ।
भ्राजन्तेऽभ्यधिकं वीर संसारपथगोचराः ॥ १३.३७.११ ॥
હે રાજન, તે પ્રાકૃત ધર્મ જ આદિયુગમાં પ્રકાશે છે; બાકીના યુગોમાં વિકારધર્મી (ધર્મો) છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે વીર, સંસારમાર્ગમાં વિચરનારા (ધર્મો) અત્યંત પ્રકાશે છે.
13.37.12
प्रकृतीनां च सर्वासामकृता प्रकृतिः स्मृता ।
एवं प्रकृतिधर्मा हि वरां प्रकृतिमाश्रिता ॥ १३.३७.१२ ॥
બધી પ્રકૃતિઓમાં અકૃત પ્રકૃતિ જ સ્મરણ કરાય છે. આ રીતે પ્રકૃતિ-ધર્મવાળા શ્રેષ્ઠ પ્રકૃતિનો આશ્રય લે છે.
13.37.13
पश्यन्ति परमां लोके दृष्टादृष्टानुदर्शिनीम् ।
सत्वादियुगपर्यन्ते त्रेतायुगसमुद्भवे ॥ १३.३७.१३ ॥
જગતમાં તેઓ તેને પરમ જુએ છે; દૃષ્ટ અને અદૃષ્ટનું અનુદર્શન કરનારી તે છે; સત્ત્વાદિ યુગોના અંતે અને ત્રેતાયુગના ઉદયે.
13.37.14
कामं कामयमानेषु ब्राह्मणेषु तिरोहितः ।
कुपथेषु तु धर्मेषु प्रादुर्भूतेषु कौरव।
जातो मन्दप्रचारो हि धर्मः कलियुगे नृप ॥ १३.३७.१४ ॥
ઇચ્છા રાખનારા બ્રાહ્મણોમાં તે ઇચ્છા મુજબ છુપાઈ જાય છે; હે કૌરવ, કુમાર્ગના ધર્મો પ્રગટ થાય ત્યારે; હે નૃપ, કલિયુગમાં ધર્મ મંદ ગતિએ જન્મે છે.
13.37.15
नित्यस्तु पुरुषो ज्ञेयो विश्वरूपो निरञ्जनः ।
ब्रह्माद्या अपि देवाश्च यं सदा पर्युपासते ॥ १३.३७.१५ ॥
નિત્ય પુરુષને જાણવો જોઈએ, જે વિશ્વરૂપ અને નિર્મળ છે; બ્રહ્માદિ દેવો પણ જેની સદા ઉપાસના કરે છે.
13.37.16
तं च नारायणं विद्धि परं ब्रह्मेति शाश्वतम् ।
तत्कर्म कुरु कायेन ध्यायस्व मनसा च तम् ॥ १३.३७.१६ ॥
તે નારાયણને પરબ્રહ્મ અને શાશ્વત જાણ; તે કર્મ શરીરથી કર, મનથી તેનું ધ્યાન ધર.
13.37.17
कीर्तयस्व च तन्नाम वाचा सर्वत्र भूपते ।
तत्पदं प्राप्नुहि प्राप्यं शाश्वतं चापुनर्भवम् ॥ १३.३७.१७ ॥
તેનું નામ સર્વત્ર વાણીથી કીર્તન કર, હે ભૂપતિ; પ્રાપ્ય, શાશ્વત અને પુનર્જન્મરહિત તે પદ પ્રાપ્ત કર.
13.37.18
इत्येतद्विष्णुमाश्रित्य संसारग्रहमोक्षणम् ।
कथितं ते महाबाहो किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.३७.१८ ॥
આ રીતે વિષ્ણુનો આશ્રય લઈને સંસારગ્રહમાંથી મુક્તિ તને કહેવામાં આવી; હે મહાબાહો, હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?