महाभारत · अध्याय 13.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.37.1
सदृशं राजशार्दूल वृत्तस्य च कुलस्य च ॥ १३.३७.१ ॥
हे राजशार्दूला, हे तुझ्या आचरणाला आणि कुलाला दोन्हींना साजेसे आहे.
13.37.2
को राज्यं विपुलं गृह्य स्फीताकारं पुनर्महत् ।
निर्जितारातिसामन्तं देवराज्योपमं सुखम् ॥ १३.३७.२ ॥
विशाल, विस्तृत आणि महान राज्य मिळवून, शत्रू व सामंत जिंकलेला कोण देवराज्यासारखे सुख उपभोगू शकतो?
13.37.3
राज्ये राज्यगुणा ये च तान्व्युदस्य नराधिप ।
दोषं पश्यति राजेन्द्र देहेऽस्मिन्पाञ्चभौतिके ॥ १३.३७.३ ॥
हे नराधिपा, राज्यातील राजगुण त्यागले तरी, हे राजेंद्रा, पंचमहाभूतांनी बनलेल्या या देहात दोषच दिसतो.
13.37.4
अतिक्रान्तास्त्वया राजन्वृत्तेन प्रपितामहाः ।
धर्मो विग्रहवान्धीरो विदुरश्च महायशाः ॥ १३.३७.४ ॥
हे राजा, तुझे प्रपितामह आपल्या आचरणाने निघून गेले; मूर्तिमंत धर्म, धीर विदुर आणि महायशस्वीही निघून गेले.
13.37.5
सञ्जयश्च महातेजा ये चान्ये दिव्यदर्शनाः ।
प्रवृत्तज्ञानसम्पन्नास्तत्वज्ञानविदो नृप ॥ १३.३७.५ ॥
महातेजस्वी संजय आणि दिव्यदृष्टी असलेले इतर जे होते, प्रवृत्त ज्ञानाने संपन्न आणि तत्त्वज्ञानाचे जाणकार, हे नृपा.
13.37.6
तेऽतिक्रान्ता महाराज ब्रह्माद्याः ससुरासुराः ।
अनित्यं दुःखसंतप्तं जगदेतन्न संशयः ॥ १३.३७.६ ॥
हे महाराजा, ब्रह्मादी देव आणि असुरांसह ते सर्व निघून गेले. हे जग अनित्य असून दुःखाने तप्त आहे, यात संशय नाही.
13.37.7
एवमेतान्महाबाहो ब्रह्माद्यान्ससुरासुरान् ।
अनित्यान्सततं पश्य मनुष्यादिषु का कथा ॥ १३.३७.७ ॥
हे महाबाहो, याप्रमाणे ब्रह्मा आदी आणि देव-असुर यांनाही सदैव अनित्य पाहा; मनुष्यादिकांची तर गोष्टच काय?
13.37.8
नित्यां तु प्रकृतीमाह याऽसौ प्रसवधर्मिणी ।
अरूपिणीमनिर्देश्यामकृतां पुरुषातिगाम् ॥ १३.३७.८ ॥
परंतु तो नित्य प्रकृतीविषयी सांगतो, जी उत्पत्तिधर्मी आहे; ती निराकार, अनिर्देश्य, अकृत आणि पुरुषाच्याही पलीकडील आहे.
13.37.9
तामत्यन्तसुखां सौम्यां निर्वाणमिति संज्ञिताम् ।
आहुर्ब्रह्मर्षयो ह्याद्यां भुवि चैव महर्षयः ॥ १३.३७.९ ॥
तिला अत्यंत सुखमय, शांत आणि 'निर्वाण' नावाने ओळखली जाणारी म्हटले जाते; ब्रह्मर्षी आणि महर्षी पृथ्वीवर तिला आद्य म्हणतात.
13.37.10
तया पुरुषरूपिण्या धर्मप्रकृतिकोऽनघ ।
स यात्येव हि निर्वाणं यत्तत्प्रकृतिसंज्ञितम् ॥ १३.३७.१० ॥
हे निष्पाप, पुरुषरूप धारण केलेल्या त्या (प्रकृतीद्वारे) धर्मस्वभावाचा मनुष्य निश्चितपणे त्या निर्वाणाला जातो, जे 'प्रकृती' नावाने ओळखले जाते.
13.37.11
स एष प्राकृतो धर्मो भ्राजत्यादियुगे नृप ।
विकारधर्माः शेषेषु युगेषु भरतर्षभ।
भ्राजन्तेऽभ्यधिकं वीर संसारपथगोचराः ॥ १३.३७.११ ॥
हे राजा, तोच प्राकृत धर्म आदियुगात प्रकाशतो; उरलेल्या युगांत विकारधर्मी (धर्म) आहेत. हे भरतश्रेष्ठा, हे वीरा, संसारमार्गात विचरणारे (धर्म) अधिक प्रकाशतात.
13.37.12
प्रकृतीनां च सर्वासामकृता प्रकृतिः स्मृता ।
एवं प्रकृतिधर्मा हि वरां प्रकृतिमाश्रिता ॥ १३.३७.१२ ॥
सर्व प्रकृतींमध्ये अकृत प्रकृतीलाच स्मरले जाते. याप्रमाणे प्रकृती-धर्म असलेले लोक श्रेष्ठ प्रकृतीचा आश्रय घेतात.
13.37.13
पश्यन्ति परमां लोके दृष्टादृष्टानुदर्शिनीम् ।
सत्वादियुगपर्यन्ते त्रेतायुगसमुद्भवे ॥ १३.३७.१३ ॥
जगात ते तिला परम पाहतात; दृष्ट आणि अदृष्ट यांचे अनुदर्शन करणारी ती आहे; सत्त्वादी युगांच्या अंती आणि त्रेतायुगाच्या उदयी.
13.37.14
कामं कामयमानेषु ब्राह्मणेषु तिरोहितः ।
कुपथेषु तु धर्मेषु प्रादुर्भूतेषु कौरव।
जातो मन्दप्रचारो हि धर्मः कलियुगे नृप ॥ १३.३७.१४ ॥
इच्छा करणाऱ्या ब्राह्मणांमध्ये ती इच्छेनुसार लपते; हे कौरवा, कुमार्गावरील धर्म प्रकट झाले असता; हे नृपा, कलियुगात धर्म मंद गतीने उत्पन्न होतो.
13.37.15
नित्यस्तु पुरुषो ज्ञेयो विश्वरूपो निरञ्जनः ।
ब्रह्माद्या अपि देवाश्च यं सदा पर्युपासते ॥ १३.३७.१५ ॥
नित्य पुरुष जाणावा, जो विश्वरूप आणि निर्मल आहे; ब्रह्मादी देवसुद्धा ज्याची सदा उपासना करतात.
13.37.16
तं च नारायणं विद्धि परं ब्रह्मेति शाश्वतम् ।
तत्कर्म कुरु कायेन ध्यायस्व मनसा च तम् ॥ १३.३७.१६ ॥
त्या नारायणाला परब्रह्म आणि शाश्वत असे जाण; ते कर्म शरीराने कर, मनाने त्याचे ध्यान कर.
13.37.17
कीर्तयस्व च तन्नाम वाचा सर्वत्र भूपते ।
तत्पदं प्राप्नुहि प्राप्यं शाश्वतं चापुनर्भवम् ॥ १३.३७.१७ ॥
त्याचे नाम सर्वत्र वाणीने कीर्तन कर, हे भूपते; प्राप्त करण्यायोग्य, शाश्वत आणि पुनर्जन्म नसलेले ते पद प्राप्त कर.
13.37.18
इत्येतद्विष्णुमाश्रित्य संसारग्रहमोक्षणम् ।
कथितं ते महाबाहो किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.३७.१८ ॥
अशा प्रकारे विष्णूचा आश्रय घेऊन संसाररूपी ग्रहातून मोक्ष तुला सांगितला; हे महाबाहो, आता आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?